Ορισμένοι άνθρωποι μοιάζουν να έχουν πάντα τον άνεμο με το μέρος τους. Ό,τι κι αν τους συμβεί, βρίσκουν έναν τρόπο να σταθούν όρθιοι, να δουν τα θετικά μέσα στα δύσκολα και να συνεχίσουν με βεβαιότητα. Άλλοι, αντίθετα, νιώθουν ότι η ζωή τούς δοκιμάζει διαρκώς και κάθε αναποδιά επιβεβαιώνει την αίσθηση πως… «δεν είναι από τους τυχερούς». Αυτό το χάσμα δεν εξηγείται μόνο από τις εξωτερικές συνθήκες, μιας και η τύχη συχνά εξαρτάται λιγότερο από την συγκυρία και περισσότερο από την οπτική.
Η διαφορά, σε πολλές περιπτώσεις βρίσκεται στον τρόπο που ερμηνεύουμε τα γεγονότα, στο πώς «διαβάζουμε» και αφηγούμαστε την δική μας πραγματικότητα. Η ψυχολογία έχει δείξει ότι η τύχη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, δεν είναι απλώς μια ακολουθία τυχαίων περιστατικών. Είναι και νοοτροπία, ένας τρόπος να βλέπουμε τον κόσμο.
Η μελέτη του Richard Wiseman το αποδεικνύει με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο: άνθρωποι που αυτοχαρακτηρίζονταν ως «τυχεροί» και «άτυχοι» κλήθηκαν να σχολιάσουν το ίδιο υποθετικό σενάριο: στην τράπεζα που βρέθηκαν, έγινε ληστεία και τραυματίστηκαν στο χέρι. Οι «άτυχοι» δήλωσαν: «Τι ατυχία! Βρέθηκα σε ληστεία και με πυροβόλησαν» ενώ οι τυχεροί απάντησαν: «Τι τύχη! Ο τραυματισμός μου θα μπορούσε να είναι χειρότερος».
Το περιστατικό ήταν το ίδιο. Η ερμηνεία όμως, διέφερε ριζικά. Και αυτό γεννά το πραγματικό ερώτημα: Είναι όντως πιο τυχεροί ή έχουν μάθει να «βλέπουν» την τύχη εκεί όπου οι άλλοι βλέπουν μόνο την ατυχία;
Η τύχη είναι νοοτροπία
Για τους περισσότερους ανθρώπους, η «τυχερή» εξήγηση δεν προκύπτει αυθόρμητα. Δεν είναι αντανακλαστικό· είναι δεξιότητα. Χρειάζεται πρόθεση, εξάσκηση και μια μικρή μετατόπιση στον τρόπο που αντιλαμβάνεστε τα γεγονότα. Με τον χρόνο, όμως, αυτή η μετατόπιση μπορεί να γίνει δεύτερη φύση. Για να την καλλιεργήσετε, θα μπορούσατε να δοκιμάσετε:
Αναγνωρίστε πρώτα την πραγματικότητα
Το να υιοθετείτε μια νοοτροπία τύχης δεν σημαίνει ότι ωραιοποιείτε τα πράγματα. Οι «τυχεροί» συμμετέχοντες της μελέτης δεν προσποιήθηκαν ότι δεν τραυματίστηκαν. Δεν αρνήθηκαν τον πόνο ούτε υποβάθμισαν το γεγονός. Απλώς αναγνώρισαν το συμβάν και στη συνέχεια αναζήτησαν μια οπτική που τους ενδυνάμωνε αντί να τους καθηλώνει.
Αναπλαισιώστε συνειδητά την εμπειρία
Αφού αναγνωρίσετε τι συνέβη, αναζητήστε μια πιο ευνοϊκή οπτική. «Τραυματίστηκα στο χέρι – αλλά πόσο τυχερός/ή είμαι που δεν ήταν κάτι σοβαρότερο». Η ψυχολογία μάς υπενθυμίζει ότι η σύγκριση καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την εμπειρία μας. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «παράδοξο του ασημένιου μεταλλίου», που μελέτησαν οι Victoria Medvec και Thomas Gilovich του Πανεπιστημίου Cornell.
Οι κάτοχοι του χάλκινου μεταλλίου εμφανίζονται συχνά πιο ευτυχισμένοι από τους κατόχους του ασημένιου: οι δεύτεροι επικεντρώνονται στο χαμένο χρυσό (την «ανώτερη υποθετική κατάσταση») ενώ οι πρώτοι συγκρίνουν τον εαυτό τους με όσους δεν ανέβηκαν στο βάθρο, γεγονός που ενισχύει την αίσθηση ικανοποίησης. Γι’ αυτό και η κρίσιμη ερώτηση δεν είναι μόνο τι συνέβη, αλλά και με ποιον συγκρίνεστε όταν το αξιολογείτε. Η σύγκριση μπορεί να μεταμορφώσει την εμπειρία, είτε προς το καλύτερο είτε προς το χειρότερο.
Εξασκηθείτε μέχρι η τύχη να… γίνει συνήθεια
Όπως κάθε δεξιότητα, έτσι και αυτή απαιτεί επανάληψη. Κάθε φορά που αντιμετωπίζετε μια δυσκολία, δοκιμάστε να ολοκληρώσετε τις σκέψεις σας με τη φράση: «Πόσο τυχερός/ή είμαι που…». Με τον χρόνο, αυτή η μικρή άσκηση δημιουργεί νέες γνωστικές διαδρομές. Σταδιακά, ο εγκέφαλος αρχίζει να αναζητά μόνος του την ευνοϊκή εξήγηση, όχι από αφέλεια, αλλά από εξοικείωση.
Θυμηθείτε ότι η νοοτροπία της τύχης δεν έχει καμία σχέση με την άρνηση της πραγματικότητας ούτε με την επιφανειακή αισιοδοξία. Είναι μια πιο ώριμη, ισορροπημένη στάση απέναντι στη ζωή: αναγνωρίζετε τις δυσκολίες, αλλά δεν μονοπωλούν την αφήγησή σας. Με συστηματική εξάσκηση, ο εγκέφαλος μαθαίνει να αναζητά την ευνοϊκή ερμηνεία και αυτή η μικρή μετατόπιση μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο που βιώνετε την καθημερινότητα, κάνοντάς την πιο ανθρώπινη, πιο ζεστή και, τελικά, πιο ελπιδοφόρα.
