Οι σχέσεις που διαρκούν «παραπάνω από όσο πρέπει» συνήθως τραβούν την προσοχή μας τη στιγμή που τελικά τελειώνουν. Για το ίδιο το ζευγάρι, το μυστήριο γύρω από το τι το προκάλεσε, τι «έσπασε», τι άλλαξε την ισορροπία, γίνεται το κεντρικό ερώτημα — και συχνά θεωρείται η στιγμή της απόλυτης αλήθειας.
Η πραγματική ιστορία όμως κρύβεται στα ήσυχα χρόνια που προηγούνται του τέλους. Στα χρόνια όπου η σχέση δεν άνθιζε, αλλά οι σύντροφοι έπειθαν τον εαυτό τους ότι «είναι εντάξει». Όταν το ένστικτο τους προειδοποιούσε για το τέλος, αλλά η λογική τους απαντούσε «ίσως είναι πιο ασφαλές να μείνω».
Γιατί μένουμε σε σχέσεις ακόμα όταν δεν είμαστε χαρούμενοι;
Οι άνθρωποι δεν μένουν σε μη ικανοποιητικές σχέσεις επειδή τους λείπει η λογική ή η ικανότητα να σκεφτούν καθαρά· μένουν επειδή έτσι λειτουργεί η ανθρώπινη φύση. Η επιθυμία να παραμείνουμε, ακόμη κι όταν η σχέση έχει πάψει να μας εξελίσσει, αποκαλύπτει βαθιές αλήθειες για την προσκόλληση, τον φόβο, την ταυτότητα και τις ιστορίες που λέμε στον εαυτό μας για να επιμείνουμε.
Όταν μπερδεύουμε την οικειότητα με την ασφάλεια
Σύμφωνα με έρευνες, το νευρικό μας σύστημα δεν διακρίνει ανάμεσα στα υγιή και ανθυγιεινά. Τα κατηγοριοποιεί μόνο ως «γνωστά» ή «άγνωστα». Αν ένα συναισθηματικό μοτίβο μοιάζει με όσα μάθατε στα πρώτα χρόνια της ζωής σας, το σώμα το ερμηνεύει ως ασφάλεια — ακόμη κι όταν το μυαλό γνωρίζει πολύ καλά ότι δεν είναι.
Προσπαθώντας να θεραπεύσουμε ένα παλιό τραύμα
Ένας από τους πιο παραγνωρισμένους λόγους που οι άνθρωποι μένουν υπερβολικά πολύ σε σχέσεις που δεν τους ικανοποιούν είναι η αθόρυβη τάση να αναπαράγουμε άλυτες συναισθηματικές εμπειρίες με νέους συντρόφους. Παρότι στην επιφάνεια μοιάζει με αυτοϋπονόμευση, στην πραγματικότητα αποτελεί μια ασυνείδητη προσπάθεια να επιλυθεί κάτι που κάποτε ήταν συντριπτικό.
Η αβεβαιότητα είναι τρομακτική
Ακόμη και άνθρωποι με υψηλή νοημοσύνη και συναισθηματική επίγνωση συχνά υποτιμούν τη δύναμη της αποστροφής προς την αβεβαιότητα. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι «καλωδιωμένος» να αποφεύγει τον κίνδυνο — κοινωνικό ή συναισθηματικό — επειδή ιστορικά η απομάκρυνση από την ομάδα με την οποία ήσουν δεμένος μπορούσε να έχει συνέπειες ζωής ή θανάτου. Η σύγχρονη ζωή είναι ασφαλέστερη, αλλά η νευροβιολογία μας παραμένει ίδια. Γι’ αυτό μια μη ικανοποιητική σχέση μπορεί να φαίνεται παράδοξα πιο «ασφαλής» από την προοπτική της ζωής μετά από αυτήν.
Μια μελέτη του 2023, για παράδειγμα, έδειξε ότι οι άνθρωποι επιμένουν στις επιλογές τους όχι μόνο μετά από θετική ενίσχυση, αλλά ακόμη και μετά από αρνητική ανατροφοδότηση — ένα μοτίβο γνωστό ως γνωστική αδράνεια. Ο εγκέφαλος καταβάλλει λιγότερη προσπάθεια όταν μένουμε εκεί που είμαστε, και ορισμένα άτομα παραμένουν δεσμευμένα απλώς επειδή η έλλειψη ξεκάθαρων ενδείξεων ή η παρουσία δυσφορίας δεν υπερβαίνει το εσωτερικό κόστος της αλλαγής. Με άλλα λόγια, το μυαλό προτιμά το status quo, επειδή η αλλαγή απαιτεί περισσότερη γνωστική και συναισθηματική ενέργεια από το να συνεχίσουμε όπως πριν.
