Νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature, φέρνει εντυπωσιακά νέα: οι SuperAgers παράγουν έως και διπλάσιο αριθμό νέων νευρώνων σε σύγκριση με υγιείς ενήλικες μέσης ηλικίας και περίπου 2,5 φορές περισσότερους από άτομα με νόσο Αλτσχάιμερ. Όπως δήλωσε η δρ Tamar Gefen από το Northwestern University Feinberg School of Medicine: «Ο γηράσκων εγκέφαλος έχει τη δυνατότητα αναγέννησης και αυτό είναι τεράστιας σημασίας».

Νεαροί νευρώνες σε… προχωρημένη ηλικία

Για δεκαετίες πιστεύαμε ότι ο εγκέφαλος δεν παράγει νέους νευρώνες μετά την παιδική ηλικία. Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτό δεν ισχύει. Η διαδικασία δημιουργίας νέων νευρικών κυττάρων ονομάζεται νευρογένεση.

Οι «νεαροί» ή ανώριμοι νευρώνες είναι ιδιαίτερα πλαστικοί:

Στους SuperAgers, οι ερευνητές διαπίστωσαν αυξημένο αριθμό τέτοιων κυττάρων στον ιππόκαμπο, την περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη και τη μάθηση. Ο ιππόκαμπος δεν ήταν απλώς «διατηρημένος». Φαινόταν να λειτουργεί μέσα σε ένα υποστηρικτικό βιολογικό περιβάλλον που ευνοεί την επιβίωση και ανάπτυξη νέων νευρώνων.

Η επικεφαλής συγγραφέας, καθηγήτρια Orly Lazarov από το University of Illinois Chicago, σημείωσε ότι το προφίλ νευρογένεσης στους SuperAgers δείχνει «αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα απέναντι στον χρόνο».

Περισσότεροι νέοι νευρώνες ακόμη και από 30άρηδες

Ίσως το πιο εντυπωσιακό εύρημα: οι εγκέφαλοι των SuperAgers περιείχαν περισσότερους νεοσχηματισμένους νευρώνες ακόμη και σε σύγκριση με υγιείς ενήλικες 30 και 40 ετών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι «αντιστρέφουν» τη γήρανση. Σημαίνει όμως ότι η διαδικασία της γήρανσης δεν είναι ενιαία για όλους. Σε ορισμένους ανθρώπους, ο εγκέφαλος διατηρεί μια νεανική δυναμική.

Ο εγκέφαλος των SuperAgers εμφανίζει λιγότερα σημάδια Αλτσχάιμερ

Η μελέτη έδειξε επίσης σημαντικά μικρότερη παρουσία συσσωρεύσεων της πρωτεΐνης tau — βασικού παθολογικού δείκτη της Alzheimer’s disease.

Επιπλέον, δύο τύποι κυττάρων φαίνεται να παίζουν καθοριστικό ρόλο:

  • Αστροκύτταρα: κύτταρα-υποστηρικτές που ρυθμίζουν το μικροπεριβάλλον των νευρώνων.

  • Νευρώνες CA1: κρίσιμοι για την κωδικοποίηση και ανάκληση μνήμης.

Στους SuperAgers, αυτά τα κύτταρα φαίνεται να συνεργάζονται πιο αποτελεσματικά, δημιουργώντας ένα «προστατευτικό οικοσύστημα» για τη μνήμη.

Τι είναι τελικά η νευρογένεση και γιατί έχει σημασία;

Η νευρογένεση δεν αφορά απλώς την παραγωγή νέων κυττάρων. Αφορά:

  • Την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται (νευροπλαστικότητα)

  • Τη διατήρηση της μνήμης

  • Την ανθεκτικότητα απέναντι σε φλεγμονή και εκφυλισμό

  • Τη δυνατότητα αποκατάστασης μετά από βλάβη

Με απλά λόγια, ένας εγκέφαλος που συνεχίζει να «χτίζει» είναι ένας εγκέφαλος που αντιστέκεται καλύτερα στη φθορά.

Ρόλος γενετικής και τρόπου ζωής

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι πιθανότατα υπάρχει γενετική συμβολή. Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι ο τρόπος ζωής επηρεάζει σημαντικά τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Παράγοντες που φαίνεται να ενισχύουν την υγεία του ιππόκαμπου:

  • Τακτική σωματική άσκηση

  • Μεσογειακή διατροφή

  • Ποιοτικός ύπνος

  • Διαχείριση στρες

  • Έλεγχος αρτηριακής πίεσης και σακχάρου

  • Κοινωνική και πνευματική δραστηριότητα

Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί SuperAgers παραμένουν ενεργοί επαγγελματικά ή εθελοντικά, διατηρούν έντονη κοινωνική ζωή και έχουν θετική στάση απέναντι στη ζωή.