Αυξημένοι παλμοί, πιο γρήγορη αναπνοή, ένταση στο σώμα. Είναι άσκηση ή άγχος; Η απάντηση δεν είναι πάντα ξεκάθαρη για τον εγκέφαλό σου. Στην πραγματικότητα, το σώμα χρησιμοποιεί τα ίδια «σήματα» και στις δύο περιπτώσεις, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση.

Το τρέξιμο μπορεί να γίνει ένα ισχυρό εργαλείο για ψυχική ισορροπία. Ωστόσο, αυτή η σχέση δεν είναι πάντα άμεση. Για πολλούς, χρειάζεται χρόνος ώστε το σώμα και ο εγκέφαλος να «συμφωνήσουν» ότι η ένταση της άσκησης δεν είναι απειλή.

Όταν το σώμα «μπερδεύεται»

Στα πρώτα λεπτά του τρεξίματος, αυξάνεται ο καρδιακός ρυθμός, η αναπνοή γίνεται πιο γρήγορη και οι μύες προετοιμάζονται για δράση.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτά τα σήματα μοιάζουν πολύ με εκείνα που εμφανίζονται στο άγχος. Σύμφωνα με τη αντίδραση μάχης ή φυγής (fight-or-flight), ο εγκέφαλος είναι προγραμματισμένος να αντιλαμβάνεται τέτοιες αλλαγές ως πιθανό κίνδυνο.

Έτσι, η φυσική δραστηριότητα μπορεί να ερμηνευτεί λανθασμένα ως απειλή.

Η παγίδα

Αν κάποιος υποφέρει από αγχώδεις διαταραχές, ο εγκέφαλός του είναι «ρυθμισμένος» να σκανάρει το σώμα για απειλές. Όταν οι παλμοί ανεβαίνουν λόγω τρεξίματος, ο εγκέφαλος κάνει μια λανθασμένη συσχέτιση:

  • Σωματικό σήμα: «Η καρδιά χτυπάει γρήγορα».
  • Ερμηνεία: «Άρα κινδυνεύω / παθαίνω κρίση πανικού».
    Αυτό ονομάζεται «ευαισθησία στο άγχος» (anxiety sensitivity).

Το πρώτο σοκ

Η αρχή του τρεξίματος λειτουργεί σαν μια μεταβατική φάση. Το σώμα περνά από την ηρεμία στη δραστηριότητα και ο εγκέφαλος προσπαθεί να προσαρμοστεί.

Αν αυτά τα πρώτα λεπτά συνοδευτούν από έντονη ανησυχία, μπορεί να επηρεαστεί ολόκληρη η εμπειρία. Αντίθετα, αν αντιμετωπιστούν ως προθέρμανση —όχι μόνο για το σώμα αλλά και για το μυαλό— η ένταση συχνά μειώνεται σταδιακά.

Προσοχή στο παρόν

Η εστίαση σε απλά ερεθίσματα —όπως η αναπνοή, ο ρυθμός των βημάτων ή το περιβάλλον— λειτουργεί ρυθμιστικά.

Έτσι μαθαίνεις να χρησιμοποιείς την αναπνοή σου για να «επικοινωνείς» με το νευρικό σου σύστημα, δείχνοντάς του ότι εσύ έχεις τον έλεγχο της έντασης.

Η πρακτική αυτή συνδέεται με την ενσυνειδητότητα και βοηθά το νευρικό σύστημα να «καταλάβει» ότι δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.

Δεν χρειάζεται να σταματήσεις

Η πρώτη αντίδραση όταν εμφανίζεται δυσφορία είναι συχνά η αποφυγή. Ωστόσο, η σταδιακή παραμονή στην εμπειρία βοηθά τον εγκέφαλο να επαναπροσδιορίσει τα σήματα.

Αυτή η διαδικασία σχετίζεται με τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να μαθαίνει και να προσαρμόζεται μέσα από την εμπειρία.

Με την επανάληψη, δημιουργούνται νέες νευρικές οδοί. Ο ιππόκαμπος (το κέντρο μνήμης) αρχίζει να ταξινομεί την ταχυπαλμία στην κατηγορία «Υγεία/Άσκηση» αντί για την κατηγορία «Πανικός».

Χρειάζεται χρόνος (και αυτό είναι φυσιολογικό)

Το τρέξιμο δεν «ηρεμεί» αυτόματα όλους τους ανθρώπους από την πρώτη στιγμή. Είναι μια δεξιότητα που αναπτύσσεται. Με επανάληψη, το σώμα και ο εγκέφαλος μαθαίνουν να ξεχωρίζουν την άσκηση από τον κίνδυνο.

Με τον καιρό, αυτό που στην αρχή μοιάζει με άγχος μπορεί να μετατραπεί σε αίσθηση ενέργειας και ευεξίας.

Αυτή η διαδικασία ονομάζεται στην ψυχολογία «Ενδοδεκτική Έκθεση» (Interoceptive Exposure).

Στην ουσία, το τρέξιμο λειτουργεί ως μια ελεγχόμενη προσομοίωση άγχους. Όταν το σώμα μαθαίνει να διαχειρίζεται τους 160 παλμούς χωρίς να πανικοβάλλεται, αποκτά ανθεκτικότητα. Έτσι, την επόμενη φορά που θα ανέβουν οι παλμοί λόγω ενός στρεσογόνου γεγονότος π.χ. στη δουλειά, θα μπορέσεις να το αντιμετωπίσεις πιο ψύχραιμα.

 

Αν το άγχος εμφανίζεται συχνά ή είναι έντονο, η φυσική άσκηση μπορεί να βοηθήσει, αλλά δεν αντικαθιστά την υποστήριξη από έναν ειδικό ψυχικής υγείας.

Το σώμα και το μυαλό συνεργάζονται στενά και όσο καλύτερα κατανοούμε αυτή τη σχέση, τόσο πιο αποτελεσματικά μπορούμε να φροντίσουμε τον εαυτό μας.