Μια νέα μελέτη υποστηρίζει ότι ο θυμός και το μίσος δεν είναι απλώς διαφορετικές εντάσεις του ίδιου συναισθήματος, αλλά δύο τελείως διαφορετικά μεταξύ τους συναισθήματα. Σύμφωνα με τη εν λόγω μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Evolution and Human Behavior, ο θυμός κινητοποιεί τους ανθρώπους να διαπραγματευτούν για καλύτερη μεταχείριση, ενώ το μίσος τους ωθεί να εξουδετερώσουν ή να απομακρύνουν μια απειλή.
Οι επιστήμονες συζητούν εδώ και καιρό τη σχέση μεταξύ θυμού και μίσους. Ορισμένα ψυχολογικά μοντέλα υποστηρίζουν ότι το μίσος είναι απλώς μια πιο έντονη ή πιο διαρκής μορφή θυμού. Άλλες προσεγγίσεις, όμως, υποστηρίζουν ότι πρόκειται για ποιοτικά διαφορετικά συναισθήματα.
Οι επικεφαλής της συγκεκριμένης μελέτης προσέγγισαν το ζήτημα, θεωρώντας τα ανθρώπινα συναισθήματα ως εξελιγμένους μηχανισμούς που αναπτύχθηκαν για να λύνουν συγκεκριμένα προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι πρόγονοί μας.
Γιατί συγχέεται ο θυμός με το μίσος;
Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο θυμός και το μίσος βρίσκονται και τα δύο στον πυρήνα της σύγκρουσης και της επιθετικότητας και σε καθημερινή βάση αντιμετωπίζονται σαν να είναι ουσιαστικά το ίδιο πράγμα, δηλαδή απλώς διαφορετικές εντάσεις του «είμαι θυμωμένος».
Οι ερευνητές υποστήριξαν ότι αν πρόκειται για ξεχωριστά συναισθήματα, τότε θα πρέπει να είναι εξειδικευμένα για διαφορετικά προβλήματα και να παράγουν διαφορετικά μοτίβα συμπεριφοράς.
Σημείωσαν ότι αν κάποιος συγχέει τον θυμό με το μίσος, παρερμηνεύει τι προσπαθούν να πετύχουν οι θυμωμένοι άνθρωποι και αντίστοιχα οι άνθρωποι που μισούν και ως αποτέλεσμα, εφαρμόζει λανθασμένες στρατηγικές επίλυσης της σύγκρουσης.
Θυμός: ένα σύστημα διαπραγμάτευσης
Ο θυμός και το μίσος φαίνεται να επιλύουν διαφορετικά προσαρμοστικά προβλήματα. Οι ερευνητές προτείνουν ότι ο θυμός εξελίχθηκε ως σύστημα διαπραγμάτευσης. Λειτουργεί για να «επαναρυθμίσει» μια σχέση, όταν ο ένας υποτιμά τον άλλο. Όταν συμβαίνει αυτή η υποτίμηση, τότε αυτός που αισθάνεται υποτιμημένος είναι πιθανόν να θυμώσει.
Ένας θυμωμένος άνθρωπος μπορεί να χρησιμοποιήσει ακόμη και μία απειλή, ώστε να πιέσει το άλλο άτομο να συμπεριφερθεί καλύτερα. Ο τελικός στόχος του θυμού, όμως, είναι η αποκατάσταση της συνεργασίας, αναγκάζοντας τον άλλον να νοιαστεί περισσότερο.
Μίσος: εξουδετέρωση της απειλής
Το μίσος, αντίθετα, αντιμετωπίζει ένα θεμελιωδώς διαφορετικό πρόβλημα. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι το μίσος εξελίχθηκε για να διαχειρίζεται «τοξικά» άτομα, ανθρώπους των οποίων η ίδια η ύπαρξη ή ευημερία εμποδίζει την επιβίωση ή την ευημερία κάποιου άλλου.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διαπραγμάτευση είναι αναποτελεσματική. Αυτός που μισεί, δεν αισθάνεται έτσι επειδή υποτιμάται από τον άλλο. Για να φτάνει σε σημείο να τον μισήσει, αντιλαμβάνεται ότι του είναι βάρος ή εχθρός του.
Κατά συνέπεια, ο στόχος του μίσους δεν είναι η βελτίωση της σχέσης, αλλά η εξουδετέρωση της απειλής. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω στρατηγικών, όπως είναι, μεταξύ άλλων, η απομάκρυνση ή η υπονόμευση της κοινωνικής του θέσης.
Τι έδειξε η έρευνα
Στην έρευνα, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες. Στην ομάδα του θυμού, τους ζητήθηκε να θυμηθούν ένα άτομο με το οποίο ήταν «πολύ θυμωμένοι, αλλά δεν το μισούσαν».
Στην ομάδα του μίσους, τους ζητήθηκε να θυμηθούν το άτομο που «μισούν περισσότερο στον κόσμο». Στη συνέχεια, έγραψαν μια σύντομη περιγραφή για να ενεργοποιήσουν το αντίστοιχο συναίσθημα.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες στην ομάδα του θυμού προτιμούσαν στρατηγικές συμφιλίωσης, όπως αντιπαράθεση, εξήγηση ή συγγνώμη.
Αντίθετα, όσοι βρίσκονταν στην ομάδα του μίσους υποστήριζαν στρατηγικές εξουδετέρωσης, όπως πρόκληση οικονομικής, κοινωνικής ή σωματικής βλάβης και μόνιμη αποφυγή.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι το μίσος ενεργοποιεί ένα σύστημα κινήτρων που στοχεύει στο κόψιμο των δεσμών, όχι στην επιδιόρθωσή τους.
