Το ανθρώπινο είδος αναπτύχθηκε σε μικρές κοινότητες, μέσα στις οποίες η προστασία από τους γύρω, ήταν ζήτημα ζωής και θανάτου. Ο κίνδυνος του να μείνει κανείς εκτός «ομάδας» προκαλούσε το απόλυτο άγχος επιβίωσης. Έτσι, ο εγκέφαλος άρχισε να αντιμετωπίζει την αρνητική κοινωνική αξιολόγηση ως πιθανή απειλή. Αν και το ένστικτο αυτό είναι αρχαίο, τα περιβάλλοντα μέσα στα οποία ζούμε σήμερα είναι πολύ πιο σύνθετα. Οι χώροι εργασίας μας και οι κοινωνικές νόρμες που επικεντρώνονται στην απόδοση, εντείνουν την αντιληπτή κριτική. Το καλό είναι ότι ο φόβος της αρνητικής αξιολόγησης είναι κάτι που μπορεί να αλλάξει…
Κριτική: Καιρός να πάψεις να αγχώνεσαι (και) γι’ αυτήν
Έχεις την τάση να σκέφτεσαι συνεχώς πώς σε αντιλαμβάνονται οι άλλοι; Σκέψεις όπως: «Άραγε, ακούγομαι ανόητος/η;» ή «Μήπως νομίζουν ότι είμαι ανίκανος/η;», μετατρέπουν τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις σε «ελέγχους απόδοσης».
Μελέτες δείχνουν ότι όταν οι άνθρωποι επικεντρώνονται υπερβολικά στον εαυτό τους κατά τη διάρκεια συζητήσεων και σκέφτονται τη συμπεριφορά τους, την εμφάνισή τους ή πώς μπορεί να τους κρίνουν, βιώνουν μεγαλύτερο άγχος, φαίνονται πιο νευρικοί στους γύρω τους και έχουν χειρότερες κοινωνικές επιδόσεις συγκριτικά με όσους δεν το κάνουν.
Αντιθέτως, η εστίαση της προσοχής στην κουβέντα και την αλληλεπίδραση και όχι στον εαυτό μας, μειώνει το στρες και βελτιώνει την απόδοση. Ουσιαστικά, η ίδια η πράξη της αυτο-παρακολούθησης που αποσκοπεί στην προστασία από την αμηχανία, προκαλεί το αποτέλεσμα που φοβόμαστε.
Αντί να αναρωτιέσαι: «Πώς με κρίνουν;», σκέψου: «Τι έχει σημασία για μένα αυτή τη στιγμή; Να μοιραστώ τις ιδέες και τις γνώσεις μου; Να συνδεθώ;». Ένας πρακτικός τρόπος για να το εφαρμόσεις αυτό είναι να προσδιορίσεις τις βασικές κοινωνικές σου αξίες—για παράδειγμα, την περιέργεια, την ειλικρίνεια, τη συνεισφορά, τη ζεστασιά κ.λπ.—και συνειδητά να προσαρμόσεις τη συμπεριφορά σου σε αυτές κατά τη διάρκεια των αλληλεπιδράσεών σου.
Ο φόβος της αρνητικής αξιολόγησης λοιπόν, εντείνεται συχνά από έναν εσωτερικό κριτή που είναι πιο αυστηρός από οποιονδήποτε εξωτερικό. Πολλοί άνθρωποι υποθέτουν ότι αυτή η αυτοκριτική είναι χρήσιμη, ή ότι το να είσαι αυστηρός με τον εαυτό σου, θα σε οδηγήσει σε βελτίωση. Αλλά, σε πολλές περιπτώσεις, η έρευνα δείχνει το αντίθετο.
Η αντίδραση σε λάθη με αυτοσυμπόνια, αντί για αυστηρή αυτοκριτική, στην πραγματικότητα αυξάνει τo κίνητρο για αλλαγή, την επιμονή μετά από μια αποτυχία και την προθυμία να αντιμετωπίσει κανείς τις προσωπικές του αδυναμίες.
Όταν οι άνθρωποι αισθανόμαστε λιγότερο αμυντικοί, γινόμαστε πιο ανοιχτοί στη μάθηση. Η αυτοσυμπόνια ενεργοποιεί εξελικτικούς μηχανισμούς φροντίδας και ασφάλειας που υποστηρίζουν τη συναισθηματική ρύθμιση και την ανθεκτικότητα.
«Σ’ όποιον αρέσουμε», αλλά πρώτα από όλα, πρέπει να αρέσουμε στον εαυτό μας
Το άγχος για την κριτική και η συνεχής επιθυμία να αρέσουμε στους άλλους είναι φυσικά ένστικτα που μας ακολουθούν από το παρελθόν. Ωστόσο, όσο σημαντικό είναι να διατηρούμε καλές κοινωνικές σχέσεις, εξίσου σημαντικό είναι να μάθουμε να αρέσουμε στον ίδιο μας τον εαυτό. Όταν σταματάμε να προσπαθούμε να ικανοποιούμε συνεχώς τις προσδοκίες των άλλων και στρεφόμαστε στην αυτοσυμπόνια και στην αποδοχή του ποιοι είμαστε, τότε η σκληρή κριτική που ασκούμε εμείς οι ίδιοι σε εμάς αλλά και η μη εποικοδομητική κριτική των γύρω μας, παύει να έχει την ίδια δύναμη.
Όταν νιώθουμε καλά για το ποιοι είμαστε, το τι πιστεύουν οι άλλοι αποκτά πολύ λιγότερη σημασία και η εσωτερική μας φωνή, ησυχάζει…
