Η υγιής λειτουργικότητα, η ικανότητα δηλαδή να διατηρείτε τις σωματικές και νοητικές σας δεξιότητες καθώς μεγαλώνετε, δεν είναι αποτέλεσμα μόνο των συνηθειών σας. Σύμφωνα με νέα διεθνή μελέτη με επικεφαλής ερευνητές του Adelaide University, η πορεία της υγιούς γήρανσης διαμορφώνεται από μια δυναμική «συνομιλία» ανάμεσα στα γονίδιά σας και στον τρόπο ζωής σας. Παράγοντες όπως η διατροφή, η φυσική δραστηριότητα, ο ύπνος, η εκπαίδευση και η κοινωνική συμμετοχή φαίνεται να επηρεάζουν σημαντικά την υγιή λειτουργικότητα, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο σε όλους.
Τι είναι η υγιής λειτουργικότητα και γιατί έχει σημασία
Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στην έννοια της intrinsic capacity, ενός σύνθετου δείκτη που αποτυπώνει το σύνολο των σωματικών και νοητικών ικανοτήτων που αξιοποιείτε καθημερινά. Πρόκειται για σύνολο των ικανοτήτων που σας επιτρέπουν να ανταποκρίνεστε στις απαιτήσεις της καθημερινότητας και να παραμένετε λειτουργικοί καθώς περνούν τα χρόνια.
Αναλύοντας δεδομένα από περισσότερους από 13.000 συμμετέχοντες της Canadian Longitudinal Study on Ageing, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι η υψηλότερη λειτουργική ικανότητα συνδέεται με αυξημένη φυσική δραστηριότητα, καλύτερη ποιότητα διατροφής, υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, ενεργή απασχόληση και κοινωνική συμμετοχή. Αντίθετα, η χαμηλότερη λειτουργικότητα συνδέθηκε με το κάπνισμα και με μη ιδανική διάρκεια ύπνου, είτε μικρότερη είτε μεγαλύτερη από τη συνιστώμενη.
Ο ρόλος των γονιδίων
Ο επικεφαλής της μελέτης, αναπληρωτής καθηγητής Azmeraw Amare, εξηγεί ότι η λειτουργική ικανότητα επηρεάζεται από μια «πολύπλοκη αλληλεπίδραση» ανάμεσα στη γενετική προδιάθεση και τους τροποποιήσιμους παράγοντες της καθημερινότητας.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης αφορά τον ύπνο. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τόσο η μικρότερη όσο και η μεγαλύτερη από τη συνιστώμενη διάρκεια ύπνου συνδέονται με χαμηλότερη υγιή λειτουργικότητα. Ωστόσο, η επίδραση αυτή δεν είναι ίδια για όλους. Ο λίγος ύπνος φαίνεται να έχει αρνητικές συνέπειες, αλλά η ένταση αυτής της επίδρασης μειώνεται σε άτομα με ευνοϊκή γενετική προδιάθεση για υψηλότερη λειτουργική ικανότητα.
Αντίθετα, ο παρατεταμένος ύπνος, ιδιαίτερα στη μέση ηλικία, μεταξύ 45 και 64 ετών, φαίνεται να είναι ακόμη πιο επιβαρυντικός, ακόμη και για όσους διαθέτουν γενετικό πλεονέκτημα. Τα γονίδια επομένως, μπορούν να «μετριάσουν» ορισμένες συνέπειες μιας λιγότερο ιδανικής συνήθειας, αλλά δεν αρκούν για να τις εξουδετερώσουν πλήρως.
Μεσογειακή διατροφή & εκπαίδευση… Οι σταθεροί «σύμμαχοι»
Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, η επίδραση των γονιδίων φαίνεται να είναι πιο έντονη στη μέση ηλικία, ενώ με την πάροδο του χρόνου οι συσσωρευμένες εμπειρίες και οι καθημερινές επιλογές αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για τη διατήρηση της υγιούς λειτουργικότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, η μεσογειακή διατροφή και η υψηλότερη εκπαίδευση φαίνεται να συνδέονται με σταθερά οφέλη, ακόμη και για άτομα με λιγότερο ευνοϊκή γενετική προδιάθεση.
Το ενθαρρυντικό μήνυμα της μελέτης είναι πως πολλοί από τους παράγοντες που επηρεάζουν την υγιή λειτουργικότητα είναι τροποποιήσιμοι. Αυτό ανοίγει τον δρόμο για πιο στοχευμένες παρεμβάσεις και προγράμματα πρόληψης, ώστε η έμφαση να μετατοπιστεί από την αναμονή εμφάνισης ασθενειών στη διατήρηση της λειτουργικότητας και της ανεξαρτησίας σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
