Δορυφορικές μετρήσεις της θερμοκρασίας στον Ειρηνικό Ωκεανό μαρτυρούν ότι το φετινό Ελ Νίνιο ξεκίνησε, ανακοίνωσε η αρμόδια υπηρεσία των ΗΠΑ, με τους μετεωρολόγους να προβλέπουν ένα από τα ισχυρότερα επεισόδια που έχουν καταγραφεί ως σήμερα -ικανό να ανεβάσει τον παγκόσμιο θερμοστάτη σε νέα ρεκόρ, να φέρει ξηρασίες και πλημμύρες και να ανεβάσει περαιτέρω τις τιμές των τροφίμων.
Σύμφωνα με την Aμερικανική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA), υπάρχει πιθανότητα 63% ότι το φετινό Ελ Νίνιο θα είναι «ένα από τα ισχυρότερα στο ιστορικό αρχείο που πηγαίνει πίσω ως το 1950».
Ορισμένοι ειδικοί εκτιμούν μάλιστα ότι η μετεωρολογική ανωμαλία θα φράσει ή θα ξεπεράσει το ιστορικό Ελ Νίνιο του 1995, το οποίο προκάλεσε καταστροφές δισεκατομμυρίων δολαρίων από καύσωνες, πλημμύρες, ξηρασίες και πυρκαγιές.
Τα καλά νέα είναι ότι το Ελ Νίνιο, το οποίο εκδηλώνεται ως συγκέντρωση θερμών επιφανειακών υδάτων στον ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό, έχει περιορισμένες άμεσες επιδράσεις στην Ελλάδα, καθώς ο καιρός της Ευρώπης επηρεάζεται περισσότερο από τις συνθήκες στον Ατλαντικό Ωκεανό που τη βρέχει.
Παρόλα αυτά, το Ελ Νίνιο δεν αποκλείεται να έχει έμμεσες επιδράσεις, καθώς αναμένεται να ανεβάσει τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία και να επιδεινώσει έτσι τους καύσωνες σε ήδη θερμές περιοχές όπως η Ελλάδα.
Ερευνητές του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO) εκτιμούν μάλιστα ότι οι επιδράσεις του φετινού Ελ Νίνιο μπορεί να παραταθούν το 2027 και να φέρουν νέο ρεκόρ ζέστης, ξεπερνώντας το 2024 ως το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ.
Η Ελλάδα θα μπορούσε επίσης να επηρεαστεί από ανατιμήσεις στις διεθνείς αγορές τροφίμων λόγω καυσώνων και πλημμυρών, ακραία καιρικά φαινόμενα που έρχονται να προστεθούν στις ελλείψεις λιπασμάτων και τις διαταραχές της εφοδιαστικής αλυσίδας που έφερε ο πόλεμος στο Ιράν.
Τι είναι το Ελ Νίνιο
Στον τροπικό Ειρηνικό, οι λεγόμενοι αληγείς άνεμοι (δηλαδή αυτοί που δεν «λήγουν») σπρώχνουν τα θερμά επιφανειακά ύδατα προς τη δύση.
Λόγω περίπλοκων αλληλεπιδράσεων ανάμεσα στον ωκεανό και την ατμόσφαιρα, οι αληγείς άνεμοι εξασθενούν κάθε δύο με επτά χρόνια, οπότε το θερμό νερό συσσωρεύεται στον ανατολικό Ειρηνικό, έξω από τις δυτικές ακτές της Αμερικής.
Η έναρξη του φαινομένου κηρύσσεται όταν η επιφανειακή θερμοκρασία του νερού σε αυτή την περιοχή ξεπεράσει κατά μισό βαθμό Κελσίου τα κανονικά επίπεδα για τουλάχιστον τρεις συνεχείς μήνες.
Στο φετινό Ελ Νίνιο, η διαφορά αυτή αναμένεται να είναι πολύ μεγαλύτερη. Σύμφωνα με τη ΝΟΑΑ, υπάρχει πιθανότητα 63% ότι θα ξεπεράσει τους 2 βαθμούς Κελσίου, κάτι που έχει συμβεί ελάχιστες φορές από τότε που άρχισαν οι επίσημες μετρήσεις της θερμοκρασίας το 1950. Αυτό σημαίνει ότι το φαινόμενο θα είναι «πολύ ισχυρό».
Μετά το Ελ Νίνιο ακολουθεί μια ουδέτερη φάση, με τις θερμοκρασίες στα κανονικά επίπεδα, και μετά το Λα Νίνια, το αντίθετο του Ελ Νίνιο, για να ξαναρχίσει ο κύκλος από την αρχή.
Πώς επηρεάζει τον καιρό
Το Ελ Νίνιο διαρκεί συνήθως 9-12 μήνες με την έντασή του να κορυφώνεται τον χειμώνα του βορείου ημισφαιρίου.
Η συγκέντρωση θερμών υδάτων στον ανατολικό Ειρηνικό φέρνει υγρασία, βροχές και πλημμύρες στις δυτικές ακτές της Νότιας Αμερικής και των νότιων ΗΠΑ, ενώ η Αυστραλία στην άλλη άκρη του ωκεανού κινδυνεύει από ξηρασίες.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO), το Ελ Νίνιο είναι επίσης να φέρει αυξημένες βροχοπτώσεις στην Κεντρική Ασία, ενώ ξηρασίες είναι πιθανό να εκδηλωθούν στην Κεντρική και Αμερική- συμπεριλαμβανομένου του Αμαζονίου-, την Ινδονησία και τμήματα της νότιας Ασίας.
