Η αυτοφροντίδα είναι, αναμφίβολα, μια θετική έννοια. Συνδέεται με την πρόληψη της εξουθένωσης, τη ρύθμιση του στρες και τη συνολική ψυχική ανθεκτικότητα. Τι συμβαίνει όμως όταν η «φροντίδα του εαυτού» μετατρέπεται σε project βελτιστοποίησης; Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και ιδιαίτερα στο TikTok, έχει αναδειχθεί η τάση του “wellnessmaxxing” ή της «υπερ-στοίβαξης συνηθειών» (habit stacking): απαντάς emails ενώ κάνεις μάσκα προσώπου, ακούς podcast αυτοβελτίωσης ενώ κάνεις διατάσεις, διαλογίζεσαι πάνω σε διάδρομο γυμναστικής. Η λογική είναι απλή: περισσότερες πρακτικές ευεξίας ταυτόχρονα = μέγιστο όφελος. Μόνο που η εξίσωση δεν είναι τόσο γραμμική.

Το πρόβλημα του “wellnessmaxxing”; Το περισσότερο δεν είναι πάντα καλύτερο

Δεκαετίες ερευνών στην ψυχολογία του στρες δείχνουν ότι η αποκατάσταση (recovery), η ανάπαυση και η εναλλαγή δραστηριότητας είναι βασικοί μηχανισμοί προστασίας από την επαγγελματική εξουθένωση (burnout). Η χρόνια υπερφόρτωση, αντίθετα, διατηρεί ενεργοποιημένο το σύστημα στρες του οργανισμού.

Η αυτοφροντίδα, όπως περιγράφεται στην επιστημονική βιβλιογραφία, σχετίζεται συχνά με έννοιες όπως:

Όλες έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: επιβράδυνση.

Το “wellnessmaxxing”, αντίθετα, ενσωματώνει τη λογική της παραγωγικότητας στην ίδια τη χαλάρωση. Αντί να μειώνει το γνωστικό φορτίο, το αυξάνει.

Το σωστό habit stacking

Η έννοια του habit stacking προέρχεται πράγματι από τη συμπεριφορική ψυχολογία. Η αρχική της μορφή ήταν απλή και λειτουργική: συνδέεις μια νέα, μικρή συνήθεια με μια ήδη υπάρχουσα ρουτίνα.

Παραδείγματα:

  • Πίνω ένα ποτήρι νερό μόλις σηκωθώ από το κρεβάτι.

  • Κάνω διατάσεις μόλις κλείσω τον υπολογιστή.

Δεν αφορούσε την ταυτόχρονη εκτέλεση άσχετων δραστηριοτήτων. Αφορούσε τη δημιουργία σταθερών ακολουθιών συμπεριφοράς.

Στην online εκδοχή της, όμως, η ιδέα μετατράπηκε σε επίδειξη.

Όταν η ευεξία γίνεται μετρήσιμη επίδοση

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ψυχολογικά ζητήματα εδώ είναι η μετατροπή της ευεξίας σε μετρική απόδοσης. Αντί η αυτοφροντίδα να αποτελεί καθημερινή πρακτική ρύθμισης, παρουσιάζεται ως achievement.

Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο:
Αν νιώθεις εξαντλημένος, σου προτείνεται να κάνεις… περισσότερα.

Η επιστημονική γνώση γύρω από την αποκατάσταση δείχνει ότι το νευρικό σύστημα χρειάζεται περιόδους χαμηλής διέγερσης για να επανέλθει. Η συνεχής πολυδιεργασία (multitasking), ακόμη κι αν αφορά «θετικές» δραστηριότητες, διατηρεί υψηλό επίπεδο γνωστικής ενεργοποίησης.

Η ειρωνεία

Το μήνυμα στη βάση του είναι σωστό: η αυτοφροντίδα είναι σημαντική.
Η παρουσίασή του όμως συχνά αλλοιώνει την ουσία:

  • Κάν’ το εντυπωσιακό.

  • Κάν’ το γρήγορα.

  • Κάν’ το όλα μαζί.

  • Βελτιστοποίησέ το.

Ο διαλογισμός, όμως, δεν σχεδιάστηκε για να «μεγιστοποιηθεί». Η ενσυνειδητότητα δεν είναι αγώνας παραγωγικότητας. Πρόκειται για πρακτικές με χιλιάδες χρόνια ιστορίας, που βασίζονται στη σιωπή, στη σταθερότητα και στην πλήρη παρουσία.

Αν προσπαθούμε να κάνουμε πέντε πράγματα ταυτόχρονα στο όνομα της ευεξίας, πόσο παρόντες μπορούμε πραγματικά να είμαστε;