Γιατί αποφεύγουμε να συνειδητοποιήσουμε τα αρνητικά γεγονότα που συμβαίνουν γύρω μας; Νέα έρευνα στην ψυχολογία αποκαλύπτει κάτι αρκετά παράδοξο. Οι άνθρωποι τείνουν συστηματικά να υποτιμούν πόσο συχνά τα πράγματα πηγαίνουν στραβά στην κοινωνία. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «χάσμα αποτυχίας» (failure gap) και δείχνει ότι η εικόνα που έχουμε για την πραγματικότητα είναι συχνά πιο αισιόδοξη από ό,τι είναι στ’ αλήθεια.
Failure gap και εφαρμογή στην καθημερινότητα
Στην καθημερινή ζωή, βασιζόμαστε στις αντιλήψεις μας για το πόσο συχνά συμβαίνουν κάποια γεγονότα προκειμένου να πάρουμε αποφάσεις ή να διαμορφώσουμε απόψεις. Μέχρι σήμερα, πολλές μελέτες είχαν δείξει ότι οι άνθρωποι έχουν μια τάση αισιοδοξίας, πιστεύουν δηλαδή ότι τα καλά αποτελέσματα είναι πιο πιθανά και τα αρνητικά λιγότερο, ειδικά όταν τους αφορούν προσωπικά.
Όμως η νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Personality & Social Psychology δείχνει ότι αυτή η τάση δεν περιορίζεται μόνο στην προσωπική ζωή, αλλά επεκτείνεται και σε ευρύτερα κοινωνικά ζητήματα, όπως η εγκληματικότητα, η υγεία ή η οικονομία.
Πώς επιδρά στην κοινωνία
Οι ερευνητές στην εν λόγω μελέτη υποστηρίζουν ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς η αισιοδοξία, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο διαδίδονται οι πληροφορίες. Οι αποτυχίες συζητιούνται λιγότερο από τις επιτυχίες, γιατί συχνά συνοδεύονται από ντροπή, αμηχανία ή κοινωνικό κόστος. Έτσι, σύμφωνα με τους μελετητές, οι άνθρωποι εκτίθενται σε μια «φιλτραρισμένη» εκδοχή της πραγματικότητας, όπου τα αρνητικά γεγονότα δεν είναι τόσο προβεβλημένα.
Πώς έγινε η έρευνα για το failure gap
Η μελέτη βασίστηκε σε ένα μεγάλο ερευνητικό πρόγραμμα με περίπου 3.000 συμμετέχοντες. Οι ερευνητές ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να εκτιμήσουν πόσο συχνά συμβαίνουν διάφορα είδη αποτυχιών, από κοινωνικά προβλήματα, όπως η φτώχεια, μέχρι καθημερινές εμπειρίες, όπως οι χωρισμοί ή οι επιστροφές προϊόντων. Στη συνέχεια, συνέκριναν αυτές τις εκτιμήσεις με πραγματικά στατιστικά δεδομένα.
Τα αποτελέσματα ήταν ξεκάθαρα. Σε όλους σχεδόν τους τομείς, οι άνθρωποι υποτιμούσαν τη συχνότητα των αποτυχιών. Ακόμη και σε περιπτώσεις όπου η πραγματικότητα είναι προφανής, όπως στον αθλητισμό, όπου οι νίκες και οι ήττες ισορροπούν, οι συμμετέχοντες εξακολουθούσαν να κάνουν λάθος εκτιμήσεις.
Επιπλέον, οι ερευνητές ανέλυσαν εκατομμύρια άρθρα ειδήσεων, αναρτήσεις στα social media και online κριτικές, διαπιστώνοντας ότι οι αποτυχίες εμφανίζονται πολύ λιγότερο συχνά σε σχέση με το πόσο πραγματικά συμβαίνουν.
Όταν οι συμμετέχοντες εκτέθηκαν σε πληροφορίες που υποβάθμιζαν τις αποτυχίες, οι εκτιμήσεις τους γίνονταν ακόμη πιο ανακριβείς. Αντίθετα, όταν έβλεπαν δεδομένα που αντανακλούσαν την πραγματικότητα, οι αντιλήψεις τους γίνονταν πιο ακριβείς.
Τι συμβαίνει όταν ενημερωνόμαστε για τα αρνητικά;
Ένα σημαντικό εύρημα είναι ότι όταν οι άνθρωποι ενημερώνονται για το πόσο συχνές είναι οι αποτυχίες, αλλάζουν και οι στάσεις τους. Γίνονται λιγότερο αυστηροί σε τιμωρητικές προσεγγίσεις και πιο υποστηρικτικοί απέναντι σε λύσεις που αντιμετωπίζουν τα βαθύτερα αίτια των προβλημάτων. Παράλληλα, μειώνεται το κοινωνικό στίγμα και ενισχύονται πιο ανθρώπινες πρακτικές, τόσο στον χώρο εργασίας όσο και στην κοινωνία γενικότερα.
Η έρευνα δείχνει ότι δεν παρερμηνεύουμε απλώς την πραγματικότητα, αλλά πως αυτή η παρερμηνεία επηρεάζει ουσιαστικά τις αποφάσεις και τη συνολική στάση μας απέναντι στον κόσμο.
