Στην ψυχολογία, η άμυνα (ή αμυντικός μηχανισμός) είναι μια αυτόματη, ασυνείδητη στρατηγική που χρησιμοποιεί το μυαλό μας για να μας προστατεύσει από το άγχος, τις δυσάρεστες σκέψεις ή τα επώδυνα συναισθήματα. Σκέψου την άμυνα σαν ένα «συναισθηματικό αλεξίσφαιρο γιλέκο». Όταν νιώθουμε ότι η αυτοεικόνα μας απειλείται ή ότι δεν αντέχουμε μια αλήθεια, το μυαλό ενεργοποιεί αυτούς τους μηχανισμούς για να διατηρήσει την εσωτερική μας ισορροπία.
Όλοι έχουμε άμυνες και σε μικρές δόσεις είναι απαραίτητες για να επιβιώσουμε ψυχολογικά σε δύσκολες στιγμές. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν οι άμυνες γίνονται μόνιμος τρόπος ζωής, γιατί τότε μας εμποδίζουν να δούμε την αλήθεια και να εξελιχθούμε ή να συνδεθούμε ουσιαστικά με τους άλλους.
Προσβάλλεσαι εύκολα;
Οι άνθρωποι με χαμηλή εσωτερική ασφάλεια βρίσκονται συχνά σε συνεχή επιφυλακή. Ερμηνεύουν εύκολα ουδέτερες συμπεριφορές ως προσωπικές επιθέσεις, ψάχνουν υπαινιγμούς, κρυφά μηνύματα, απορρίψεις.
Όταν η αυτοεκτίμηση είναι εύθραυστη, ο εγκέφαλος «σκανάρει» το περιβάλλον για σημάδια απειλής. Ένα σχόλιο, μια καθυστέρηση, ένας τόνος φωνής, μια αμήχανη απάντηση μπορεί να ερμηνευτεί ως απόρριψη.
Ένας συναισθηματικά ασφαλής άνθρωπος:
- δίνει πιο εύκολα το «benefit of the doubt»,
- δεν βιάζεται να βγάλει συμπέρασμα,
- μπορεί να σκεφτεί: «Ίσως δεν έχει να κάνει με μένα.»
Αυτό δεν είναι αφέλεια. Είναι ψυχική «οικονομία». Είναι η ικανότητα να μη σκορπίζεις την ενέργειά σου σε κάθε πιθανή προσβολή.
Ζηλεύεις;
Η ζήλεια είναι ανθρώπινη. Όλοι συγκρινόμαστε. Όλοι, έστω και στιγμιαία, έχουμε σκεφτεί: “Γιατί εκείνος κι όχι εγώ;”
Το ερώτημα είναι αν την αφήνουμε να καθορίσει την αξία μας.
Η ζήλεια γίνεται επικίνδυνη όταν η επιτυχία του άλλου ενεργοποιεί ένα εσωτερικό αφήγημα ανεπάρκειας:
- «Εγώ μένω πίσω.»
- «Άρα δεν αξίζω αρκετά.»
- «Δεν υπάρχει χώρος και για μένα.»
Αντίθετα, η συναισθηματική ασφάλεια βασίζεται σε μια πιο ώριμη πεποίθηση:
Η επιτυχία του άλλου δεν αφαιρεί τίποτα από τη δική μου δυνατότητα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θέλω κι εγώ να προχωρήσω. Σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να μικρύνω τον άλλον για να νιώσω μεγαλύτερος. Η χαρά για την πρόοδο των άλλων δεν είναι απλή καλοσύνη. Είναι δείκτης βαθιάς εσωτερικής πληρότητας.
Θέλεις να λες πάντα την τελευταία λέξη;
Σε μια εποχή όπου όλοι θέλουν να αποδείξουν κάτι, η ικανότητα να μην χρειάζεσαι να «κερδίσεις» τη συζήτηση είναι σπάνια μορφή ψυχικής ωριμότητας.
Ο συναισθηματικά ασφαλής άνθρωπος δεν αντιμετωπίζει κάθε διαφωνία σαν διαγωνισμό. Δεν νιώθει ότι αν δεν πει το τελευταίο σχόλιο, «χάνει». Δεν επιμένει μόνο και μόνο για να διατηρήσει κύρος.
Η ανάγκη για κυριαρχία στη συζήτηση συνδέεται συχνά με:
- ανάγκη ελέγχου,
- φόβο υποτίμησης,
- εξάρτηση από εξωτερική επιβεβαίωση,
- εύθραυστη αυτοεκτίμηση.
Αντίθετα, όταν υπάρχει εσωτερική σταθερότητα, μπορείς να αποχωρήσεις από μια συζήτηση γνωρίζοντας ότι:
- δεν χρειάζεται να σε εγκρίνουν όλοι,
- η διαφωνία δεν μειώνει την αξία σου,
- το να σωπαίνεις δεν σημαίνει ότι υποχωρείς.
Ρίξε την άμυνα
Το να συντηρείς συνεχώς ένα «τείχος» είναι εξαντλητικό. Χρειάζεται τεράστια ψυχική ενέργεια για να δικαιολογείσαι ή να επιτίθεσαι. Όταν ρίχνεις τις άμυνες, αυτό το βάρος φεύγει.
Όταν σταματάς να αρνείσαι τα λάθη σου ή να κατηγορείς τους άλλους (προβολή), αποκτάς αυτογνωσία. Μόνο αν παραδεχτείς μια αδυναμία σου μπορείς να τη δουλέψεις και να γίνεις η καλύτερη εκδοχή του εαυτό σου.
