Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη φέρει αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο ανιχνεύουμε και διαγιγνώσκουμε τον καρκίνο και πρόσφατα, μια νέα μελέτη από τη Σουηδία έφερε στο προσκήνιο μια ιδιαίτερα ενθαρρυντική προοπτική: συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που αναλύουν μαστογραφίες φαίνεται πως μπορούν να εντοπίσουν διακριτικά σημάδια καρκίνου του μαστού έως και έξι χρόνια πριν από την επίσημη διάγνωση. Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν στην κλινική πράξη, ίσως ανοίξει ο δρόμος για ακόμη πιο έγκαιρη διάγνωση και πιο στοχευμένη πρόληψη.Οι ερευνητές εκτιμούν ότι στο μέλλον η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα αντικαταστήσει τους ακτινολόγους και τη μαστογραφία αλλά θα λειτουργεί συμπληρωματικά.

Η AI μπαίνει όλο και πιο δυναμικά στην ανίχνευση του καρκίνου

Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται σε ένα ολοένα και πιο σημαντικό εργαλείο στην ιατρική, βελτιώνοντας την ταχύτητα, την ακρίβεια και την αξιοπιστία των διαγνωστικών εξετάσεων.

Ειδικά στην ιατρική απεικόνιση, τα σύγχρονα μοντέλα AI μπορούν να αναλύουν εικόνες όπως οι μαστογραφίες και να εντοπίζουν μικρές ή ανεπαίσθητες μεταβολές που μπορεί να μην είναι εύκολο να αναγνωριστούν με την πρώτη ματιά.

Η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία όσον αφορά τον καρκίνο του μαστού καθώς η έγκαιρη διάγνωση παραμένει ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες για την καλύτερη έκβαση της νόσου.

Η νέα μελέτη: Η AI μπορεί να «δει» τον καρκίνο χρόνια πριν από τη διάγνωση

Στη νέα αναδρομική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Radiology, ερευνητές ανέλυσαν 88.963 τις μαστογραφίες περισσότερων από 31.000 γυναικών. Τα δεδομένα προέρχονταν από τη βάση Validation of Artificial Intelligence for Breast Imaging και αφορούσαν εξετάσεις που πραγματοποιήθηκαν στη Σουηδία μεταξύ 2008 και 2019.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, 12.072 γυναίκες διαγνώστηκαν τελικά με καρκίνο του μαστού.

Οι ερευνητές εφάρμοσαν τρία ήδη διαθέσιμα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης σε παλαιότερες μαστογραφίες, θέλοντας να εξετάσουν αν αυτά μπορούσαν να εντοπίσουν ενδείξεις της νόσου πριν από τη στιγμή που οι ακτινολόγοι οδηγούνταν σε διάγνωση. Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα: τα συστήματα AI απέδιδαν σταθερά υψηλότερες βαθμολογίες κινδύνου στις γυναίκες που αργότερα εμφάνισαν καρκίνο του μαστού και χαμηλότερες σε όσες παρέμειναν χωρίς διάγνωση.

Το πιο εντυπωσιακό εύρημα ήταν ότι η τεχνητή νοημοσύνη εντόπισε πιθανές ανωμαλίες σχετιζόμενες με καρκίνο σε έως και 19,7% των γυναικών έξι χρόνια πριν από τη διάγνωση.

Με άλλα λόγια, περίπου 1 στις 5 περιπτώσεις καρκίνου του μαστού ενδέχεται να εμφανίζει χαρακτηριστικά που μπορούν να ανιχνευθούν από την AI αρκετά χρόνια πριν γίνουν αντιληπτά μέσω των συμβατικών μεθόδων ελέγχου.

Αντίστοιχα, πρώιμα σημάδια εντοπίστηκαν:

  • σε έως και 25,2% των γυναικών τέσσερα χρόνια πριν από τη διάγνωση,
  • και σε έως και 39,3% δύο χρόνια πριν.

Παράλληλα, τα συστήματα κατάφεραν να ξεχωρίσουν με ακρίβεια την πλειονότητα των γυναικών που δεν θα εμφάνιζαν καρκίνο.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τον προσυμπτωματικό έλεγχο και τη μαστογραφία;

Σήμερα, οι περισσότερες διεθνείς οδηγίες προτείνουν τακτικό προληπτικό έλεγχο για τον καρκίνο του μαστού από την ηλικία των 40 ετών.

Στη Σουηδία, οι γυναίκες ηλικίας 40 έως 74 ετών καλούνται να υποβάλλονται σε μαστογραφία κάθε δύο χρόνια, μέσω εθνικού προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου. Η χώρα καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά επιβίωσης στην Ευρώπη για τον καρκίνο του μαστού – κάτι που αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην έγκαιρη διάγνωση και στη μεγάλη συμμετοχή των γυναικών στον προληπτικό έλεγχο.

Η ενσωμάτωση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να λειτουργήσει υποστηρικτικά προς τους ακτινολόγους: να επισημαίνει ύποπτα ευρήματα, να μειώνει τον φόρτο εργασίας και να συμβάλλει στην ακόμη πιο έγκαιρη ανίχνευση.

Μαστογραφία και AI: Υπάρχουν όμως ακόμη ερωτήματα

Παρότι τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, οι ερευνητές τονίζουν ότι η μελέτη ήταν αναδρομική – δηλαδή βασίστηκε στην ανάλυση ήδη υπαρχόντων δεδομένων και όχι σε εφαρμογή της τεχνολογίας σε πραγματικό χρόνο.

Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι ακόμη βέβαιο αν τα χαρακτηριστικά που εντοπίζει η AI αντιστοιχούν πράγματι σε πολύ πρώιμο καρκίνο ή αν αποτελούν δείκτες αυξημένου μελλοντικού κινδύνου.

Παράλληλα, παραμένει το δίλημμα ανάμεσα στην έγκαιρη ανίχνευση και στον κίνδυνο περιττών εξετάσεων για γυναίκες που τελικά δεν θα εμφανίσουν τη νόσο.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι στο μέλλον η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα αντικαταστήσει τους ακτινολόγους αλλά θα λειτουργεί συμπληρωματικά.

Οι βαθμολογίες κινδύνου που παράγει η AI θα μπορούσαν να αποτελούν ένα επιπλέον εργαλείο αξιολόγησης, βοηθώντας στην απόφαση για περαιτέρω έλεγχο ή πιο εξατομικευμένη παρακολούθηση.

Όπως σημείωσε ο επικεφαλής ερευνητής Fredrik Strand, η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται ήδη όλο και περισσότερο στον προληπτικό έλεγχο του καρκίνου του μαστού και τα νέα δεδομένα φωτίζουν ακόμη περισσότερο τη δυνατότητά της να βοηθήσει τους ειδικούς να εντοπίζουν τη νόσο σημαντικά νωρίτερα.

Ίσως λοιπόν στο μέλλον η μαστογραφία να μην αλλάξει μορφή — αλλά να αποκτήσει έναν ακόμη, εξαιρετικά προσεκτικό «αναγνώστη».