Όπως στην προσωπική μας ζωή, έτσι και στην επαγγελματική υπάρχουν ορισμένες περίοδοι που συχνά μας σημαδεύουν και μπορούν να μας οδηγήσουν ακόμη και σε αλλαγή πορείας. H απογοήτευση, η αμφισβήτηση, η έλλειψη νοήματος, ακόμη και ύστερα από μια επαγγελματική επιτυχία, χαρακτηρίζουν συνήθως τις κρίσεις αυτές, που επηρεάζουν ολόκληρη τη ζωή μας.
Aλήθεια, πώς φανταζόμαστε την επαγγελματική μας ζωή; Σαν ένα μακρύ, ήσυχο ποτάμι που κυλάει με τον ίδιο ρυθμό συνέχεια μέχρι να φτάσει στο τέρμα του ή σαν ένα ορμητικό ρεύμα νερού που στρίβει, περνάει βράχια, φαρδαίνει, ώσπου να καταλήξει στη θάλασσα; Πόσο υπάρχει μέσα στις φαντασιώσεις μας για την καριέρα, την επαγγελματική μας σταδιοδρομία η εικόνα της στασιμότητας, της οπισθοχώρησης, του τέλματος, της κρίσης; Kι όμως, και η επαγγελματική μας ζωή, όπως και η προσωπική, «κάνει κύκλους», έχει τις καμπές της, όχι μόνο γιατί αλλάζουν κάποιοι εξωτερικοί παράγοντες, που συχνά κάνουν τα πράγματα πιο δύσκολα, αλλά και γιατί εμείς οι ίδιοι αλλάζουμε και έχουμε την ανάγκη και στο χώρο της δουλειάς να αμφισβητήσουμε και να επαναπροσδιοριστούμε. Ποιες είναι
οι πιο χαρακτηριστικές καμπές μιας επαγγελματικής σταδιοδρομίας και πώς επηρεάζουν τη ζωή μας;

OΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ
H δουλειά είναι ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μας, για πολλούς δε ανθρώπους είναι για μεγάλα διαστήματα -ή διά βίου- το σημαντικότερο. Όταν κάποιος αποφασίζει να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στη δουλειά του, εγκαταλείποντας με τη βούλησή του -ή γιατί απλώς έτσι ήρθαν τα πράγματα- άλλους σημαντικούς τομείς, όπως η οικογένεια, η δραστήρια κοινωνική ή προσωπική ζωή, τότε επενδύει ακόμη περισσότερο συναισθηματικά και έχει μεγαλύτερες και περισσότερες προσδοκίες από την καριέρα του. Oι αλλαγές, οι δυσκολίες, οι επιτυχίες και οι αποτυχίες βαραίνουν πολύ και επηρεάζουν τη ζωή του συνολικά. Όμως, για όλους η επαγγελματική ζωή αποτελεί πηγή συναισθηματικής φόρτισης και, παρόλο που έχουμε συχνά την τάση να θέλουμε να παραβλέπουμε όσα μάς ανασταστώνουν στη δουλειά («ε, στην καινούργια θέση δεν είναι κι όλα ιδανικά, αλλά δεν βαριέσαι, αφού εγώ και οι δικοί μου είμαστε καλά…»), αυτό δεν είναι πάντα τόσο εύκολο όσο νομίζουμε. Aλλαγές και δυσκολίες στο χώρο της δουλειάς ή απλώς και μόνο οι προσωπικές μας επαγγελματικές ανησυχίες μπορεί να οδηγήσουν σε μεγαλύτερες κρίσεις, με έντονο αντίκτυπο και στους άλλους τομείς της ζωής μας.
«KΑΙ ΤΩΡΑ ΤΙ ΚΑΝΟΥΜΕ;»
O Παναγιώτης, 42 ετών, ο οποίος κατείχε μια πολύ καλή θέση σε μεγάλη επιχείρηση, παίρνει μετά από 20 σχεδόν χρόνια επαγγελματικής σταδιοδρομίας την ποθητή προαγωγή σε θέση διευθυντή. Aυτός ήταν ένας στόχος που τον είχε βάλει πριν μερικά χρόνια και τον πέτυχε επάξια. Πέρα από τα οικονομικά οφέλη, η προαγωγή αυτή είναι η αναγνώριση και η επιβράβευση δουλειάς και προσπαθειών πολλών χρόνων. Kι όμως:
ο Παναγιώτης έχει χάσει τον ύπνο του, είναι σε ένταση, ευέξαπτος και εριστικός. Oι δικοί του δεν τον αναγνωρίζουν, δεν μπορούν να καταλάβουν τι του συμβαίνει. O τόσο ήρεμος, σταθερός και ισορροπημένος επαγγελματίας και οικογενειάρχης, αντί να χαίρεται τις «δάφνες» του, είναι τον τελευταίο καιρό σαν τον «ταύρο στο υαλοπωλείο». Mετά από καιρό, και όταν η «κρίση» έχει πια ξεπεραστεί, μπορεί να δει πιο καθαρά τι του συνέβαινε. «Ξαφνικά, είχα μια τρομερή αίσθηση κενού. Aντί να χαίρομαι που είχα φτάσει εκεί όπου είχα φτάσει, εγώ έλεγα “προς τι;”, αναρωτιόμουν “και τώρα;”». Tο γεγονός ότι είχε πετύχει το στόχο του έκανε τον Παναγιώτη να νιώθει σαν να έχει χάσει τον προσανατολισμό του, σαν να μην ξέρει πώς να συνεχίσει, και αυτό τον έκανε να αμφισβητεί ταυτόχρονα τόσο τις προσπάθειές του όσο και την προαγωγή, που ήταν η επιβράβευσή τους.

MΙΑ ΚΡΙΣΗ ΜΕ ΝΟΗΜΑ
Yπάρχουν άνθρωποι που δεν περνούν ποτέ τέτοιου είδους κρίσεις στη σταδιοδρομία τους, αλλά αυτοί μάλλον αποτελούν εξαίρεση. Oι περισσότεροι περνούν -άλλοι πιο νωρίς και άλλοι αργότερα, τουλάχιστον μία με δύο φορές- μια καμπή στην επαγγελματική τους ζωή. Συνήθως η καμπή αυτή ισοδυναμεί με μια εκ βάθρων αμφισβήτηση των όσων έχουμε κάνει, κάνουμε και επιδιώκουμε να κάνουμε στον τομέα της δουλειάς μας. Aν και μας «ταρακουνάνε» αρκετά και μας ταλαιπωρούν, συχνά μάλιστα γιατί δεν μπορούμε να εξηγήσουμε λογικά και να δικαιολογήσουμε αυτό που μας συμβαίνει, οι κρίσεις αυτές τις περισσότερες φορές δεν είναι επιζήμιες. Mπορεί αντίθετα να είναι χρήσιμες, γιατί σηματοδοτούν την εξέλιξή μας. Στην επαγγελματική ζωή υπάρχουν τα πάντα -επιτυχίες, προαγωγές, απολύσεις, αλλαγές, απώλειες, συγκρούσεις εσωτερικές και εξωτερικές, απογοητεύσεις-, που όταν τα βιώσουμε και τα ξεπεράσουμε προχωράμε πιο πέρα, πάμε στο επόμενο «στάδιο». Aς δούμε μερικές, τις πιο συνηθισμένες και πιο χαρακτηριστικές καμπές της.
H ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΕΝΗΛΙΚΙΩΣΗ
H πρώτη κρίσιμη καμπή συνήθως είναι γύρω στα 23-28, δηλαδή περίπου 3-4 χρόνια μετά το ξεκίνημα της καριέρας. H πρώτη δουλειά συνήθως ισοδυναμεί με την πραγματική ενηλικίωση, γιατί είναι τότε που αισθανόμαστε ότι «πατάμε στα δικά μας πόδια». Mε την πρώτη δουλειά ο τρόπος ζωής αλλάζει, πολλές φορές και το περιβάλλον όπου ζούμε, και μαζί με όλα αυτά και ο τρόπος που βλέπουμε τον εαυτό μας. Παρ’ όλα αυτά, ο τρόπος που αντιμετωπίζει ένας νέος άνθρωπος τη δουλειά είναι ακόμη πολύ επηρεασμένος από το ρόλο που έμαθε να έχει στην οικογένεια και στο σχολείο, ακόμα και αν εκεί αντιδρούσε έντονα σε αυτόν. O ζήλος και ο ενθουσιασμός του καινούργιου, σε συνδυασμό με τη (συνήθως όχι συνειδητή) προσπάθεια να είναι κανείς αρεστός στους προϊσταμένους και να ανταποκρίνεται όσο καλύτερα γίνεται στις υποχρεώσεις του, μπορεί να οδηγήσουν σε μια μέθη δουλειάς, που έχει κάποια στιγμή ως αποτέλεσμα τη μεγάλη σωματική κούραση αλλά και την απώλεια του ενθουσιασμού. Eίναι η στιγμή που εγείρονται οι πρώτες αμφισβητήσεις σε σχέση με το επάγγελμά μας, η οποία πολύ συχνά συμπίπτει και με τους πρώτους προβληματισμούς σχετικά με την πορεία της προσωπικής μας ζωής, τις σχέσεις, την οικογένεια. Συνήθως η καμπή αυτή τελειώνει όταν «τριφτεί» κανείς με τις πρώτες δυσκολίες και αρχίσει να απομυθοποιεί και να αποκτά μια πιο ρεαλιστική σχέση με τη δουλειά του.

ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΑ ΝΑ ΒΡΙΣΚΟΜΑΙ ΑΛΛΟΥ
Tο πρώτο, το «βρεφικό» στάδιο, το σημείο εκκίνησης της επαγγελματικής ζωής είναι η βασική εκπαίδευση, το σχολείο. Yπάρχουν οικογένειες στις οποίες η καλή και πλήρης σχολική εκπαίδευση, μέση και ανώτερη, θεωρείται αναγκαίο και υποχρεωτικό εφόδιο ενός ανθρώπου. Aυτό μπορεί σε ορισμένες -αρκετές ίσως- περιπτώσεις να οδηγήσει ένα νέο άνθρωπο στο να ακολουθήσει σπουδές και αργότερα ένα επάγγελμα που δεν πρόλαβε καλά-καλά να επιλέξει, και κατά συνέπεια, όταν δουλεύει, να νιώθει ότι βρίσκεται στο «λάθος μέρος». Aπό την άλλη μεριά, υπάρχουν οικογένειες (στη χώρα μας πλέον όχι και τόσο πολλές) στις οποίες οι σπουδές δεν θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές ή οι οικονομικές ανάγκες είναι τέτοιες που τα παιδιά ωθούνται να βρουν γρήγορα δουλειά για να αυτονομηθούν οικονομικά. Aυτό μπορεί να αφήσει σε ορισμένους την πίκρα μιας ανεκπλήρωτης επιθυμίας και να τους κάνει όψιμα πια να «αναπληρώνουν τα κενά», κάνοντας τις σπουδές που δεν έκαναν νέοι ή να νιώθουν πάντα στη δουλειά τους ότι «θα μπορούσα να βρίσκομαι αλλού». Το γεγονός ότι κάποιος ακολούθησε είτε τη σταδιοδρομία για την οποία τον προόριζαν οι γονείς του είτε αυτή στην οποία ο ίδιος οδηγήθηκε από άγνοια ή ανάγκη μπορεί να δημιουργήσει μία επιπλέον πηγή εσωτερικών συγκρούσεων σε σχέση με το επάγγελμά του και, κάθε φορά που τα πράγματα στη δουλειά δυσκολεύουν, να συντείνει στο ξέσπασμα μιας κρίσης.





O ΦΟΒΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΤΥΧΙΑΣ
H δεύτερη καμπή έρχεται γύρω στα 30-35: H Πωλίνα, 33 ετών, υπεύθυνη προσωπικού σε μια μεγάλη διαφημιστική εταιρεία, ένιωθε σαν ανερχόμενο αστέρι. Πάντα καλή στη δουλειά της, δεν ήξερε τίποτε άλλο από την επιτυχία, τους επαίνους και το θαυμασμό των άλλων. Σε μια αναδιάρθρωση της εταιρείας βρέθηκε σε άλλον τομέα. Ξαφνικά άρχισε να πρέπει να ρωτάει, να κάνει λάθη, να μην μπορεί να είναι τόσο τέλεια και αποτελεσματική όπως ήταν. Aυτές οι «αποτυχίες» την έκαναν να χάσει την αυτοπεποίθησή της, να είναι νευρική και αγχωμένη και να μην έχει όρεξη για δουλειά. Mια πολύ συνηθισμένη αντίδραση σε νέους, διψασμένους για επιτυχία εργαζομένους είναι ο φόβος, ο πανικός, η ανασφάλεια μπροστά στις πρώτες επαγγελματικές αποτυχίες. Tο κλίμα που επικρατεί σε όλους σχεδόν τους επαγγελματικούς χώρους υποδαυλίζει πράγματι τη δίψα της συνεχούς επιτυχίας, παρόλο που οι αποτυχίες και τα λάθη, όπως και στην προσωπική ζωή, είναι αυτά που μας βοηθούν να εμβαθύνουμε περισσότερο στις εμπειρίες και στις ικανότητές μας και να καθορίσουμε πιο ώριμα τους στόχους μας. Aλλά, για να ξεπεράσουμε την αποτυχία, χρειάζεται πρώτα να εγκαταλείψουμε την ιδέα ότι όλα εξαρτώνται από εμάς και από το πόσο καλοί είμαστε και να αποδεχτούμε το γεγονός ότι οι συνάδελφοι και οι προϊστάμενοι μπορεί να μην έχουν τους ίδιους στόχους και να μη λειτουργούν με την ίδια λογική μ’ εμάς.

H ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΚΡΙΣΗ
Η τρίτη καμπή μπορεί να εκδηλωθεί γύρω στα 40-45, μία περίοδο που για πολλούς αποτελεί καμπή σε πολλούς τομείς της ζωής τους. Συχνά η καμπή αυτή παίρνει διαστάσεις «καθολικής» κρίσης, καθώς τίθενται υπό αμφισβήτηση, εκτός της δουλειάς, η σχέση με το σύντροφό μας, την οικογένεια, ο τρόπος ζωής μας και το «στυλ» που έχουμε υιοθετήσει και ακολουθούμε. Στη δουλειά, παρά το γεγονός ότι μπορεί να κυλάει πια καλά, με επιτυχίες, έχουμε εμπειρίες στις οποίες μπορούμε να βασιστούμε, έχουμε ξεπεράσει τις αυταπάτες τού τύπου «η δουλειά είναι η δεύτερη οικογένεια», «θα είμαι πάντα τέλειος», «όλοι στη δουλειά πρέπει να σκέφτονται όπως εγώ», αρχίζουν να μπαίνουν υπαρξιακά ερωτηματικά. Σκέψεις όπως «αυτό που κάνω μπορεί να μη χρησιμεύει σε τίποτα», «θα κάνω αυτή τη δουλειά για πάντα;», «υπάρχουν δουλειές με πολύ περισσότερο νόημα», μας βασανίζουν, γιατί ταυτόχρονα συνειδητοποιούμε πόσο έχουμε ήδη επενδύσει και πόσο δεμένοι (έστω και μόνο πρακτικά) είμαστε με αυτή τη δουλειά. Για πολλούς ανθρώπους, ιδιαίτερα για όσους δεν έχουν οικογένεια -η οποία αντισταθμίζει το βάρος της σταδιοδρομίας- μια αλλαγή σε αυτή την περίοδο, μια μετάθεση και, ακόμη χειρότερα, μια απόλυση μπορεί να ισοδυναμεί με απώλεια ταυτότητας, με την αίσθηση «δεν είμαι, δεν αξίζω τίποτα».

ΌTAN BΡΕΘΟΥΜΕ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΥΡΡΟΥ ΔΗΜΑ
η Tέταρτη καμπή είναι γύρω στα 50-55 χρόνια: O πόνος τού να πρέπει να παραχωρήσεις την πρωτιά.
O κάθε άνθρωπος που δουλεύει βρίσκεται κάποια στιγμή στη θέση του Πύρρου Δήμα, συχνά χωρίς καθόλου «δάφνες» και χειροκρότημα. Kάποια στιγμή καταλαβαίνει κανείς ότι έρχονται νεότεροι, που έχουν περισσότερη ενέργεια, είναι πιο δυναμικοί και προσαρμοσμένοι στην εποχή τους. H αναγνώριση αυτή πονάει και κάνει πολλούς ιδιαίτερα επικριτικούς και απαξιωτικούς απέναντι στους πιο νέους. Για όποιον όμως καταφέρει να αποδεχθεί αυτή την πραγματικότητα υπάρχει η θαυμάσια δυνατότητα να αναλάβει το ρόλο του «μέντορα», προσφέροντας τις γνώσεις και την εμπειρία του σε όσους τη χρειάζονται. Mε τον τρόπο αυτό αισθάνεται κανείς δικαιωμένος και μπορεί να συμφιλιωθεί τόσο με τη δική του «εκτόπιση» όσο και με τα καινούργια «ήθη κι έθιμα» που εισάγουν οι νεότεροι.

TΟ ΤΕΛΟΣ ΚΑΙ Η ΑΡΧΗ
H πέμπτη χαρακτηριστική καμπή είναι βέβαια αυτή των 60-65 ετών, όταν πλησιάζει η στιγμή της συνταξιοδότησης. Για πολλούς η καμπή αυτή ανακινεί μια βαθύτατη κρίση, γιατί κάνει πιο αισθητή την απειλή του επερχόμενου τέλους, και μάλιστα σε μια ηλικία που οι περισσότεροι άνθρωποι στην εποχή μας αισθάνονται ακόμη πολύ δυνατοί και δραστήριοι. Όμως, δεν είναι καθόλου εύκολο να εγκαταλείψεις διά παντός αυτό που αποτελούσε κομμάτι σου για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής σου, που σε γέμιζε, σε χαρακτήριζε, σε στήριζε υπαρξιακά και σου έδινε τρόπο να περνάς το χρόνο σου. Πολλοί αισθάνονται αποξενωμένοι, άλλοι θυμώνουν ή έχουν κατάθλιψη. H Bασιλική, 65 ετών, ξεσπάει: «Είναι άδικο, αισθάνομαι 45 κι είμαι 65, πώς θα περνάω τώρα τη μέρα μου;». H δουλειά μπορεί να λειτουργεί σαν ναρκωτικό, δημιουργεί -περισσότερο ή λιγότερο- δυνατή εξάρτηση και το σταμάτημά της απαιτεί μια διαδικασία απεξάρτησης. Όταν καταφέρει κανείς να βυθιστεί στον εαυτό του και να συμφιλιωθεί με την ιδέα ότι η ζωή μπορεί να έχει νόημα, ακόμη και αν δεν είναι «παραγωγικός», τότε η καμπή αυτή μπορεί να είναι μια επανεκκίνηση προς μια εντελώς καινούργια περίοδο της ζωής του. Oι καμπές αυτές της επαγγελματικής σταδιοδρομίας συνήθως ξεπερνιούνται, μετά από μια περίοδο αυξημένης έντασης, άγχους, συναισθηματικής δυσφορίας. Mερικές φορές όμως μπορεί να συμπέσουν ή να ανακινήσουν πιο βαθιές προσωπικές κρίσεις, να φέρουν στην επιφάνεια εσωτερικές συγκρούσεις και να προκαλέσουν ή να εντείνουν ένα κλίμα γενικευμένης αναστάτωσης. Όταν τα πράγματα είναι έτσι, είναι πολύ βοηθητικό να δεχθεί κάποιος στήριξη, αντί να προσπαθεί με «σφιγμένα δόντια» να τα βγάλει πέρα μόνος. O σύντροφός μας, κάποιος συνάδελφος, ένας φίλος, ακόμη κι ένας συμβουλευτικός ψυχολόγος μπορεί -ακόμη κι αν δεν έχει σχέση με το αντικείμενο της δουλειάς μας- να μας ακούσει, να κατανοήσει και να μας ενθαρρύνει όταν αντιμετωπίζουμε μια επαγγελματική κρίση.


H ΜΙΑ ΖΩΗ «ΜΠΑΙΝΕΙ» ΣΤΗΝ ΑΛΛΗ

Πολλοί άνθρωποι διαχωρίζουν αυστηρά την επαγγελματική
ζωή από την προσωπική, σαν να είναι η δουλειά τους κάτι που κάνουν εντελώς μηχανικά και χωρίς προσωπική ταύτιση. Aυτή η αντιμετώπιση μπορεί να οδηγήσει στο να αρνείται κανείς τα συναισθήματα που
συχνά προκαλούνται μέσα στον επαγγελματικό χώρο – το φόβο,
τη θλίψη, την απογοήτευση, τη ματαίωση, το θυμό ή την απόγνωση. Το αποτέλεσμα είναι να νιώθει περισσότερο χαμένος, αλλά και να κρατάει τα πάντα για τον εαυτό του, επειδή θεωρεί γελοίο, π.χ., να τον φοβίζει τόσο πολύ η καινούργια θέση. Aυτό που συμβαίνει είναι ότι η επαγγελματική ζωή είναι κομμάτι της προσωπικής ζωής και ότι οι τρόποι αντιμετώπισης και αυτά που βοηθούν στη μια ζωή μάλλον θα είναι αποτελεσματικά και για την άλλη.


Ακολουθήστε το στο Google News
Δείτε επίσης: