Για χρόνια, η συμβουλή των ειδικών ήταν ξεκάθαρη: αν προσπαθείτε να περιορίσετε το φαγητό, αποφύγετε τις εικόνες με λαχταριστά γλυκά και «βαριά» γεύματα. Η λογική έλεγε ότι τέτοια ερεθίσματα ενισχύουν την πείνα και οδηγούν πιο εύκολα σε υπερκατανάλωση. Ωστόσο, νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Computers in Human Behavior υποστηρίζει ότι, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, η έκθεση σε «απαγορευμένες» τροφές μέσω εικόνων ή βίντεο μπορεί να μειώσει τις λιγούρες.

Η έννοια του «οπτικού κορεσμού»

Οι ερευνητές περιγράφουν το φαινόμενο ως «διασταυρούμενο κορεσμό» (cross-modal satiation). Με απλά λόγια, η οπτική επαφή με τροφές –όπως ένα γλυκό ή ένα burger– μπορεί να ενεργοποιεί τον εγκέφαλο με τρόπο που μειώνει την επιθυμία για πραγματική κατανάλωση, ακόμη και χωρίς φυσική επαφή με το φαγητό.

Αυτό φαίνεται να ισχύει κυρίως για άτομα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία ελέγχου της διατροφής τους.

Τι έδειξαν τα πειράματα

Η μελέτη βασίστηκε σε τρία διαδοχικά πειράματα με εκατοντάδες συμμετέχοντες:

  • Τα άτομα που έκαναν δίαιτα αφιέρωναν περισσότερο χρόνο σε περιεχόμενο με «ανθυγιεινά» τρόφιμα σε σχέση με πιο υγιεινές επιλογές.
  • Όσοι προσπαθούσαν συνειδητά να αποφύγουν σκέψεις γύρω από το φαγητό, έλκονταν περισσότερο από τέτοιο περιεχόμενο.
  • Σε εργαστηριακές συνθήκες, άτομα που καταπίεζαν την επιθυμία τους για γλυκό και στη συνέχεια παρακολουθούσαν σχετικό περιεχόμενο, κατανάλωναν τελικά λιγότερη ποσότητα.

Το εύρημα αυτό συνδέεται με το γνωστό «φαινόμενο αναπήδησης»: όταν προσπαθούμε έντονα να μην σκεφτούμε κάτι, το μυαλό μας επιστρέφει σε αυτό ακόμη πιο έντονα.

Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η οπτική έκθεση λειτουργεί σαν «υποκατάστατο εμπειρίας». Ο εγκέφαλος ενεργοποιείται σαν να πλησιάζει την ικανοποίηση της επιθυμίας, με αποτέλεσμα να μειώνoνται οι λιγούρες.

Παράλληλα, η διαδικασία αυτή φαίνεται να βοηθά στην αποσυμπίεση της έντασης που δημιουργεί η συνεχής καταπίεση σκέψεων γύρω από το φαγητό.

Δεν ισχύει για όλους και σε κάθε περίπτωση

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι τα αποτελέσματα δεν είναι καθολικά. Το φαινόμενο παρατηρήθηκε κυρίως:

  • σε άτομα που ήδη προσπαθούσαν να ελέγξουν τη διατροφή τους
  • σε συνθήκες χαμηλής έως μέτριας πείνας
  • με συγκεκριμένα τρόφιμα (π.χ. γλυκά)

Επιπλέον, η θετική επίδραση συνδέθηκε με «απολαυστικά» τρόφιμα και όχι με υγιεινές επιλογές, κάτι που δείχνει ότι ο μηχανισμός σχετίζεται με την επιθυμία και όχι απλώς με την οπτική διέγερση.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη

Τα ευρήματα αυτά αμφισβητούν την απόλυτη αποφυγή διατροφικών ερεθισμάτων ως στρατηγική. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ελεγχόμενη έκθεση μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά, ιδιαίτερα όταν το άτομο προσπαθεί να διαχειριστεί έντονες λιγούρες.

Ωστόσο, η σχέση μας με το φαγητό είναι πολύπλοκη και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως τα συναισθήματα, οι συνήθειες και το περιβάλλον. Αυτό σημαίνει ότι μια στρατηγική που λειτουργεί για κάποιον, μπορεί να μην είναι αποτελεσματική για κάποιον άλλον.

Το παρόν άρθρο βασίζεται σε μία μεμονωμένη επιστημονική μελέτη και δεν αποτελεί ιατρική ή διατροφική σύσταση. Τα ευρήματα προέκυψαν σε ελεγχόμενες συνθήκες και ενδέχεται να μην ισχύουν για όλους. Για εξατομικευμένες οδηγίες, συμβουλευτείτε έναν επαγγελματία υγείας.