Έχετε πιάσει ποτέ τον εαυτό σας να διαβάζετε κριτικές για ένα ξενοδοχείο που έχετε ήδη μείνει, για μια ταινία που είδατε ή για έναν γιατρό που ήδη επισκεφθήκατε; Ενώ έχετε την εμπειρία, συνεχίζετε να ψάχνετε απόψεις, σχόλια και κριτικές. Μήπως αυτό συμβαίνει απλά για να επιβεβαιώσετε τις δικές μας εντυπώσεις; Γιατί τελικά το κάνετε;
Η ανάγκη μας για επιβεβαίωση
Όταν κάνουμε μια επιλογή, είτε αφορά κάτι μικρό όπως το να παραγγείλουμε φαγητό από έξω, είτε κάτι μεγαλύτερο, όπως η επιλογή ενός γιατρού, συχνά νιώθουμε ένα είδος αμφιβολίας. Σύμφωνα με τους ειδικούς, αυτό ονομάζεται «γνωστική δυσαναλογία» – είναι η ψυχολογική δυσφορία που προκύπτει όταν πρέπει να καταλήξουμε σε μια απόφαση. Μόλις την πάρουμε, οι υπόλοιπες επιλογές παραμένουν στο πίσω μέρος του μυαλού μας, δημιουργώντας αμφιβολίες για το αν αυτή ήταν η καλύτερη απόφαση.
Όταν μια εμπειρία ανήκει στο παρελθόν, το μόνο που απομένει είναι να βρούμε μια εξήγηση που να συμφωνεί με την απόφασή μας. Διαβάζοντας κριτικές και σχόλια άλλων για το ίδιο ξενοδοχείο, την ίδια ταινία ή το ίδιο προϊόν, δεν ψάχνουμε για νέες πληροφορίες, αλλά για επιβεβαίωση. Θέλουμε να αισθανθούμε ότι κάναμε την «καλύτερη» επιλογή, ή τουλάχιστον ότι δεν ήμασταν οι μόνοι που βιώσαμε κάτι αρνητικό.
Οι κριτικές μας βοηθούν να κατανοήσουμε αν οι δικές μας εντυπώσεις είναι «σωστές» ή αν είναι σε συμφωνία με άλλους ανθρώπους. Αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «κοινωνική απόδειξη» (social proof) αναφέρεται στη τάση μας να καθοδηγούμαστε από τις αντιδράσεις των άλλων ανθρώπων. Όταν διαβάζουμε κριτικές, σκεφτόμαστε: «Μήπως έκανα λάθος; Είμαι ο μόνος που δεν το βρήκε τόσο καλό;» ή «Αν άλλοι συμφωνούν μαζί μου, τότε η γνώμη μου είναι σωστή».
Επίσης, υπάρχει και η «προκατάληψη επιβεβαίωσης» (confirmation bias). Αναζητάμε πληροφορίες που συμφωνούν με τις ήδη διαμορφωμένες απόψεις μας. Αν μας άρεσε μια ταινία, διαβάζουμε θετικές κριτικές για να ενισχύσουμε την ικανοποίησή μας, ενώ αν απογοητευτήκαμε, ψάχνουμε για αρνητικές κριτικές που να δικαιολογούν την απογοήτευσή μας.
Οι κριτικές δίνουν λύση στην εσωτερική μας σύγκρουση
Όταν διαβάζουμε κριτικές μετά την εμπειρία, δεν προσπαθούμε να συγκεντρώσουμε νέες πληροφορίες ή να κάνουμε καλύτερες επιλογές. Προσπαθούμε να επιλύσουμε μια εσωτερική σύγκρουση και να επιβεβαιώσουμε την ορθότητα των εντυπώσεών μας. Αντί να ψάχνουμε για γεγονότα, ψάχνουμε για επιβεβαίωση. Θέλουμε να ξέρουμε ότι δεν κάναμε λάθος, ότι η αντίδρασή μας ήταν λογική και ότι και άλλοι είδαν ή ένιωσαν το ίδιο. Και αν δεν το ένιωσαν, θέλουμε να καταλάβουμε το γιατί.
Στην πραγματικότητα, οι κριτικές δεν είναι τόσο σημαντικές όσο η ανάγκη μας να κατανοήσουμε και να εξηγήσουμε τις εμπειρίες μας. Αφορά την αναγνώριση της επιλογής μας και την αναγνώριση της εμπειρίας μας ως «σωστής» ή «αντίστοιχης» με τις εντυπώσεις των άλλων.
