Σήμερα, 12 Μαρτίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Νεφρού για το 2026 και αυτό αποτελεί μία καλή αφορμή για να μιλήσουμε για το πώς μπορούμε να διατηρήσουμε υγιή τα νεφρά μας.
Τα νεφρά είναι πολύτιμα ζωτικά όργανα που φιλτράρουν το αίμα αποβάλλοντας τις τοξίνες και την περίσσεια υγρών από το σώμα μέσω των ούρων. Όμως, επιτελούν και άλλες πολύ σημαντικές λειτουργίες, όπως είναι η ρύθμιση του άλατος, των ηλεκτρολυτών και των υγρών του οργανισμού, καθώς και η παραγωγή διάφορων ορμονών που επηρεάζουν άλλα όργανα και λειτουργίες, όπως είναι η ρύθμιση της αρτηριακήςπίεσης και η παραγωγή της ερυθροποιητίνης (βασικής ορμόνηςγια την ερυθροποίηση).
Προκειμένου να αναδειχθεί η σημασία της προστασίας τους, κάθε χρόνο τη δεύτερη Πέμπτη του Μαρτίου γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Νεφρού. Ειδικά φέτος η ημέρα αυτή (12 Μαρτίου) στοχεύει στην ευαισθητοποίηση του κόσμου αναφορικά με την πρόληψη και τη διαχείριση της χρόνιας νεφρικής νόσου (ΧΝΝ), μιας κατάστασης που χαρακτηρίζεται από την προοδευτική απώλεια της νεφρικής λειτουργίας σε πέντε στάδια (το πέμπτο είναι και το τελικό κατά το οποίο ο ασθενής απαιτείται να ενταχθεί σε θεραπεία υποκατάστασης) και επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους – περίπου το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού. Δεδομένου ότι η νόσος συχνά δεν έχει εμφανή συμπτώματα στα πρώιμα στάδια, γίνεται πιο επιτακτική η ανάγκη για έγκαιρη διάγνωση και πρόληψη που μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο εξέλιξής της. Οι ενέργειες αυτές αποκτούν ακόμα μεγαλύτερη σημασία εάν αναλογιστούμε ότι η νεφρική λειτουργία έχει στενή σχέση με το καρδιαγγειακό σύστημα και την άμυνα του οργανισμού.
Πώς θα προστατέψουμε τα νεφρά μας
Αυτό που πρέπει να συνειδητοποιήσουμε είναι ότι η χρόνια νεφρική νόσος αποτελεί μια σιωπηρή επιδημία και ότι τόσο για την εκδήλωση όσο και για την πρόληψή της έχουν μεγάλη σημασία οι καθημερινές μας συνήθειες. Οι ειδικοί εικάζουν ότι οι σημερινοί τριαντάρηδες, που ακολουθούν το σύγχρονο τρόπο ζωής, έχουν τριάντα φορές περισσότερες πιθανότητες να τους απασχολήσει σε τριάντα χρόνια η εν λόγω νόσος. Βασικοί τρόποι για να αποτρέψουμε αυτό το ενδεχόμενο είναι:
- Η πολύ καλή ενυδάτωση. Όλοι γνωρίζουμε ότι το νερό είναι ένας σημαντικός σύμμαχος για την υγεία και την καλή λειτουργία των νεφρών μας. Οι ειδικοί μάς συστήνουν να πίνουμε καθημερινά περίπου δύο λίτρα νερό (ανάλογα με την ηλικία, τις ημερήσιες ανάγκες μας και πάντα σε σχέση με άλλα προβλήματα υγείας που τυχόν υπάρχουν), ώστε να βοηθήσουμε τα νεφρά μας να φέρουν ευκολότερα εις πέρας τη βασική τους εργασία που είναι το να αποβάλουν τις τοξίνες. Το νερό λειτουργεί επίσης αποτρεπτικά για τη δημιουργία λίθων στα νεφρά.
