Mία νεαρή γυναίκα υποφέρει από πολύ δυνατούς πονοκεφάλους. Πηγαίνει πρώτα στον παθολόγο της, ο οποίος της προτείνει να πάει σε κάποιο γυναικολόγο για να δει αν έχει ορμονικό πρόβλημα. Eπειδή και εκεί δεν υπάρχουν ενδείξεις ορμονικού προβλήματος, ξαναμιλάει με τον οικογενειακό της γιατρό, που της λέει ότι μπορεί οι πονοκέφαλοί της να είναι ψυχοσωματικοί και της προτείνει να επισκεφθεί κάποιον ψυχίατρο ή ψυχολόγο. Όταν όμως αρχίζει να ψάχνει για τον κατάλληλο, τα χάνει. Tι είναι ένας ψυχίατρος μπορεί πάνω-κάτω κανείς να το φανταστεί, αλλά τι είναι ένας ψυχολόγος και σε τι είναι διαφορετικός από τον ψυχίατρο; Μήπως ένας ψυχαναλυτής θα μπορούσε να τη βοηθήσει περισσότερο;















Όπως το δηλώνει και η λέξη, ο ψυχίατρος είναι γιατρός. Eίναι κάποιος που έχει τελειώσει ιατρική και έχει ειδικευτεί στην ψυχιατρική, δηλαδή στη μελέτη, την παθολογία, τη διάγνωση και τη θεραπεία ψυχικών διαταραχών και παθήσεων. O τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει το αντικείμενό του είναι ιατρικός, παρεμβαίνει δηλαδή εκεί όπου υπάρχει ένα πρόβλημα, μια δυσλειτουργία, και προσπαθεί να εντοπίσει τα αίτια που την προκαλούν ή την εντείνουν, να διαγνώσει την ακριβή φύση του προβλήματος, να επιλέξει την πιο κατάλληλη θεραπεία και να χορηγήσει φαρμακευτική αγωγή, αν αυτό κριθεί απαραίτητο. Ένας ψυχίατρος μπορεί να βοηθήσει όταν υπάρχουν υπόνοιες για κάποια σοβαρή ψυχική ασθένεια (π.χ. σχιζοφρένεια), όταν κάποιος αισθάνεται κατάθλιψη, έχει κρίσεις άγχους, φόβου ή πανικού, σωματικά συμπτώματα, χωρίς όμως να μπορούν οι γιατροί να διαγνώσουν κάποια οργανική αιτία, καθώς και σε περιπτώσεις εθισμού και εξάρτησης από ουσίες.







Έχει τελειώσει σπουδές ψυχολογίας, που σημαίνει ότι έχει ασχοληθεί θεωρητικά με την ανθρώπινη ψυχή σε όλες της τις εκφάνσεις και σε όλους τους τομείς όπου αυτή «εμπλέκεται». Έτσι, ένας ψυχολόγος μπορεί να έχει ειδικευτεί στην επικοινωνία και να ασχολείται, π.χ., με τη διαφήμιση ή τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Mπορεί να είναι παιδαγωγικός ψυχολόγος, και τότε μοιάζει αρκετά η δουλειά του με αυτήν του παιδαγωγού. Aυτό σημαίνει λοιπόν ότι δεν ασχολούνται όλοι οι ψυχολόγοι με ανθρώπους που έχουν ψυχολογικά προβλήματα, αλλά και με πολλούς άλλους τομείς, στους οποίους όμως είναι απαραίτητη η θεωρητική γνώση για την ανθρώπινη ψυχή. Ένα μεγάλο ποσοστό όμως των ψυχολόγων ασχολείται κυρίως με τη λεγόμενη «κλινική ψυχολογία», με τις παθήσεις δηλαδή της ψυχής και την αντιμετώπισή τους. Aυτοί εργάζονται κυρίως σε νοσοκομεία, ψυχιατρικές κλινικές, κέντρα ψυχικής υγείας και σε ιδιωτικά γραφεία. Tον ψυχολόγο μπορεί να τον αναζητήσει αυτός ο οποίος είτε αντιμετωπίζει ένα πρόσκαιρο πρόβλημα σε κάποιο τομέα της ζωής του -και χρειάζεται υποστήριξη- είτε έχει άγχη, φοβίες, κατάθλιψη είτε αισθάνεται μια απροσδιόριστη συναισθηματική φόρτιση ή δυσφορία. που δεν μπορεί να την ξεπεράσει μόνος του. O ψυχολόγος θα δώσει στήριξη, θα ακούσει, θα συμβουλέψει ίσως ή θα παραπέμψει -αν χρειαστεί- σε ψυχίατρο. Επίσης, ένας ψυχολόγος μπορεί να είναι ψυχαναλυτής ή ψυχοθεραπευτής κάποιας άλλης κατεύθυνσης.











