Έχεις παρατηρήσει πως το να περιμένεις την αποτυχία, συχνά κάνει τα πράγματα χειρότερα; Ή έχεις μπει σε μια κατάσταση γεμάτος αυτοπεποίθηση—παρόλο που οι συνθήκες ήταν εναντίον σου—και τελικά τα κατάφερες; Αυτά είναι παραδείγματα του πώς οι πεποιθήσεις σου ως προς την ικανότητά σου να ανταπεξέλθεις σε μια πρόκληση μπορούν στην πραγματικότητα να επηρεάσουν το αποτέλεσμα. Αυτό ακριβώς είναι οι «αυτοεκπληρούμενες προφητείες» ή αλλιώς «το φαινόμενο του Πυγμαλίωνα».
Πιο απλά, αν περιμένεις ότι όλα θα πάνε στραβά, ίσως να καταβάλεις λιγότερη προσπάθεια ή να μην κάνεις τα βήματα που θα μπορούσαν να αλλάξουν την πορεία των πραγμάτων, πράγμα που σημαίνει ότι η προσδοκία του χειρότερου σεναρίου φέρνει τελικά το χειρότερο αποτέλεσμα.
Δεν είναι πάντα εύκολο να καταλάβεις ότι βρίσκεσαι παγιδευμένος σε έναν αυτοπεριοριστικό κύκλο, στον οποίο οι χειρότεροι φόβοι σου μονίμως καταλήγουν να επιβεβαιώνονται. Πρόσεξε τα παρακάτω σημάδια:
- Σκέφτεσαι συνεχώς κακές εμπειρίες από το παρελθόν, επαναλαμβάνοντας τα λάθη σου στο μυαλό σου.
- Κάνεις απαισιόδοξες προβλέψεις για το μέλλον, εστιάζοντας πάντα στα αρνητικά σε κάθε κατάσταση.
- Τείνεις να πιστεύεις ότι οι αρνητικές σου προβλέψεις είναι αναπόφευκτες και ότι δεν έχεις κανέναν έλεγχο πάνω τους.
- Μερικές φορές, αυτοσαμποτάρεσαι γιατί πιστεύεις ότι θα αποτύχεις έτσι κι αλλιώς.
Οι αυτοεκπληρούμενες προφητείες βέβαια δεν είναι πάντα κάτι κακό. Μερικές φορές, το να περιμένεις καλά πράγματα μπορεί να σου δώσει την ώθηση που χρειάζεσαι για να τα κάνεις πραγματικότητα. Όμως, όταν η αυτοεκπληρούμενη προφητεία βασίζεται σε αρνητικές προσδοκίες, μπορεί να σε κρατήσει πίσω και να σε εμποδίσει να αναδείξεις τη δυναμική σου.
Κι αν βγουν αληθινές οι προφητείες;
Ο Πυγμαλίωνας ήταν ένας βασιλιάς της Κύπρου, που ήταν μοναχικός και απογοητευμένος από τις γυναίκες γύρω του. Στην προσπάθειά του να βρει την ιδανική σύντροφο, δημιούργησε μια γυναικεία φιγούρα από ελεφαντόδοντο, την οποία λάτρευε και ήθελε να είναι πραγματική. Η θεά Αφροδίτη, συγκινημένη από την επιμονή και την αγάπη του, έδωσε ζωή στην αγαλματένια φιγούρα και έτσι η Γαλάτεια, η γυναίκα του Πυγμαλίωνα, έγινε πραγματική. Αυτή η ιστορία συμβολίζει την επίδραση της πίστης και της προσδοκίας: η πίστη του ότι η φιγούρα του θα μπορούσε να ζωντανέψει και η σταθερή του προσδοκία να έχει την ιδανική σύντροφο, οδήγησαν στην εκπλήρωση της επιθυμίας του.
Έτσι, η ιστορία του Πυγμαλίωνα χρησιμοποιείται ως μεταφορά για να εξηγήσει το πώς οι προσδοκίες (είτε θετικές είτε αρνητικές) μπορούν να “δώσουν ζωή” μέσω των πράξεών μας και να καθορίσουν την πραγματικότητά μας.
Για να πετύχεις τους στόχους σου, προσπάθησε να έχεις μια θετική στάση και να επικεντρώνεσαι στις ενέργειες που μπορείς να κάνεις για να έρθει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Η πίστη ότι μπορείς να πετύχεις είναι σημαντικό κομμάτι για να δράσεις και να κάνεις ό,τι επιθυμείς, πραγματικότητα.
Επιπλέον, είναι σημαντικό να προσέχεις τις προσδοκίες των γύρω σου και το πώς αυτές μπορεί να επηρεάσουν τη συμπεριφορά σου. Μείνε πιστός στα θέλω και τις πεποιθήσεις σου, ακόμα και μπροστά στην απαισιοδοξία των άλλων.
Έρευνες δείχνουν ότι οι ανθρώπινες προσδοκίες μπορούν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα σε ερευνητικά περιβάλλοντα, δικαστήρια, αίθουσες διδασκαλίας, επιχειρήσεις, υγειονομική περίθαλψη κ.λπ. Για παράδειγμα, αν ένας δάσκαλος έχει υψηλές προσδοκίες για έναν μαθητή, μπορεί να τον ενθαρρύνει και να τον στηρίξει με τρόπο που εν τέλει οδηγεί στην επιτυχία του, επιβεβαιώνοντας τις αρχικές προσδοκίες του δασκάλου. Και αντιστρόφως.
Οι αυτοεκπληρούμενες προφητείες μπορούν επίσης να επηρεάσουν σοβαρά την αυτοεκτίμησή σου. Όταν δεν πιστεύεις ότι έχεις αυτό που χρειάζεται για να πετύχεις, η εστίαση στους στόχους σου θα φαίνεται αδύνατη. Εξασκήσου λοιπόν στη συμπόνια προς τον εαυτό σου: Μην αυτοκατηγορείσαι όταν δεν πετυχαίνεις ό,τι περίμενες. Δέξου το λάθος, μάθε από αυτό & συνέχισε…