- Η σωστή ρύθμιση του σακχάρου και της αρτηριακής πίεσης. Οι υψηλές τιμές αυτών των δύο είναι πιθανό να προκαλέσουν μόνιμη βλάβη στα νεφρά μας, γι’ αυτό και είναι σημαντικό να φροντίζουμε να είναι πάντα σωστά ρυθμισμένα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο σακχαρώδης διαβήτης και η αρτηριακή πίεση είναι τα πιο συχνά αίτια ΧΝΝ σήμερα.
- Η ισορροπημένη διατροφή. Τόσο το υπερβολικό αλάτι (είτε επειδή το προσθέτουμε στο φαγητό μας είτε επειδή το παίρνουμε μέσω των έτοιμων και των συσκευασμένων τροφίμων) όσο και η κατανάλωση μεγάλης ποσότητας πρωτεϊνών είναι επιβαρυντικά για τα νεφρά μας. Αντίθετα, τα φρούτα και τα λαχανικά έχουν ευεργετική επίδραση στην υγεία τους.
- Η αποφυγή του καπνίσματος
- Η άσκηση
- Η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους
Οι απαραίτητες προληπτικές εξετάσεις για τα νεφρά
Καθώς τα προβλήματα των νεφρών είναι συνήθως «σιωπηλά» και δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερα συμπτώματα, είναι πολύ σημαντικό να μην αμελούμε τις εξετάσεις με τις οποίες θα διερευνήσουμε την υγεία τους και θα εντοπίσουμε έγκαιρα ενδεχόμενο πρόβλημα. Έτσι, οι ειδικοί συμβουλεύουν να μην παραμελούμε τον ιατρικό έλεγχο και να περιλαμβάνουμε στο καθιερωμένο τσεκάπ μας μία γενική ούρων, που δίνει πολύτιμες πληροφορίες για την κατάσταση των νεφρών, καθώς και εξέταση της κρεατινίνης (ελέγχεται με μια απλή εξέταση αίματος). Σημαντικός είναι και ο υπέρηχος νεφρών, που παρέχει εικόνα για το μέγεθος, το σχήμα και τη δομή τους, εντοπίζοντας κύστεις, όγκους ή πέτρες. Είναι πιθανό ο γιατρός να ζητήσει και άλλες, πιο ειδικές εξετάσεις, είτε αίματος είτε ούρων ή απεικονιστικές. Επίσης, συστηματικές εξετάσεις θα πρέπει να κάνουν και όσοι έχουν ιστορικό κληρονομούμενων νεφρικών παθήσεων (που όμως είναι σπάνιες).
Τα ύποπτα συμπτώματα
Οι ασθένειες των νεφρών δεν εμφανίζουν κατά κανόνα συμπτώματα. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις που μπορεί να σχετίζονται με πιθανά νεφρικά προβλήματα. Τέτοιες είναι:
- Το οίδημα στα πόδια που χρήζει διερεύνησης καθώς είναι πιθανό να υποκρύπτει μια νεφρική πάθηση.
- Η αιματουρία αλλά και οι αλλαγές στην ποιότητα ή/και τη συχνότητα της ούρησης, που μπορεί όμως να σχετίζονται με προβλήματα και σε άλλα σημεία του ουροποιητικού συστήματος.
- Ο έντονος πόνος στη μέση ή την κοιλιά (νεφρικός κολικός).
Η αιφνίδια εκδήλωση υπέρτασης ή αυξημένης χοληστερίνης ενδέχεται επίσης να υποκρύπτει κάποια παθογένεια στα νεφρά. Έτσι, αν εμφανίσουμε ξαφνικά ένα πρόβλημα υπέρτασης, θα πρέπει να εξετάσουμε και την πιθανότητα ύπαρξης νόσου εξαιτίας της οποίας οι νεφροί υπολειτουργούν και αδυνατούν να αποβάλουν την περίσσεια αλατιού και υγρών. Όταν το πρόβλημα είναι η ξαφνική αύξηση των λιπιδίων στο αίμα, καλό είναι να κάνουμε άμεσα μια γενική ούρων η οποία θα μας διαφωτίσει καθώς, στην περίπτωση που η αυξημένη χοληστερίνη σχετίζεται με πρόβλημα στα νεφρά, θα εντοπιστεί λεύκωμα στα ούρα (νεφρωσικό σύνδρομο).
