Η μοναξιά δεν αποτελεί απλώς μια παροδική συναισθηματική κατάσταση, λειτουργεί ως ένα διαρκές «φίλτρο» που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ο ανθρώπινος εγκέφαλος επεξεργάζεται τον κοινωνικό κόσμο.
Νέα έρευνα, δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό Biological Psychology δείχνει ότι η κατάσταση αυτή μεταβάλλει τους νευρωνικούς μηχανισμούς που είναι υπεύθυνοι για την αξιολόγηση απειλών και τη ρύθμιση των συναισθημάτων. Η εν λόγω έρευνα διαπίστωσε ότι τα άτομα που βιώνουν μοναξιά μπορεί να αντιλαμβάνονται αρνητικές κοινωνικές σκηνές ως λιγότερο οδυνηρές.
Η μοναξιά ως μηχανισμός υπερεπαγρύπνησης
Η κοινωνική απομόνωση αναγνωρίζεται ως παράγοντας κινδύνου για σωματικά και ψυχικά προβλήματα υγείας, από καρδιαγγειακές παθήσεις έως νευροεκφυλιστικές διαταραχές. Μια σημαντική θεωρητική προσέγγιση είναι η «εξελικτική θεωρία της μοναξιάς», σύμφωνα με την οποία η απομόνωση ενεργοποιεί μια κατάσταση υπερεπαγρύπνησης. Δηλαδή ο εγκέφαλος «σαρώνει» διαρκώς το περιβάλλον για κοινωνικά σήματα. Αυτή η συνεχής επιτήρηση ενδέχεται να εξαντλεί γνωστικούς πόρους, μειώνοντας την ικανότητα ρύθμισης των συναισθημάτων.
Σύμφωνα με την έρευνα, τα άτομα που βιώνουν μοναξιά εμφανίζουν έντονες φυσιολογικές αντιδράσεις σε αρνητικά κοινωνικά ερεθίσματα, αλλά ταυτόχρονα αναφέρουν χαμηλότερα επίπεδα συναισθηματικής διέγερσης. Αυτό υποδηλώνει ότι η μοναξιά ίσως διαταράσσει όχι μόνο τη ρύθμιση των συναισθημάτων, αλλά και την ικανότητα του ατόμου να ερμηνεύει σωστά την εσωτερική του κατάσταση.
Η μοναξιά μειώνει τη δυσφορία;
Συμμετείχαν 120 άτομα, χωρισμένα σε δύο ομάδες, τα οποία παρακολούθησαν:
- Αρνητικές κοινωνικές εικόνες (π.χ. βία, ατυχήματα)
- Αρνητικές μη κοινωνικές εικόνες (π.χ. αράχνες, φίδια)
- Ουδέτερες εικόνες
Για κάθε εικόνα, έπρεπε είτε να την παρατηρήσουν παθητικά, είτε να την «αναπλαισιώσουν» γνωστικά, δηλαδή να μειώσουν τη συναισθηματική της ένταση μέσω νοητικής αναδιατύπωσης. Με βάση τα ευρήματα, τα άτομα που ένιωθαν μοναξιά αξιολόγησαν τις αρνητικές κοινωνικές εικόνες ως λιγότερο δυσάρεστες. Η μοναξιά δεν σημαίνει απλώς «νιώθω πολύ» ή «δεν μπορώ να ρυθμίσω τα συναισθήματά μου». Αντιθέτως, φαίνεται να μειώνει τη δυσφορία.
Τι συμβαίνει σήμερα;
Η μοναξιά είναι δύσκολη για πολλούς από εμάς. Όμως συχνά είμαστε τόσο απασχολημένοι που το να βρούμε χρόνο για κοινωνικοποίηση και για να χτίσουμε σχέσεις μπορεί να φαίνεται εξίσου δύσκολο.
Πολλοί δεν έχουμε πια την αίσθηση κοινότητας ή τη σχέση με τους γείτονες που είχαν οι παππούδες μας. Ο καθένας ζει τη ζωή του κρατώντας τις αποστάσει τους από τους άλλους και η τεχνολογία καθιστά δυνατό να περάσουν μέρες ή ακόμη και εβδομάδες χωρίς ουσιαστική ανθρώπινη επαφή. Κάποιοι, επίσης, δεν έχουν επιστρέψει στις δια ζώσης εργασιακές ή κοινωνικές συναναστροφές που είχαν πριν από τον COVID.