Ο ψυχαναλυτής έχει εκπαιδευτεί και εφαρμόζει τη μέθοδο της ψυχανάλυσης. Ένα ιδιαίτερα σημαντικό κομμάτι της εκπαίδευσης του ψυχαναλυτή είναι η πολυετής προσωπική του ανάλυση. Ο ψυχαναλυτής ανήκει κι αυτός στους ψυχοθεραπευτές. Ένας ψυχοθεραπευτής πρέπει, τουλάχιστον σύμφωνα με διεθνείς κανονισμούς -των οποίων η αναγκαιότητα έχει αρχίσει να γίνεται φανερή και στη χώ-ρα μας-, να έχει παρακολουθήσει σπουδές και να έχει πάρει δίπλωμα από κάποιο πανεπιστήμιο, αναγνωρισμένο εκπαιδευτικό κέντρο ή ινστιτούτο, σε κάποια ορισμένη μέθοδο ψυχοθεραπείας. Συνήθως οι σπουδές αυτές περιλαμβάνουν θεωρητική κατάρτιση πάνω σε αυτή τη μέθοδο, βιωματική, εμπειρική εκμάθηση της μεθόδου και πρακτική εξάσκηση υπό την εποπτεία εκπαιδευτών, καθώς και προσωπική ψυχοθεραπεία. Ψυχοθεραπευτές γίνονται οι ψυχολόγοι ή οι ψυχίατροι, αλλά όχι αποκλειστικά αυτοί. Mπορεί να παρακολουθήσει τις σπουδές και να εκπαιδευτεί ως ψυχοθεραπευτής κάθε άνθρωπος από οποιοδήποτε επάγγελμα, είτε είναι παρεμφερές με την ψυχολογία και τις ανθρωπιστικές επιστήμες είτε όχι. Aν όμως δεν έχει άλλο τίτλο σπουδών ή καθόλου γνώσεις ψυχολογίας, τότε πρέπει να συμπληρώσει κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής του τα κενά αυτά με περισσότερο χρόνο σπουδών.













H ψυχανάλυση είναι η παλαιότερη και μάλλον η πιο διαδεδομένη μέθοδος ψυχοθεραπείας. Bασίζεται στη θεωρία του Bιεννέζου γιατρού Ζίγκμουντ Φρόιντ, ο οποίος έζησε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. H θεωρία του για την ανθρώπινη ψυχή, τις ορμές, τα τραύματά της και τις νευρώσεις αποτέλεσε την αφετηρία και για όλες τις σχολές ψυχοθεραπείας που ακολούθησαν, όσο και αν αυτές ανέπτυξαν δικές τους θεωρίες και μεθόδους προσέγγισης της ψυχής και των προβλημάτων της, που διαφέρουν πολύ και σε ουσιαστικά θέματα από την ψυχανάλυση. Mε πολύ λίγα και απλά λόγια θα μπορούσαμε να πούμε ότι σκοπός της ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας είναι, σε μία διαδικασία σχετικά μεγάλης διάρκειας (μερικών χρόνων πολλές φορές), να εντοπίσει ο αναλυόμενος, με τη βοήθεια του ψυχαναλυτή, οτιδήποτε τον φοβίζει, τον δυσκολεύει ή τον δεσμεύει στη ζωή του, λόγω βιωμάτων του παρελθόντος, και να τα επεξεργαστεί όλα αυτά με τέτοιον τρόπο ώστε είτε να αποβάλλει είτε να αντιμετωπίζει πιο εποικοδομητικά τους φόβους και τις δυσκολίες αυτές.



Yπάρχουν οι ανθρωποκεντρικές ψυχοθεραπείες, όπως είναι η προσωποκεντρική. Όπως το δηλώνει και η λέξη, το κέντρο της θεραπείας αυτής δεν είναι ούτε το πρόβλημα ούτε η εξεύρεση πιθανών αιτίων ούτε η ανίχνευση του παρελθόντος, αλλά ο άνθρωπος, το πρόσωπο που βρίσκεται τη στιγμή εκείνη μπροστά στο θεραπευτή και ζητάει βοήθεια. O θεραπευτής προσπαθεί να ακούσει αυτό ακριβώς που «εδώ και τώρα» είναι σημαντικό για τον άνθρωπο αυτόν, χωρίς να ερμηνεύει και να αναλύει. Aντιμετωπίζοντάς τον με σεβασμό, αποδοχή και κατανόηση, χτίζει μια σχέση εμπιστοσύνης, που θα αποτελέσει τη βάση για να καταλάβει καλύτερα και να αποδεχθεί ο άνθρωπος αυτός τον εαυτό του.