Μεγάλη προσοχή στα φάρμακα
Αναφορικά με την υγεία των νεφρών μας –και όχι μόνο–, θα πρέπει να είμαστε πάντα προσεκτικοί με το πόσα και ποια φάρμακα παίρνουμε, πολύ, δε, περισσότερο όταν δεν είναι συνταγογραφημένα και η λήψη τους δεν γίνεται κατόπιν υπόδειξης του γιατρού μας. Καλό είναι να γνωρίζουμε επίσης ότι η συχνή και παρατεταμένη κατανάλωση αντιφλεγμονωδών είναι επιβαρυντική για τα νεφρά, κυρίως σε ανθρώπους ηλικιωμένους, υπερτασικούς και καρδιοπαθείς (ειδικά σε χρόνιους χρήστες διουρητικών). Αν είναι απολύτως απαραίτητη η χορήγησή τους, οι ειδικοί συμβουλεύουν όσους ανήκουν στις παραπάνω ομάδες υψηλού κινδύνου να τα λαμβάνουν για πολύ λίγες ημέρες, εξετάζοντας παράλληλα την κρεατινίνη τους, καθώς και μία πολύ μικρή δόση αρκεί για να προκαλέσει νεφρολογικό πρόβλημα.
Όταν τα νεφρά… πονάνε
Λένε ότι ο κολικός του νεφρού είναι τόσο έντονος που συγκρίνεται μόνο με τις ωδίνες του τοκετού. Περιγράφεται ως ένας οξύς πόνος στην περιοχή του νεφρού που επεκτείνεται στο ύψος της μέσης και στην πλάγια κοιλιακή χώρα και αντανακλάται στα γεννητικά όργανα και μερικές φορές φτάνει στην εσωτερική επιφάνεια του μηρού ή και ολόκληρου του ποδιού, ενώ μεγαλώνει σε ένταση και υποχωρεί δύσκολα. Είναι ωστόσο εντελώς ακίνδυνος για τη ζωή του ασθενή και οφείλεται στην ύπαρξη ή στη μετακίνηση κάποιας πέτρας στα νεφρά. Συχνά συνυπάρχει με συχνουρία, πόνο και κάψιμο κατά την ούρηση αλλά και με αιματουρία. Μπορεί επίσης να συνοδεύεται από ναυτία, εμετούς και δυσκοιλιότητα. Αν και για την πρόληψη της δημιουργίας λίθων στο ουροποιητικό βοηθά πολύ η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων νερού, κάτι τέτοιο δεν ενδείκνυται κατά τη διάρκεια του κολικού καθώς είναι πιθανό να εντείνει τα δυσάρεστα και επώδυνα συμπτώματα. Μετά το πέρας του όμως, το νερό είναι απαραίτητο για να μην αφυδατωθούμε. Αν τον αντιμετωπίσουμε στο σπίτι, μπορούμε να πάρουμε σπασμολυτικά φάρμακα ή παυσίπονα, αλλά σε περίπτωση που ο πόνος δεν υποχωρεί, θα πρέπει να πάμε στο νοσοκομείο για να αντιμετωπιστούν καλύτερα τα συμπτώματα.
*Ευχαριστούμε τον δρα Ιωάννη Γριβέα, νεφρολόγο, διευθυντή Νεφρολογικής Κλινικής 417, Νοσηλευτικό Ίδρυμα Μετοχικού Ταμείου Στρατού, για τη συνεργασία
