Το burnout συχνά προκύπτει από ότι αυτά που κάνουμε δεν συμβαδίζουν με τους ρυθμούς μας και όχι απλώς από το ότι «κάνουμε πάρα πολλά». Η οργάνωση των εργασιών βελτιώνει την απόδοση, την αποτελεσματικότητα και την ευεξία.
Η πραγματική ανθεκτικότητα αναπτύσσεται όταν οι καθημερινές ρουτίνες συνεργάζονται με τους φυσικούς ρυθμούς του σώματος και όχι όταν τους αγνοούν. Αυτό που γεμίζει ενέργεια έναν άνθρωπο μπορεί να εξαντλεί κάποιον άλλον. Για παράδειγμα, μερικοί άνθρωποι ανθίζουν με πρωινή γυμναστική και νιώθουν έτοιμοι να κατακτήσουν τη μέρα. Για άλλους, η ίδια ρουτίνα προκαλεί κόπωση, πριν καν ξεκινήσει η ημέρα. Αυτές οι διαφορές δεν σημαίνουν ότι «κάτι πάει λάθος» με εσάς. Είναι ενδείξεις του τρόπου με τον οποίο είναι ρυθμισμένο το νευρικό σας σύστημα.
Καθώς τα ποσοστά burnout αυξάνονται, πολλοί άνθρωποι εφαρμόζουν στρατηγικές αυτοφροντίδας αλλά τελικά νιώθουν ακόμη πιο εξαντλημένοι. Αυτό οδήγησε τους ερευνητές να αναρωτηθούν μήπως το να νιώθουμε καλύτερα δεν σημαίνει να κάνουμε περισσότερα «σωστά» πράγματα, αλλά να ακούμε πώς το σώμα μας χρησιμοποιεί φυσικά την ενέργεια. Δηλαδή, μήπως γινόμαστε πιο δυνατοί, όταν συνεργαζόμαστε με το εσωτερικό μας βιολογικό ρολόι αντί να το πιέζουμε;
Πώς οι ρυθμοί ενέργειας συνδέονται με το burnout;
Ορισμένες εργασίες φαίνονται πολύ πιο δύσκολες σε συγκεκριμένες ώρες, ιδιαίτερα όταν υπάρχει κόπωση ή άγχος. Η θεωρία γνωστικού φορτίου εξηγεί εν μέρει το φαινόμενο αυτό. Σε σχετική έρευνα, δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό Education Sciences, αναφέρεται πως σύμφωνα με την εν λόγω θεωρία, δραστηριότητες που απαιτούν λήψη αποφάσεων, επίλυση προβλημάτων, συναισθηματικό έλεγχο ή δημιουργικότητα επιβαρύνουν σημαντικά το εκτελεστικό σύστημα του εγκεφάλου, με αποτέλεσμα να καθίστανται δυσκολότερες όταν η ενέργεια είναι χαμηλή.
Η νοητική αυτή ικανότητα δεν είναι σταθερή, αυξομειώνεται ανάλογα με την κόπωση, την ώρα της ημέρας και το συνεχές στρες. Όταν απαιτητικές εργασίες τοποθετούνται σε περιόδους χαμηλής γνωστικής ικανότητας, η δουλειά φαίνεται πιο δύσκολη, τα λάθη αυξάνονται και η συναισθηματική επιβάρυνση εντείνεται. Με τον χρόνο, αυτή η αναντιστοιχία δημιουργεί μια σταθερή «αποστράγγιση» του νευρικού συστήματος.
Ο ρόλος της κόπωσης
Η προσοχή, ο αυτοέλεγχος και η κρίση επιδεινώνονται έπειτα από παρατεταμένη νοητική προσπάθεια. Καθώς προχωρά η ημέρα, οι εργασίες που απαιτούν πνευματική συγκέντρωση γίνονται πιο δύσκολες, ακόμη κι αν έχετε δεξιότητες και κίνητρο.
Με άλλα λόγια, το burnout δεν σχετίζεται μόνο με το πόσα έχετε να κάνετε. Συχνά προκύπτει από το πότε και το πώς τοποθετούνται οι απαιτήσεις στο σύστημά σας. Η ανθεκτικότητα αναπτύσσεται όταν οργανώνουμε τη ζωή μας σύμφωνα με τον τρόπο που είναι δομημένο να λειτουργεί το σύστημά μας.
Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι αποδίδουμε καλύτερα -με μεγαλύτερη ακρίβεια, δημιουργικότητα και αποτελεσματικότητα- όταν οι εργασίες ταιριάζουν με τις περιόδους μέγιστης εγρήγορσης. Συγκεκριμένα σε μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Advances in Psychiatry and Neurology, διαπιστώθηκε ότι η ώρα της ημέρας επηρεάζει τόσο βασικές όσο και σύνθετες γνωστικές λειτουργίες και ότι η απόδοση είναι γενικά καλύτερη, όταν οι εργασίες προγραμματίζονται σε ώρες φυσικής εγρήγορσης.
Έτσι όταν ζητάμε από τον εγκέφαλο να διαχειριστεί σύνθετες εργασίες σε στιγμές χαμηλής ενέργειας, αυξάνεται η επιβάρυνση και μειώνεται η αποτελεσματικότητα. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί δύο άτομα στην ίδια θέση εργασίας βιώνουν διαφορετικά επίπεδα burnout. Αυτό που συμβαίνει μάλλον είναι πως το ένα συνεργάζεται με τους φυσικούς του κύκλους ενέργειας, ενώ το άλλο τους αγνοεί καθημερινά.
Πρακτικά tips για αποφύγετε το burnout
Η συνεργασία με τα φυσικά σας μοτίβα ενέργειας μπορεί να κάνει την ημέρα σας πιο εύκολη και παραγωγική. Τι να κάνετε:
1. Χαρτογραφήστε τους φυσικούς σας κύκλους ενέργειας
Παρατηρήστε πότε νιώθετε πιο συγκεντρωμένοι, δημιουργικοί, κοινωνικοί ή στοχαστικοί. Αξιοποιήστε τις περιόδους αιχμής για απαιτητικές εργασίες και προγραμματίστε απλούστερες δραστηριότητες σε ώρες χαμηλότερης ενέργειας. Αυτή η ευθυγράμμιση μειώνει τη νοητική πίεση και αυξάνει την αποτελεσματικότητα.
2. Προγραμματίστε την αποκατάστασή σας
Εντοπίστε τι σας αναζωογονεί πραγματικά -κίνηση, ησυχία, σύνδεση ή χαλάρωση– και εντάξτε το συνειδητά στην καθημερινότητά σας. Οι ανάγκες σας μπορεί να αλλάζουν, γι’ αυτό επανεκτιμάτε τακτικά τι λειτουργεί.
3. Δημιουργήστε ευέλικτες ρουτίνες
Η ευεξία προκύπτει από μια δομή που προσαρμόζεται σε εσάς, όχι από μια ρουτίνα που σας πιέζει. Η ευελιξία σάς επιτρέπει να κινείστε μέσα στη μέρα σύμφωνα με τα φυσικά σας μοτίβα. Άλλωστε ο στόχος δεν είναι η τελειότητα, είναι να δημιουργήσετε έναν ρυθμό που σας στηρίζει, μέρα με τη μέρα.