Μια θετική συνέπεια του Ελ Νίνιο είναι η μείωση των κυκλώνων στον Ατλαντικό.
«Πρέπει να προετοιμαστούμε για ένα δυνητικά ισχυρό Ελ Νίνιο, το οποίο θα εντείνει τόσο την ξηρασία όσο και τις έντονες βροχοπτώσεις, ενώ θα αυξήσει τον κίνδυνο καυσώνων τόσο στην ξηρά όσο και στους ωκεανούς», δήλωσε η Σελέστ Σάουλο, γενική γραμματέας του WMO.
Προς νέο ρεκόρ ζέστης
Το Ελ Νίνιο που ξεκίνησε το 2023 εκτιμάται πως ήταν ένας από τους λόγους που το 2024 ήταν το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ως σήμερα και το πρώτο στο οποίο η μέση θερμοκρασία του πλανήτη βρέθηκε 1,5 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί και αυτή τη φορά. Οι επιδράσεις του φετινού Ελ Νίνιο είναι πιθανό να παραταθούν το 2027 και να φέρουν νέο ιστορικό ρεκόρ, δήλωσε ο Λίον Χέρμανσον του βρετανικού Met Office, επικεφαλής της έκθεσης του WMO.
To ίδιο είχε εκτιμήσει νωρίτερα η Σαμάνθα Μπέρτζες, κλιματολόγος του ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου Copernicus. «Είναι πιθανό το 2027 να ξεπεράσει το 2024 και να γίνει η πιο θερμή χρονιά που καταγράφτηκε ποτέ» δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο.
Προηγούμενη έκθεση του WMO εκτιμούσε εξάλλου ότι υπάρχει πιθανότητα 86% ότι τουλάχιστον ένα έτος της επόμενης πενταετίας θα ξεπεράσει το ιστορικό ρεκόρ του 2024.
Σοκ στις τιμές τροφίμων
Σε συνδυασμό με την έλλειψη λιπασμάτων, τον πληθωρισμό και την αύξηση τιμών σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, το Ελ Νίνιο απειλεί να πλήξει μια ήδη ευάλωτη βιομηχανία τροφίμων και να επηρεάσει το καλάθι των καταναλωτών, γράφει στο Reuters ο Άντριου Κόμπερν του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ.
Σύμφωνα με το άρθρο, τα σενάρια για το συγκεκριμένο Ελ Νίνιο υποδεικνύουν αυξήσεις τιμών από 10% έως 50% στα βασικά εμπορεύματα, ενώ οι καλλιέργειες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις επιπτώσεις του —όπως το ρύζι, το φοινικέλαιο, το ζαχαροκάλαμο και ο καφές— ενδέχεται να καταγράψουν ανατιμήσεις από 50% έως 100% ή και περισσότερο».
Αν και ορισμένες περιοχές μπορεί να ωφεληθούν, για παράδειγμα, από τις αυξημένες βροχοπτώσεις, το καθαρό αποτέλεσμα του Ελ Νίνιου θα είναι σαφώς αρνητικό.
Ένας λόγος είναι ότι η παγκόσμια διατροφική ασφάλεια εξαρτάται από συγκεντρωτικές αλυσίδες εφοδιασμού και μόλις τέσσερα βασικά προϊόντα: αλεύρι, ρύζι, καλαμπόκι και σόγια, καλλιέργειες που αντιστοιχούν στο 60% της παγκόσμιας κατανάλωσης τροφίμων. Το σύστημα μπορεί να αντέξει κάποιες τοπικές διαταραχές, όχι όμως πολλαπλές αναταράξεις σε διαφορετικές ηπείρους.
Ο καιρός επηρεάζει επίσης τη φυσιολογία των φυτών και των ζώων, τα οποία παύουν να είναι παραγωγικά έξω από ένα συγκεκριμένο εύρος θερμοκρασίας και υγρασίας.
Οι αγελάδες γαλακτοπαραγωγής, για παράδειγμα, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες, καθώς ακόμα και μία μόνο ημέρα θερμικού στρες μπορεί να μειώσει την παραγωγή κατά 10% και να υποβαθμίσει την ποιότητά του γάλακτος.
Οι τιμές των τροφίμων, γράφει ο Κόμπερν, μπορεί να αυξηθούν περαιτέρω από τον πανικό στις αγορές, την κερδοσκοπία διαπραγμάτευση και τις κυβερνητικές παρεμβάσεις.
Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας της παραγωγής και των εφοδιαστικών αλυσίδων είναι ένα μέτρο που μπορούν να λάβουν οι κυβερνήσεις.
Για να αντιμετωπιστεί όμως ο κίνδυνος στη ρίζα του, αυτό που πρέπει να αντιμετωπιστεί είναι η κλιματική αλλαγή.
«Η επιστήμη είναι σαφής: το Ελ Νίνιο φτάνει τους επόμενους μήνες με βεβαιότητα 90%… Οι συνθήκες του Ελ Νίνιο θα ρίξουν λάδι στη φωτιά ενός πλανήτη που ήδη θερμαίνεται» δήλωσε ο γγ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του.
«Η μόνη αποτελεσματική απάντηση είναι η ανάληψη κλιματικής δράσης ανάλογης με το μέγεθος της κρίσης: να τερματίσουμε την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, να επιταχύνουμε τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, να προστατεύσουμε τους πιο ευάλωτους και να εξασφαλίσουμε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για όλους» είπε.
