Τα social media διαμόρφωναν ανέκαθεν τον τρόπο που μας βλέπουν οι άλλοι, άλλα πλέον, έχουν αρχίσει να επηρεάζουν και το πώς βλέπουμε εμείς τον εαυτό μας. Τα φίλτρα σήμερα, δεν φωτίζουν απλώς μια φωτογραφία. Αλλάζουν τα πρόσωπα. Λεπταίνουν τη μύτη, μεγαλώνουν τα μάτια, τονίζουν τα ζυγωματικά, λειαίνουν το δέρμα… Η εικόνα που βλέπουμε τελικά, δεν είναι ένα εντελώς άγνωστο πρόσωπο. Μοιάζει οικεία — απλώς βελτιωμένη.
Η «δυσμορφία φίλτρων» («filter dysmorphia») εμφανίζεται όταν η επεξεργασμένη εκδοχή του προσώπου μας αρχίζει να μας φαίνεται πιο οικεία από την πραγματική. Πρόκειται για μια αργή, εσωτερική διαδικασία που αναδιαμορφώνει την αίσθηση του φυσιολογικού, της ομορφιάς και της αυτοαποδοχής.
Αν και δεν πρόκειται για κάποια επίσημη διαταραχή, πολλοί ειδικοί ψυχικής υγείας το εντοπίζουν, ιδιαίτερα μεταξύ των εφήβων και των νεαρών ενηλίκων που μεγάλωσαν στον ψηφιακό κόσμο.
Όταν οι φιλτραρισμένες εικόνες κυριαρχούν στις ροές μας, ίσως επαναπροσδιορίζουν αθόρυβα την κατανόησή μας για το πώς πραγματικά μοιάζει ένα «φυσιολογικό» πρόσωπο.
Συγκρίνοντας τον εαυτό μας με… τον εαυτό μας
Με την εξέλιξη της τεχνολογίας και ειδικά τώρα με την τεχνητή νοημοσύνη, τα φίλτρα γίνονται ολοένα και πιο ρεαλιστικά. Οι λεπτές βελτιώσεις παρουσιάζουν μια «ιδανική» εκδοχή του προσώπου και του σώματός μας με αποτέλεσμα, η πραγματική μας εμφάνιση να αρχίζει να μοιάζει με πρόβλημα. Οι άνθρωποι τελικά, δεν συγκρίνουμε μόνο τον εαυτό τους με διάσημους ή influencers· συγκρίνουμε τον εαυτό μας με τον εαυτό μας… Και αυτό είναι το λιγότερο, ανασταλτικό.
Όταν τα social media μας υπαγορεύουν την αξία μας
Όταν η αυτοεκτίμηση συνδέεται με την ψηφιακή τροποποίηση, γίνεται όλο και πιο δύσκολο να νιώσουμε σίγουροι για το σώμα μας, την ταυτότητά μας και να συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε «αρκετοί». Όμορφοι ακριβώς όπως είμαστε. Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο η δυσαρέσκεια για την εμφάνισή μας, αλλά μια βαθύτερη ανασφάλεια που μπορεί να επηρεάσει την αυτοπεποίθηση και τις σχέσεις μας με τους άλλους.
Το πιο επικίνδυνο δεν είναι τα ίδια τα φίλτρα, αλλά η συλλογική ψευδαίσθηση που δημιουργούν. Όταν όλοι φαίνονται συμμετρικοί και αψεγάδιαστοι, ο εγκέφαλος εκπαιδεύεται υποσυνείδητα να κρίνει τα φυσικά χαρακτηριστικά ως ελαττωματικά. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό μπορεί να καταστρέψει την αυτοαποδοχή και να αυξήσει το άγχος, ιδιαίτερα σε άτομα που είναι ήδη επιρρεπή στη σύγκριση ή στην τελειομανία.
Η «δυσμορφία φίλτρων» μπορεί να μην μείνει μόνο online. Μπορεί να εμφανιστεί στον καθρέφτη μας. Να μας οδηγήσει στο να αποφεύγουμε κοινωνικές συναθροίσεις. Στο να κάνουμε συνεχώς παρεμβάσεις και επεμβάσεις.
Όλα αυτά δεν σημαίνουν πως τα φίλτρα πρέπει να εξαφανιστούν ή πως όσοι τα χρησιμοποιούν θα πρέπει να αισθάνονται άσχημα. Το θέμα είναι ό,τι κάνουμε, να το κάνουμε προσεκτικά και συνειδητά. Το να γνωρίζουμε ότι υπάρχουν φίλτρα δεν αρκεί. Πρέπει να κατανοήσουμε πώς λειτουργούν ψυχολογικά και συναισθηματικά και να το εξηγήσουμε και στα παιδιά μας.
Η αλήθεια χωρίς φίλτρα
Το πρόσωπό μας, το σώμα μας, η παρουσία μας γενικότερα, δεν είναι ένα προσχέδιο που αναμένει επεξεργασία. Είμαστε ήδη «ολοκληρωμένοι» και αυτή την αλήθεια πρέπει να την βλέπουμε καθημερινά ξεκάθαρα. Χωρίς φίλτρα…
