Στην καθημερινότητα, οι περισσότερες σημαντικές σχέσεις δεν ξεκινούν με μεγάλες δηλώσεις, αλλά με μικρές, σχεδόν αόρατες στιγμές σύνδεσης, έναν καθησυχαστικό τόνο φωνής, ένα βλέμμα προσοχής, μια αίσθηση ασφάλειας. Το ίδιο ισχύει και στην υγειονομική περίθαλψη. Τα τελευταία δεδομένα δείχνουν ότι οι ασθενείς χρειάζονται, κατά μέσο όρο, περίπου είκοσι λεπτά για να αποφασίσουν αν ένας νέος γιατρός αξίζει να παραμείνει στη ζωή τους ή αν η σχέση θα τελειώσει πριν ουσιαστικά αρχίσει.
Αυτά τα είκοσι λεπτά δεν λειτουργούν απλώς ως χρονικό όριο. Λειτουργούν ως ψυχολογικό φίλτρο. Μέσα σε αυτό το διάστημα, ο εγκέφαλος του ασθενούς συλλέγει σήματα: Νιώθω άνετα εδώ; Με ακούνε; Με αντιμετωπίζουν ως άνθρωπο ή ως άλλη μια περίπτωση;
Εμπιστοσύνη στη σχέση γιατρού-ασθενή
Η νευροεπιστήμη δείχνει ότι η εμπιστοσύνη δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά βιολογική διεργασία. Όταν ένα άτομο αισθάνεται ότι αντιμετωπίζεται με σεβασμό, ενεργοποιούνται κυκλώματα που σχετίζονται με την ασφάλεια και τη ρύθμιση του στρες. Αντίθετα, όταν βιώνει αδιαφορία ή βιασύνη, ο οργανισμός περνά σε κατάσταση εγρήγορσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι τυχαίο ότι οι κυριότεροι λόγοι που οδηγούν τους ασθενείς να εγκαταλείψουν έναν γιατρό δεν σχετίζονται μόνο με την τεχνική ποιότητα της φροντίδας. Ισχυροί παράγοντες είναι το αίσθημα ότι δεν έγιναν κατανοητοί ή ότι η επίσκεψη κύλησε βιαστικά. Ο εγκέφαλος ερμηνεύει αυτές τις εμπειρίες ως απειλή.
Ο χρόνος ως συμβολικό μήνυμα
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τα ίδια είκοσι λεπτά που χρειάζονται οι ασθενείς για να σχηματίσουν άποψη είναι και ο ελάχιστος χρόνος που θεωρούν ότι πρέπει να αφιερωθεί στην πρώτη επίσκεψη. Ο χρόνος, επομένως, δεν λειτουργεί μόνο πρακτικά, αλλά και συμβολικά.
Μια επαρκής διάρκεια εξέτασης μεταφράζεται σε: «Αξίζεις την προσοχή μου». Αντίθετα, μια σύντομη και αποσπασματική επαφή μπορεί να εκληφθεί ως ένδειξη αδιαφορίας, ακόμη και αν οι ιατρικές οδηγίες είναι σωστές.
Η εμπειρία ξεκινά πριν το ιατρείο
Η ψυχολογία της εμπειρίας δείχνει ότι οι προσδοκίες διαμορφώνονται πολύ πριν την κύρια αλληλεπίδραση. Ο χρόνος αναμονής, η δυσκολία στο κλείσιμο ραντεβού και η αδυναμία επικοινωνίας με πραγματικό άνθρωπο επηρεάζουν έντονα την τελική αξιολόγηση.
Όταν ένας ασθενής φτάνει ήδη εκνευρισμένος ή απογοητευμένος, το νευρικό του σύστημα βρίσκεται σε αυξημένη διέγερση. Αυτό σημαίνει ότι θα είναι πιο ευαίσθητος σε σημάδια βιασύνης ή απόστασης κατά τη διάρκεια της επίσκεψης.
Το άγχος της αλλαγής
Πολλοί άνθρωποι φοβούνται αν θα μπορέσουν να χτίσουν εμπιστοσύνη, αν ο νέος γιατρός θα κατανοήσει το ιστορικό τους και αν θα προσφέρει ποιοτική φροντίδα. Αυτό το άγχος συνδέεται με την ανθρώπινη ανάγκη για σταθερότητα. Σχέσεις που επαναλαμβάνονται με συνέπεια δημιουργούν αίσθημα προβλεψιμότητας, βασικό στοιχείο ψυχικής ασφάλειας.
Οι ασθενείς θέλουν ένας επαγγελματίας υγείας να θυμάται βασικές πληροφορίες, το ιστορικό του ή ακόμη και το όνομά του. Αυτές οι λεπτομέρειες μεταφέρουν το μήνυμα: «Δεν είσαι απλώς ένας φάκελος».
Σε επίπεδο ψυχολογίας, τέτοιες μικρές αναγνωρίσεις ενισχύουν το αίσθημα ταυτότητας και αξιοπρέπειας, στοιχεία θεμελιώδη για μια θεραπευτική σχέση.
