Τα ακραία καιρικά φαινόμενα της φετινής χρονιάς δεν ήταν μόνο συχνότερα και εντονότερα, αλλά και βαθιά άνισα στις επιπτώσεις τους. Σύμφωνα με νέα έκθεση του οργανισμού World Weather Attribution (WWA), οι γυναίκες και οι φτωχότεροι πληθυσμοί επηρεάστηκαν δυσανάλογα από τις κλιματικές καταστροφές που συνδέονται με την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.
Η έκθεση ανέλυσε 22 ακραία καιρικά φαινόμενα που σημειώθηκαν τους τελευταίους 12 μήνες σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου. Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: οι εκπομπές αερίων που παγιδεύουν τη θερμότητα αυξάνουν τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία και εντείνουν την ένταση και τη συχνότητα των ακραίων φαινομένων σε κάθε ήπειρο.
Παρότι το 2025 δεν αναμένεται να ξεπεράσει το ιστορικό ρεκόρ θερμοκρασίας του 2024, οι επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη παραμένουν ιδιαίτερα σοβαρές.
Η ακραία ζέστη ως «σιωπηλός δολοφόνος»
Σε αντίθεση με τις πλημμύρες ή τις καταιγίδες, που αφήνουν πίσω τους ορατές καταστροφές, η ακραία ζέστη δρα πιο ύπουλα. Σύμφωνα με την έκθεση, αποτελεί μία από τις φονικότερες μορφές ακραίων καιρικών φαινομένων. Μόνο το φετινό καλοκαίρι, περισσότεροι από 24.000 άνθρωποι στην Ευρώπη έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας της.
Ο πραγματικός αριθμός των θυμάτων εκτιμάται ότι είναι σημαντικά υψηλότερος, καθώς οι περισσότεροι θάνατοι αποδίδονται σε προϋπάρχουσες παθήσεις, όπως καρδιαγγειακά ή αναπνευστικά νοσήματα, και όχι άμεσα στη θερμική καταπόνηση. Ωστόσο, η ζέστη λειτουργεί συχνά ως ο καθοριστικός επιβαρυντικός παράγοντας.
Γιατί η κλιματική αλλαγή «χτυπά» τις γυναίκες
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που εξετάζει η έκθεση αφορά το Νότιο Σουδάν, όπου τον Φεβρουάριο ένα ισχυρό κύμα καύσωνα οδήγησε σε μαζικά περιστατικά θερμοπληξίας και στο κλείσιμο των σχολείων για δύο εβδομάδες. Οι συστάσεις για παραμονή σε εσωτερικούς χώρους και επαρκή ενυδάτωση αποδείχθηκαν δύσκολα εφαρμόσιμες, καθώς πολλά σπίτια διαθέτουν μεταλλικές στέγες, χωρίς πρόσβαση σε ηλεκτρικό ρεύμα, ψύξη ή καθαρό νερό.
Οι επιστήμονες του WWA υπολόγισαν ότι η κλιματική αλλαγή έκανε το συγκεκριμένο κύμα καύσωνα περίπου 4°C θερμότερο, μετατρέποντας ένα παλαιότερα εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο σε κάτι που πλέον αναμένεται να συμβαίνει κάθε δύο χρόνια.
Οι επιπτώσεις δεν κατανέμονται ισότιμα. Οι γυναίκες επηρεάζονται περισσότερο, καθώς σε πολλές περιοχές εργάζονται σε επαγγέλματα με υψηλή έκθεση στη ζέστη, όπως η γεωργία και το υπαίθριο εμπόριο. Παράλληλα, αφιερώνουν μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς τους σε απλήρωτη εργασία — μεταφορά νερού, μαγείρεμα, φροντίδα της οικογένειας — συχνά σε εξαιρετικά θερμά περιβάλλοντα.
Αυτή η παρατεταμένη έκθεση αυξάνει τον κίνδυνο μακροχρόνιων επιπτώσεων στην υγεία, όπως καρδιαγγειακή καταπόνηση, νεφρική δυσλειτουργία και αυξημένη ευαλωτότητα στην εξάντληση από τη ζέστη.
Εκπαίδευση, ανισότητες και μακροπρόθεσμες συνέπειες
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η ακραία ζέστη δεν επηρεάζει μόνο τη σωματική υγεία, αλλά και την εκπαίδευση. Το παρατεταμένο κλείσιμο των σχολείων αυξάνει την απώλεια μαθησιακού χρόνου και ενισχύει έμφυλες ανισότητες, ιδιαίτερα εις βάρος των κοριτσιών, αυξάνοντας τον κίνδυνο πρόωρου γάμου και καθιστώντας δυσκολότερη την επιστροφή στο σχολείο.
Ανισότητες ακόμη και στην κλιματική επιστήμη
Ο WWA επισημαίνει ότι οι ανισότητες δεν περιορίζονται στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, αλλά επεκτείνονται και στην ίδια την επιστημονική έρευνα. Πολλές περιοχές του Παγκόσμιου Νότου διαθέτουν περιορισμένα παρατηρησιακά δεδομένα, γεγονός που δυσχεραίνει την ακριβή εκτίμηση των επιπτώσεων των ακραίων φαινομένων.
Η εξάρτηση από κλιματικά μοντέλα που έχουν αναπτυχθεί κυρίως για τον Παγκόσμιο Βορρά αντικατοπτρίζει, σύμφωνα με την έκθεση, τις ευρύτερες δομικές αδικίες της κλιματικής κρίσης.
