Ερευνητική ομάδα από το Universidade Estadual de Campinas (UNICAMP), στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας, ανέπτυξε ένα καινοτόμο προϊόν που συνδυάζει μέλι από αυτόχθονες άκεντρες μέλισσες με κελύφη κόκκων κακάο, ένα παραπροϊόν που συνήθως απορρίπτεται κατά την παραγωγή σοκολάτας. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό ACS Sustainable Chemistry & Engineering και αναδείχθηκε στο εξώφυλλό του.

Η καινοτομία δεν αφορά μόνο ένα νέο τρόφιμο, αλλά μια διαφορετική φιλοσοφία αξιοποίησης αγροβιομηχανικών αποβλήτων, με βάση τις αρχές της «πράσινης χημείας».

Από απόβλητο σε πηγή βιοδραστικών συστατικών

Τα κελύφη κακάο περιέχουν φυσικά διεγερτικά μόρια όπως η θεοβρωμίνη και η καφεΐνη. Αν και τα συστατικά αυτά συνδέονται με πιθανές καρδιοπροστατευτικές δράσεις, τα κελύφη απορρίπτονται συνήθως ως υποπροϊόν.

Αντί να χρησιμοποιήσουν συμβατικούς οργανικούς διαλύτες για την εκχύλιση των ενώσεων, οι ερευνητές αξιοποίησαν μέλι από άγριες, άκεντρες μέλισσες ως φυσικό και βρώσιμο «διαλύτη». Μέσω μιας τεχνικής εκχύλισης με υπερήχους, τα βιοδραστικά συστατικά μεταφέρθηκαν από τα κελύφη στο μέλι.

Το αποτέλεσμα ήταν διπλό:

  • Ανάκτηση πολύτιμων ενώσεων από ένα υλικό που συνήθως πετιέται

  • Εμπλουτισμός του μελιού με φαινολικές ενώσεις, γνωστές για την αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση τους

Γιατί επιλέχθηκε μέλι από άκεντρες μέλισσες;

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μέλι από πέντε βραζιλιάνικα είδη άκεντρων μελισσών, μεταξύ των οποίων:

  • Tetragona clavipes

  • Tetragonisca angustula

  • Melipona quadrifasciata

  • Scaptotrigona postica

  • Frieseomelitta varia

Το μέλι αυτών των ειδών έχει υψηλότερη περιεκτικότητα σε νερό και μικρότερη ιξώδες σε σχέση με το μέλι της ευρωπαϊκής μέλισσας (Apis mellifera), γεγονός που το καθιστά πιο αποτελεσματικό ως φυσικό διαλύτη.

Αρχικά, επιλέχθηκε το μέλι από το είδος Scaptotrigona postica για τη βελτιστοποίηση της διαδικασίας, όμως η τεχνική μπορεί να προσαρμοστεί σε διαφορετικά τοπικά μέλια, ανάλογα με τη διαθεσιμότητα.

Πώς λειτουργεί η εκχύλιση με υπερήχους

Η εκχύλιση με υπερήχους βασίζεται στη δημιουργία μικροσκοπικών φυσαλίδων μέσα στο υγρό. Οι φυσαλίδες αυτές καταρρέουν (φαινόμενο σπηλαίωσης), προκαλώντας τοπική αύξηση θερμοκρασίας και πίεσης που διασπά τα φυτικά κύτταρα. Έτσι, οι ενώσεις απελευθερώνονται πιο γρήγορα και μεταφέρονται στο μέσο εκχύλισης — εδώ, το μέλι.

Η μέθοδος θεωρείται φιλική προς το περιβάλλον, καθώς:

  • Μειώνει τον χρόνο επεξεργασίας

  • Δεν απαιτεί τοξικούς διαλύτες

  • Περιορίζει τα στάδια καθαρισμού

Η βιωσιμότητα της διαδικασίας αξιολογήθηκε με λογισμικό που εξετάζει τη συμμόρφωση με τις 12 αρχές της πράσινης χημείας. Το προϊόν έλαβε θετική βαθμολογία (+0,118 σε κλίμακα -1 έως +1), κυρίως χάρη στη χρήση βρώσιμου, τοπικού και έτοιμου προς χρήση διαλύτη.

Σε μια εποχή όπου η βιομηχανία τροφίμων καλείται να μειώσει το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα, τέτοιες προσεγγίσεις αποτελούν πρακτικά παραδείγματα εφαρμογής της κυκλικής οικονομίας, συνδυάζοντας επιστημονική καινοτομία, τοπική βιοποικιλότητα και βιώσιμη ανάπτυξη.