Υπάρχουν αναμνήσεις που δεν επιστρέφουν ως εικόνες, αλλά ως αίσθηση. Μπορεί να δυσκολεύεστε να ανακαλέσετε λεπτομέρειες από μια στιγμή ή ένα πρόσωπο, όμως ένα συγκεκριμένο άγγιγμα -ένα χάδι, ένα απαλό χτύπημα στη πλάτη, ένα χέρι που σας κράτησε την δύσκολη στιγμή- έχει τη δύναμη να σας μεταφέρει πίσω σε χρόνο μηδέν. Δεν το «θυμάστε» με τον νου, το νιώθετε με το σώμα και συγκεκριμένα με την αφή.
Για χρόνια, η επιστήμη αντιμετώπιζε την αφή κυρίως ως έναν πρακτικό μηχανισμό, χρήσιμο για να ξεχωρίζουμε το ζεστό από το κρύο, το απαλό από το τραχύ. Όμως μια πρόσφατη μελέτη υποστηρίζει ότι την βλέπαμε από λάθος οπτική. Το σημαντικότερο στοιχείο της αφής ίσως δεν είναι όσα μας λέει για τον κόσμο εκεί έξω, αλλά όσα κάνει στον εσωτερικό μας κόσμο και πόσο βαθιά μπορεί να τον διαμορφώσει.
Η αφή ως συναισθηματική μνήμη
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Neuroscience & Biobehavioral Reviews, συγκεντρώνει δεκαετίες ευρημάτων από την νευροεπιστήμη, την ψυχολογία, την φυσιολογία και την κλινική έρευνα, δημιουργώντας μια ενιαία εικόνα. Οι ερευνητές εισάγουν τον όρο affective tactile memory (συγκινησιακή απτική μνήμη), μια έννοια που περιγράφει κάτι πολύ οικείο: ένα τρυφερό άγγιγμα μπορεί να μείνει μαζί μας για χρόνια, πολύ περισσότερο από μια απλή αίσθηση.
Καθώς αυτή η εικόνα «ξεδιπλώνεται», αρχίζει να γίνεται πιο ξεκάθαρο γιατί η αφή έχει τόσο ιδιαίτερη δύναμη. Το δέρμα μας διαθέτει διαφορετικούς τύπους νευρικών ινών. Κάποιες είναι σχεδιασμένες για να αντιλαμβάνονται τον κόσμο. Άλλες, όμως, ανταποκρίνονται αποκλειστικά στο ζεστό, τρυφερό άγγιγμα, όπως το χάδι ενός γονιού ή η τρυφερότητα ενός συντρόφου. Αυτές οι ίνες δεν ενεργοποιούνται από γρήγορες, πρακτικές κινήσεις, όπως όταν τινάζετε ψίχουλα από το τραπέζι. Ο οργανισμός, λοιπόν, ξεχωρίζει την αφή σε δύο κατηγορίες, τη λειτουργική και τη συναισθηματική.
Μνήμη που «ζει» στο σώμα
Και όταν φτάνουμε στη μνήμη, η κατανόηση της αφής αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάθος. Οι ερευνητές προτείνουν ότι όταν θυμόμαστε ένα σημαντικό άγγιγμα, δεν ανακαλούμε απλώς μια εγκεφαλική «καταγραφή». Το σώμα φαίνεται να «συμμετέχει» στην ανάμνηση, αναπαράγοντας αμυδρά την αρχική αίσθηση. Όπως εξηγούν, «όταν ανακαλούμε ένα τρυφερό άγγιγμα, ο εγκέφαλος ίσως ενεργοποιεί ξανά τα ίχνη της εμπειρίας στο σώμα».
Και τι σημαίνει αυτό για την εξέλιξή μας; Πολλά. «Ένα παρηγορητικό άγγιγμα δεν εξαφανίζεται, μπορεί να γίνει μέρος μας. Μέσα από τη συνεργασία αισθητηριακών σημάτων και εγκεφαλικών δικτύων που σχετίζονται με το συναίσθημα, η αφή μπορεί να «αποθηκεύεται» τόσο συνειδητά όσο και ασυνείδητα, επηρεάζοντας το πόσο ασφαλείς νιώθουμε, πώς συνδεόμαστε με τους άλλους και πώς χτίζουμε σχέσεις σε όλη τη διάρκεια της ζωής» αναφέρουν χαρακτηριστικά οι ερευνητές.
Τι σημαίνει αυτό για την υγεία
Το μοντέλο που προτείνεται έχει και πρακτικές προεκτάσεις. Διαταραχές άγχους, δυσκολίες προσκόλλησης και ορισμένες μορφές τραύματος συνδέονται με το πώς επεξεργαζόμαστε την αφή και πώς σχηματίζουμε συναισθηματικές μνήμες. Ένα πιο ξεκάθαρο θεωρητικό πλαίσιο μπορεί να βοηθήσει τόσο την έρευνα όσο και την κλινική πράξη.
Και όλα αυτά αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν σκεφτούμε πώς ζούμε σήμερα. Μεγάλο μέρος της επικοινωνίας μας περνά μέσα από οθόνες, κάτι που έχει αναμφίβολα οφέλη, αφού μας φέρνει κοντά και μας κρατά σε επαφή.
Ωστόσο, δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως την ανθρώπινη επαφή. Η αφή παραμένει ένα θεμελιώδες κομμάτι της σύνδεσης· όταν λείπει, κάτι μικρό αλλά ουσιαστικό μένει ανικανοποίητο.
