Νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο (UC San Francisco) και το Beth Israel Deaconess Medical Center στη Βοστώνη αποκαλύπτει ότι ο ύπνος ίσως αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία για την έγκαιρη ανίχνευση του κινδύνου άνοιας. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι όταν η «ηλικία του εγκεφάλου», όπως υπολογίζεται από τα εγκεφαλικά κύματα κατά τον ύπνο, εμφανίζεται μεγαλύτερη από τη βιολογική ηλικία ενός ατόμου, τότε ο κίνδυνος εμφάνισης άνοιας αυξάνεται σημαντικά.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, κάθε δεκαετία «πρόωρης» εγκεφαλικής γήρανσης φάνηκε να συνδέεται με σχεδόν 40% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας, ενώ αντίθετα, όταν η εγκεφαλική ηλικία εμφανιζόταν μικρότερη από τη χρονολογική, ο κίνδυνος μειωνόταν. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open.
Όσα αποκάλυψε ο ύπνος 7.000 συμμετεχόντων
Η έρευνα βασίστηκε σε δεδομένα από περίπου 7.000 άτομα, ηλικίας 40 έως 94 ετών, τα οποία συμμετείχαν σε πέντε διαφορετικές μακροχρόνιες μελέτες. Κανένας από τους συμμετέχοντες δεν είχε άνοια κατά την έναρξη της παρακολούθησης.
Η διάρκεια παρακολούθησης κυμάνθηκε από 3,5 έως 17 χρόνια, διάστημα στο οποίο περίπου 1.000 άτομα εμφάνισαν άνοια.
Για την ανάλυση, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν ένα μοντέλο μηχανικής μάθησης που ενσωματώνει 13 μικροδομικά χαρακτηριστικά των εγκεφαλικών κυμάτων (EEG) κατά τον ύπνο. Σε αντίθεση με τις κλασικές μετρήσεις ύπνου, όπως τα στάδια ύπνου ή η συνολική αποδοτικότητα, η λεπτομερής μικροδομή των κυμάτων έδωσε μια πιο ξεκάθαρη εικόνα.
Όπως εξηγεί η επικεφαλής συγγραφέας, Yue Leng, αναπληρώτρια καθηγήτρια ψυχιατρικής στο UCSF: «Οι γενικές μετρήσεις ύπνου δεν αποτυπώνουν την πολυπλοκότητα της φυσιολογίας του ύπνου. Η ανάλυση των εγκεφαλικών κυμάτων μάς ‘έδωσε μια πιο λεπτομερή απεικόνιση της διαδικασίας της γήρανσης».
Τι δείχνουν τα εγκεφαλικά κύματα για τη γνωστική υγεία
Ορισμένα από τα μοτίβα των ηλεκτροεγκεφαλογραφημάτων που χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό της ηλικίας του εγκεφάλου είναι ήδη γνωστά για τον ρόλο που διαδραματίζουν στη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα δέλτα κύματα, τα οποία συνδέονται με τον βαθύ και αναζωογονητικό ύπνο, καθώς και οι υπνικές άτρακτοι (sleep spindles), σύντομες εκρήξεις εγκεφαλικής δραστηριότητας που σχετίζονται με την εδραίωση της μνήμης.
Ένα ακόμη εύρημα που ξεχώρισε ήταν η κυρτότητα, οι ξαφνικές μεγάλες αιχμές στο ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, οι οποίες, συνδέθηκαν με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας.
Σημαντικό είναι επίσης ότι η συσχέτιση ανάμεσα στη μεγαλύτερη ηλικία του εγκεφάλου και τον αυξημένο κίνδυνο άνοιας παρέμεινε ισχυρή, ακόμη και όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν παράγοντες όπως το επίπεδο εκπαίδευσης, το κάπνισμα, ο δείκτης μάζας σώματος, η φυσική δραστηριότητα, τα συνοδά προβλήματα υγείας και η γενετική προδιάθεση.
Ο ύπνος ως εργαλείο έγκαιρης ανίχνευσης — ίσως και για χρήση στο σπίτι
Επειδή τα σήματα του ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος μπορούν να συλλεχθούν μη επεμβατικά, οι ερευνητές θεωρούν ότι στο μέλλον η εκτίμηση της ηλικίας του εγκεφάλου θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ακόμη και σε μη κλινικά περιβάλλοντα, μέσω φορητών συσκευών.
Η μελέτη ανοίγει επίσης τη συζήτηση γύρω από το αν η βελτίωση της ποιότητας του ύπνου μπορεί να επηρεάσει θετικά τη διαδικασία της εγκεφαλικής γήρανσης. Οι ερευνητές, ωστόσο, τονίζουν ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Όπως σημειώνουν, η καλύτερη φροντίδα του σώματος, όπως η μείωση του δείκτη μάζας σώματος ή η αύξηση της άσκησης για τον περιορισμό της άπνοιας, μπορεί πράγματι να έχει θετικό αντίκτυπο.
