Πολλοί επιτυχημένοι άνθρωποι προσπαθούν για χρόνια πιστεύοντας ότι μόλις φτάσουν στον στόχο τους -για παράδειγμα ένα πτυχίο ή μια προαγωγή- θα νιώσουν επιτέλους γαλήνη και πληρότητα. Ωστόσο, συχνά η ανακούφιση που έρχεται με την επιτυχία διαρκεί λίγο και αντικαθίσταται από μια παράξενη ανησυχία. Αυτό το φαινόμενο, αν και προκαλεί σύγχυση, είναι απόλυτα φυσιολογικό και εξηγείται από τη λειτουργία του εγκεφάλου και την ψυχολογία της ταυτότητας.
Η χαρά της επιδίωξης
Η επιδίωξη ενός στόχου οργανώνει τον χρόνο και την ενέργειά μας, μειώνοντας την αβεβαιότητα. Η νευροεπιστήμη δείχνει ότι η ντοπαμίνη κορυφώνεται κατά τη διάρκεια της επιδίωξης του στόχου και όχι κατά την πραγματοποίησή του. Ο εγκέφαλός μας είναι σχεδιασμένος να απολαμβάνει τη διαδρομή περισσότερο από το αποτέλεσμα. Όταν ο στόχος επιτυγχάνεται, η δομή καταρρέει, αφήνοντας πίσω ένα συναισθηματικό κενό.
Η επιτυχία ως ταυτότητα
Για πολλούς, η επίδοση δεν είναι απλώς κάτι που κάνουν, αλλά αυτό που τους καθορίζει. Όταν η αυτοεκτίμηση συνδέεται αποκλειστικά με την παραγωγικότητα, η επιτυχία γίνεται τρόπος διαχείρισης του άγχους ή απόδειξης της αξίας μας στους άλλους.
Σύμφωνα με τη «θεωρία της αυτοδιάθεσης», οι εξωτερικοί στόχοι, όπως είναι για παράδειγμα τα χρήματα ή το κοινωνικό στάτους, συνδέονται συχνά με χαμηλότερη ευημερία σε σχέση με τους εσωτερικούς, που είναι μεταξύ άλλων η προσωπική ανάπτυξη ή οι σχέσεις. Αν η επιτυχία δεν καλύπτει βαθύτερες ανάγκες για σύνδεση και αυτονομία, το αποτέλεσμα θα είναι πάντα μία ανικανοποίητη «δίψα».
Η «πλάνη τη άφιξης»
Οι ψυχολόγοι ονομάζουν «πλάνη της άφιξης» την πεποίθηση ότι ένα μελλοντικό ορόσημο θα φέρει μόνιμη ευτυχία. Στην πραγματικότητα σε αυτές τις περιπτώσεις, λειτουργεί η «ηδονική προσαρμογή». Αυτό σημαίνει ότι συνηθίζουμε γρήγορα τις νέες θετικές συνθήκες και επιστρέφουμε σε ένα βασικό επίπεδο ικανοποίησης. Το επίτευγμα γίνεται γρήγορα η «νέα κανονικότητα» και το μυαλό μετά από την επιτυχία αναζητά τον επόμενο στόχο.
Τι αφήσαμε πίσω για την επιτυχία;
Αντί να φοβόμαστε αυτό το αίσθημα κενού, μπορούμε να το δούμε ως πληροφορία. Μας αποκαλύπτει τι αφήσαμε πίσω στην πορεία. Ίσως χαμένο χρόνο, σχέσεις που θυσιάσαμε ή ένα παραμελημένο «εγώ». Είναι μια ευκαιρία να αναρωτηθούμε «τίνος τη ζωή χτίζω;», «αντικατοπτρίζει αυτή η πορεία τις δικές μου αξίες;».
Πότε η επιτυχία είναι ουσιαστική;
Η λύση δεν είναι η εγκατάλειψη της φιλοδοξίας, αλλά η οικοδόμηση μιας ζωής που δεν περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από αυτήν. Η έρευνα προτείνει την επένδυση σε δραστηριότητες που επιβραδύνουν την προσαρμογή του εγκεφάλου. Αυτές μπορεί να είναι χόμπι χωρίς μετρήσιμα αποτελέσματα, ποιοτικός χρόνος με αγαπημένα πρόσωπα και πρακτικές ευγνωμοσύνης.
Η επιτυχία μπορεί να είναι βαθιά ουσιαστική, αλλά όταν γίνεται ο μοναδικός τρόπος για να νιώθουμε πολύτιμοι, η «νίκη» καταλήγει να είναι μοναχική και τελικά ανούσια. Η πραγματική πληρότητα βρίσκεται σε εκείνα τα κομμάτια της ζωής όπου τίποτα δεν μετριέται και κανείς δεν μας κρίνει.