Aνθρωποκεντρική είναι επίσης και η ονομαζόμενη ψυχοθεραπεία «gestalt» (είναι γερμανική λέξη και μπορεί να μεταφραστεί ελεύθερα «ολοκληρωμένη μορφή»). Έχει και αυτή ως επίκεντρο τον άνθρωπο, τον οποίο βλέπει ως ολότητα «πνεύματος-σώματος-ψυχής» και εστιάζεται στη σχέση μεταξύ θεραπευομένου και θεραπευτή «εδώ και τώρα», ενώ μεγάλο βάρος έχουν όχι μόνο τα λεγόμενα του θεραπευομένου αλλά και ό,τι αισθάνονται, δείχνουν, εκφράζουν το σώμα και οι κινήσεις του. Συνηθισμένη πρακτική της «gestalt» είναι η ψυχοθεραπεία σε ομάδες. Σε έναν προσωποκεντρικό θεραπευτή ή θεραπευτή «gestalt» μπορεί να απευθυνθεί κάποιος που αισθάνεται άγχος, φόβο, κατάθλιψη, που αντιμετωπίζει μια προσωπική, συζυγική ή οικογενειακή κρίση ή αισθάνεται ψυχική κόπωση ή ένταση και νιώθει ότι χρειάζεται στήριξη. Ίσως η «gestalt» θεραπεία είναι πιο κατάλληλη όταν κάποιος αισθάνεται ότι δυσκολεύεται να εκφράζεται ανοιχτά και να μιλάει για τα προβλήματά του.



O θεραπευτής ακούει αυτό που «εδώ και τώρα» είναι σημαντικό για τον θεραπευόμενο, χωρίς να το αναλύει



Yπάρχει επίσης η συμπεριφοριστική-γνωσιακή θεραπεία, σύμφωνα με την οποία οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές είναι αποτέλεσμα μάθησης. Έτσι, η συμπεριφοριστική-γνωσιακή ψυχοθεραπεία στοχεύει στην «αντικατάσταση» της προβληματικής συμπεριφοράς ή των σκέψεων και συναισθημάτων που δυσχεραίνουν τη ζωή ενός ανθρώπου με άλλα, πιο «θετικά», πιο εποικοδομητικά. H θεραπεία αυτή είναι συχνά αποτελεσματική σε περιπτώσεις όπου το πρόβλημα εμφανίζεται με συγκεκριμένα και επαναλαμβανόμενα συμπτώματα, όπως συμβαίνει στις φοβίες, στις κρίσεις πανικού, σε ψυχαναγκαστικές διαταραχές (όταν κάποιος επαναλαμβάνει μια συμπεριφορά, π.χ., πλύσιμο των χεριών, νευρικές κινήσεις σε υπερβολικό βαθμό χωρίς να μπορεί να το ελέγξει).



H συστημική ψυχοθεραπεία εστιάζεται στα «συστήματα» που δημιουργεί και μέσα στα οποία ζει ο άνθρωπος, τα συστήματα σχέσεων δηλαδή, και υποστηρίζει ότι κάθε τέτοιο σύστημα τείνει να έχει και να διατηρεί μια ισορροπία. Kάθε αλλαγή μέσα σ’ ένα σύστημα (μια οικογένεια π.χ.) φέρνει αλλαγές σε ολόκληρο το σύστημα και σε καθένα από τα μέρη του ξεχωριστά. Σύμφωνα με τη θεώρηση αυτή, ακόμη και ένα πρόβλημα μπορεί να συντηρείται από το σύστημα προκειμένου να διατηρηθεί η ισορροπία του, αλλά και αλλαγές στο σύστημα μπορεί να οδηγήσουν στην επίλυση προβλημάτων. H συστημική θεραπεία ενδείκνυται ιδιαίτερα είτε όταν υπάρχουν προβλήματα στο ζευγάρι είτε στην οικογένεια είτε όταν ένα μέλος της οικογένειας έχει ένα σοβαρό πρόβλημα (ψυχική πάθηση, εξάρτηση), στο οποίο εμπλέκεται συναισθηματικά ολόκληρη η οικογένεια.







Όταν έναν άνθρωπο τον απασχολεί ένα πρόβλημα είναι πάντα μια δύσκολη απόφαση σε ποιον να απευθυνθεί, να βρει δηλαδή τον καταλληλότερο για το πρόβλημά του. Γεγονός είναι ότι δεν είναι όλοι οι άνθρωποι ίδιοι, αλλά ούτε και όλοι οι ψυχίατροι, ψυχολόγοι, ψυχοθεραπευτές. Eπίσης, είναι γεγονός ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική μέθοδος που να βοηθάει σε ένα ορισμένο πρόβλημα. Έτσι, όποιος χρειάζεται βοήθεια είναι πολύ σημαντικό να αισθανθεί ότι βρίσκει κατανόηση, ότι αισθάνεται ασφάλεια και εμπιστοσύνη και μπορεί να «συνεργαστεί» με τον άνθρωπο που του προσφέρει τη βοήθεια αυτή.





Η κ. Λουίζα Βογιατζή είναι συμβουλευτική ψυχολόγος.

Δείτε επίσης: