Τα δέντρα είναι απαραίτητα για τη ζωή. Απορροφούν και αποθηκεύουν διοξείδιο του άνθρακα, συντηρούν κοινότητες ζώων, μυκήτων και εντόμων, συγκρατούν το έδαφος, ρυθμίζουν τους κύκλους του νερού και προσφέρουν στους ανθρώπους πολύτιμους πόρους, από ξυλεία και τροφή μέχρι φυσική σκιά. Παρά τον καθοριστικό τους ρόλο, τα δάση σε όλο τον κόσμο αλλάζουν με τρόπους που προκαλούν ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία στους επιστήμονες.
Νέα διεθνής μελέτη, δημοσιευμένη στο Nature Plants, δείχνει ότι πολλά δασικά οικοσυστήματα γίνονται πιο ομοιόμορφα και λιγότερο ανθεκτικά. Εξετάζοντας περισσότερα από 31.000 είδη δέντρων σε ολόκληρο τον κόσμο, οι επιστήμονες κατάφεραν να χαρτογραφήσουν το πώς αναμένεται να εξελιχθούν τα δάση τις επόμενες δεκαετίες. Η ανάλυσή τους επικεντρώθηκε στις αλλαγές στη σύνθεση των ειδών, στη μακροπρόθεσμη σταθερότητα των δασών και στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν ως οικοσυστήματα.
Η ανησυχητική αλλαγή στα δάση
Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα είναι η αυξανόμενη κυριαρχία των ειδών που αναπτύσσονται γρήγορα. Παράλληλα, τα πιο αργά αναπτυσσόμενα δέντρα, συνήθως είδη με εξειδικευμένα χαρακτηριστικά και σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας, αντιμετωπίζουν ολοένα μεγαλύτερο κίνδυνο μείωσης ή ακόμη και εξαφάνισης.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ιδιαίτερα ευάλωτα είναι τα είδη που υπάρχουν μόνο σε μικρές, απομονωμένες περιοχές του πλανήτη.
Πρόκειται για μοναδικά δέντρα, κυρίως σε τροπικές και υποτροπικές ζώνες, όπου η βιοποικιλότητα είναι υψηλή και τα οικοσυστήματα λειτουργούν με λεπτές ισορροπίες. Όταν τέτοια εξειδικευμένα, αυτόχθονα είδη εξαφανίζονται, δημιουργούνται κενά που σπάνια μπορούν να καλυφθούν από ξενικά είδη, ακόμη κι αν αυτά αναπτύσσονται γρήγορα και εξαπλώνονται εύκολα.
Τα θεμέλια των δασών βρίσκονται σε κίνδυνο
Τα είδη που βρίσκονται υπό τον μεγαλύτερο κίνδυνο είναι τα αργά αναπτυσσόμενα δέντρα που ευδοκιμούν σε σταθερά περιβάλλοντα. Αυτά τα δέντρα συχνά διαθέτουν παχιά φύλλα, πυκνή ξυλεία και μεγάλη διάρκεια ζωής, και είναι ιδιαίτερα συνηθισμένα σε υγρά τροπικά και υποτροπικά δάση. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτά τα είδη αποτελούν τον βασικό πυλώνα των δασικών οικοσυστημάτων: συμβάλλουν στη σταθερότητα, στην αποθήκευση άνθρακα και στην ανθεκτικότητα απέναντι στις αλλαγές
Αν η κλιματική αλλαγή και η ανθρώπινη εκμετάλλευση συνεχιστούν με τους σημερινούς ρυθμούς, τα οικοσυστήματα είναι πιθανό να στραφούν ακόμη περισσότερο προς είδη με ελαφρύτερα φύλλα, χαμηλότερη πυκνότητα ξύλου και ταχεία ανάπτυξη. Τέτοια χαρακτηριστικά επιτρέπουν γρήγορη αύξηση σε σύντομο χρονικό διάστημα. Παραδείγματα αποτελούν είδη ακακίας, ευκαλύπτου, λεύκης και πεύκου.
«Αν και αυτά τα είδη εγκαθίστανται και αναπτύσσονται εύκολα, είναι πιο ευάλωτα στην ξηρασία, τις καταιγίδες, τα παράσιτα και τα κλιματικά σοκ. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα δάση να γίνονται λιγότερο σταθερά και λιγότερο αποτελεσματικά στην αποθήκευση άνθρακα σε βάθος χρόνου», σημειώνουν οι ερευνητές.
Καθώς οι επιστήμονες προειδοποιούν για τις συνέπειες αυτής της μεταμόρφωσης, η ανάγκη για προστασία, αποκατάσταση και βιώσιμη διαχείριση των δασών γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ. Τα δάση δεν είναι απλώς πνεύμονες του πλανήτη· είναι πολύπλοκα συστήματα που στηρίζουν τη ζωή σε κάθε της μορφή. Και σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, χρειάζονται την προσοχή μας.
