Οι περισσότεροι από εμάς, κάποια στιγμή στη ζωή μας, έχουμε σταθεί εμπόδιο στην εξέλιξή μας. Κάνουμε πρόοδο σε ένα πρότζεκτ, αρχίζουμε να νιώθουμε αισιοδοξία για μια σχέση ή επιτέλους μπαίνουμε σε καλό δρόμο με έναν στόχο — και μετά κάνουμε κάτι που το υπονομεύει. Μπαίνουμε σε έναν φαύλο κύκλο αναβλητικότητας, προκαλούμε έναν καβγά ή απλώς τα παρατάμε· έτσι, καταλήγουμε να στερούμε από τον εαυτό μας κάτι που θα μπορούσε να μας φέρει χαρά. Αυτή η συμπεριφορά έχει όνομα και λέγεται αυτο-σαμποτάζ.
Από έξω μοιάζει σαν να στεκόμαστε οι ίδιοι εμπόδιο στον εαυτό μας, αλλά στο παρασκήνιο υπάρχουν βαθιές γνωστικές και συναισθηματικές διεργασίες. Ακολουθούν τέσσερις λόγοι που μπορεί να σαμποτάρετε την χαρά και την εξέλιξη στη ζωή σας:
Αυτο-σαμποτάζ για να αποφύγετε την ευθύνη
Η αυτο-υπονόμευση (self-handicapping) πρόκειται για μια συμπεριφορά κατά την οποία οι άνθρωποι δημιουργούν εμπόδια στη δική τους επιτυχία, ώστε αν αποτύχουν, να μπορούν να κατηγορήσουν εξωτερικούς παράγοντες αντί για τις δικές τους ικανότητες.
Δεν είναι απλώς τεμπελιά ή ιδιοτροπία. Αντίθετα, είναι μια στρατηγική που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι για να προστατεύσουν την αυτοεκτίμησή τους σε καταστάσεις όπου μπορεί να αποδώσουν «άσχημα» ή να θεωρηθούν ανεπαρκείς.
Αυτή η στρατηγική είναι αντιπαραγωγική μακροπρόθεσμα, με τους ερευνητές να την συνδέουν με χαμηλότερη επίδοση, μειωμένη προσπάθεια και αυξανόμενη αποφυγή με την πάροδο του χρόνου.
Αυτο-σαμποτάζ εξαιτίας του φόβου αποτυχίας ή επιτυχίας (ή και των δύο)
Οι άνθρωποι συχνά θεωρούν ότι ο φόβος της αποτυχίας είναι ο βασικός συναισθηματικός παράγοντας πίσω από το αυτο‑σαμποτάζ. Ωστόσο, έρευνες δείχνουν ότι ο φόβος της επιτυχίας αποτελεί έναν εξίσου σημαντικό μηχανισμό πίσω από το φαινόμενο.
Και οι δύο φόβοι μπορούν να ωθήσουν τους ανθρώπους να υπονομεύσουν ευκαιρίες που στην πραγματικότητα ευθυγραμμίζονται με τους μακροπρόθεσμους στόχους τους.
Αυτο-σαμποτάζ εξαιτίας αρνητικών πεποιθήσεων
Το αυτο‑σαμποτάζ συνδέεται στενά με τον τρόπο που οι άνθρωποι βλέπουν τον εαυτό τους. Όταν κάποιος αμφισβητεί την αξία του, τις ικανότητές του ή το δικαίωμά του να είναι ευτυχισμένος, μπορεί ασυνείδητα να ενεργήσει με τρόπους που επιβεβαιώνουν αυτές τις αρνητικές αντιλήψεις.
Αυτο-σαμποτάζ εξαιτίας του στρες
Το αυτο‑σαμποτάζ εμφανίζεται συχνά σε στιγμές έντονου στρες ή συναισθηματικής έντασης. Όταν οι άνθρωποι νιώθουν καταβεβλημένοι, αγχωμένοι ή νιώθουν ότι έχουν φτάσει στα όριά τους, το νευρικό σύστημα μπορεί να μεταβεί σε προστατευτικές λειτουργίες. Αντί να προχωρήσουν μπροστά, υποχωρούν, αποφεύγουν ή αποσύρονται αμυντικά.
Σε καταστάσεις όπου υπάρχει αντιληπτή απειλή — ακόμη κι αν αυτή είναι η πιθανότητα επιτυχίας ή αξιολόγησης — οι άνθρωποι μπορεί να καταφεύγουν σε συμπεριφορές που φαίνονται πιο ασφαλείς, ακόμη κι αν υπονομεύουν τους μακροπρόθεσμους στόχους τους.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι κάποιος που βρίσκεται υπό χρόνιο στρες μπορεί να αναβάλλει, να αναλώνεται σε σκέψεις που δεν τον βοηθούν ή να επιλέγει την άμεση ανακούφιση αντί για το μακροπρόθεσμο όφελος — ουσιαστικά σαμποτάροντας την πρόοδό του για να διαχειριστεί το άγχος της στιγμής.
