Όταν οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται την υγιεινή διατροφή, εστιάζουν κυρίως στο τι τρώνε. Ξέρουν ότι πρέπει να καταναλώνουν περισσότερα φρούτα και λαχανικά, λιγότερο πρόχειρο φαγητό ή λιγότερες θερμίδες και μένουν σε αυτό. Όμως η υγιεινή διατροφή είναι κάτι πολύ πιο σύνθετο από την απλή επιλογή τροφών. Οι συμπεριφορές και η στάση μας απέναντι στο φαγητό παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο.
Τι είναι η «ορθορεξία»;
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η «ορθορεξία», μια διαταραχή κατά την οποία το άτομο έχει εμμονή με την κατανάλωση «υγιεινών» τροφών. Παρόλο που φαινομενικά ακολουθεί μια σωστή διατροφή, συχνά αντιμετωπίζει προβλήματα στις σχέσεις του και μειωμένη ποιότητα ζωής. Αυτό δείχνει ότι η υγιεινή διατροφή δεν είναι μόνο θέμα επιλογών τροφίμων.
Τα τελευταία χρόνια, έρευνες δείχνουν ότι αν μετατοπίσουμε την προσοχή μας από το ίδιο το φαγητό στην εμπειρία του φαγητού, μπορούμε να αποκομίσουμε σημαντικά οφέλη για τη σωματική και ψυχική μας υγεία.
Τι πιστεύουμε ότι σημαίνει υγιεινή διατροφή;
Σε μελέτη στο Nutrients, αναφέρεται ότι η σύνδεση της «υγιεινής διατροφής» αποκλειστικά με τη δίαιτα ενισχύθηκε από τη δεκαετία του 1980, όταν αυξήθηκε η ανησυχία για την παχυσαρκία. Ωστόσο, οι αιτίες της είναι πολύ πιο πολύπλοκες από το τι τρώει κάποιος. Παράλληλα, η συνεχής πίεση για «καλύτερη διατροφή» δεν έχει μειώσει ουσιαστικά τα ποσοστά παχυσαρκίας.
Αντίθετα, οι επιστήμονες έχουν αποδείξει πως αυτή η εμμονή έχει συνδεθεί με αύξηση των διαταραγμένων διατροφικών συμπεριφορών και των διατροφικών διαταραχών. Γίνεται λοιπόν σαφές ότι χρειάζεται να αλλάξουμε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την υγιεινή διατροφή.
Ακούγοντας το σώμα μας
Μια προσέγγιση που κερδίζει έδαφος είναι η «διαισθητική διατροφή». Πρόκειται για την ικανότητα να εμπιστευόμαστε τα σήματα του σώματός μας σχετικά με το πότε, τι και πόσο πρέπει να φάμε.
Για παράδειγμα:
- να αναγνωρίζουμε πότε πεινάμε (π.χ. όταν «γουργουρίζει» το στομάχι)
- να σταματάμε όταν χορταίνουμε
- να καταλαβαίνουμε τι έχει ανάγκη το σώμα μας (π.χ. πρωτεΐνη μετά την άσκηση)
Έρευνα στο International Journal of Eating Disorders δείχνει ότι αυτή η προσέγγιση συνδέεται με καλύτερη σωματική και ψυχική υγεία, καλύτερη ποιότητα διατροφής και συχνά χαμηλότερο δείκτη μάζας σώματος. Επίσης, το να τρώμε σε τακτικά διαστήματα και μαζί με άλλους ανθρώπους έχει θετική επίδραση στην υγεία.
Γιατί είναι δύσκολο να έχουμε μια πραγματικά υγιεινή διατροφή;
Το περιβάλλον στο οποίο ζούμε συχνά δυσκολεύει την υγιεινή σχέση με το φαγητό. Η εύκολη πρόσβαση σε ανθυγιεινά τρόφιμα και οι μεγάλες μερίδες μάς απομακρύνουν από τα φυσικά μας σήματα πείνας και κορεσμού. Επιπλέον, παράγοντες όπως το άγχος, οι συνήθειες και η συναισθηματική κατανάλωση φαγητού κάνουν την κατάσταση πιο περίπλοκη.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, μια υγιής σχέση με το φαγητό σημαίνει ισορροπία, ευελιξία και αποφυγή αυστηρών κανόνων. Σημαίνει να ακούμε το σώμα μας, αλλά και να αναγνωρίζουμε ότι το φαγητό είναι και πηγή χαράς, κοινωνικότητας και πολιτισμού.
Μερικά tips για υγιεινή διατροφή
Υπάρχουν μερικές συμβουλές που αξίζει να ακολουθήσουμε για να καταφέρουμε να έχουμε μια υγιή σχέση με το φαγητό:
1. Αναγνωρίστε την πείνα και τον κορεσμό
Παρατηρήστε πότε πεινάτε πραγματικά και πότε έχετε χορτάσει. Κάθε σώμα είναι διαφορετικό.
2. Αλλάξτε τον τρόπο που βλέπετε τα «απαγορευμένα» τρόφιμα
Αν υπάρχει κάτι που σας αρέσει, αλλά το αποφεύγετε συνέχεια γιατί το θεωρείτε «κακό», δοκιμάστε να το εντάξετε στη διατροφή σας σε μικρή ποσότητα. Συχνά αυτό μειώνει την ένταση και αυξάνει την απόλαυση.
3. Φάτε μαζί με άλλους
Το φαγητό γίνεται πιο ουσιαστικό, όταν το μοιράζεστε. Προσπαθήστε να αφιερώνετε χρόνο σε γεύματα με οικογένεια ή φίλους.
Υγιεινή διατροφή σημαίνει ισορροπημένη σχέση με το φαγητό
Η υγιεινή διατροφή δεν είναι αυστηροί κανόνες ή τέλειες επιλογές. Είναι μια ισορροπημένη σχέση με το φαγητό, όπου υπάρχει χώρος και για απόλαυση. Αν δεν υπάρχει κάποιος ιατρικός περιορισμός, μπορείτε να απολαύσετε ακόμη και ένα κομμάτι τούρτα γενεθλίων μία φορά στο τόσο, αρκεί να ακούτε το σώμα σας και να σταματάτε όταν έχετε χορτάσει. Αν πάλι νιώθετε ότι η σχέση σας με το φαγητό επηρεάζει αρνητικά τη ζωή σας, αξίζει να ζητήσετε βοήθεια από έναν ειδικό.
