Για δεκαετίες, ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) αποτελεί το βασικό εργαλείο των γιατρών για την εκτίμηση του αν ένα άτομο έχει υγιές βάρος. Πρόκειται για έναν απλό υπολογισμό που βασίζεται στο βάρος και το ύψος. Ωστόσο, όλο και περισσότερες επιστημονικές μελέτες αμφισβητούν την ακρίβειά του, ειδικά όταν πρόκειται για την πρόβλεψη σοβαρών προβλημάτων υγείας, όπως η υπέρταση. Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο The Journal of Nutrition προτείνει μια εναλλακτική προσέγγιση: την αναλογία περιφέρειας μέσης προς ύψος. Ένα τόσο απλό εργαλείο όπως μια μεζούρα φαίνεται ότι μπορεί να προσφέρει πιο ουσιαστικές πληροφορίες για την υψηλή πίεση και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, ιδιαίτερα σε νεότερες ηλικίες.
Τι εξέτασε η μελέτη για την αρτηριακή πίεση και το σωματικό λίπος
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα από τη μεγάλη αμερικανική επιδημιολογική έρευνα NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey), αναλύοντας πληροφορίες από περισσότερους από 19.000 συμμετέχοντες ηλικιών από παιδική έως ενήλικη ζωή (2015–2023).
Το βασικό ερώτημα ήταν αν η αναλογία μέσης προς ύψος μπορεί να προβλέψει καλύτερα τον κίνδυνο αυξημένης αρτηριακής πίεσης σε σύγκριση με τον ΔΜΣ.
Η λογική πίσω από αυτή την προσέγγιση είναι απλή αλλά σημαντική:
ο ΔΜΣ δεν κάνει διάκριση μεταξύ μυϊκής μάζας, οστών και λίπους, ούτε λαμβάνει υπόψη πού αποθηκεύεται το λίπος στο σώμα. Αντίθετα, η περιφέρεια μέσης σχετίζεται άμεσα με το κοιλιακό λίπος, το οποίο θεωρείται πιο επικίνδυνο για την καρδιά και τα αγγεία.
Τα βασικά ευρήματα
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αναλογία μέσης προς ύψος είχε ισχυρότερη συσχέτιση με την υπέρταση σε σχέση με τον ΔΜΣ:
- Άτομα με υψηλή αναλογία λίπους είχαν 82% μεγαλύτερη πιθανότητα υπέρτασης
- Άτομα με υπερβολικό λίπος είχαν πάνω από 160% μεγαλύτερη πιθανότητα
- Ο ΔΜΣ εμφάνισε πιο αδύναμη συσχέτιση, ειδικά όταν ελήφθησαν υπόψη άλλοι παράγοντες
Επιπλέον, η νέα μέτρηση φάνηκε να λειτουργεί πιο αξιόπιστα σε διαφορετικές εθνοτικές ομάδες, κάτι που αποτελεί γνωστό περιορισμό του ΔΜΣ.
Τι σημαίνει αυτό για παιδιά και εφήβους
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα δεδομένα για τους νέους. Αν και η πλήρης υπέρταση είναι σχετικά σπάνια σε ηλικίες κάτω των 25 ετών, η αυξημένη αρτηριακή πίεση είναι ήδη αρκετά συχνή.
Στη μελέτη:
- Περισσότερο από το 25% των παιδιών και εφήβων είχε αυξημένη πίεση
- Σχεδόν το 1/3 ανήκε στην κατηγορία υπερβολικού λίπους βάσει της αναλογίας μέσης/ύψους
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς η υπέρταση σε νεαρή ηλικία συχνά δεν διαγιγνώσκεται και μπορεί να οδηγήσει σε καρδιαγγειακά προβλήματα αργότερα στη ζωή.
Γιατί ο ΔΜΣ δεν αρκεί
Ο ΔΜΣ έχει πρακτικά πλεονεκτήματα —είναι εύκολος και γρήγορος— αλλά παρουσιάζει σημαντικούς περιορισμούς:
- Δεν διαχωρίζει λίπος από μυϊκή μάζα
- Δεν δείχνει την κατανομή του λίπους στο σώμα
- Μπορεί να υπερεκτιμήσει ή να υποεκτιμήσει τον κίνδυνο σε διαφορετικούς πληθυσμούς
Αντίθετα, το κοιλιακό λίπος σχετίζεται άμεσα με μεταβολικές και καρδιαγγειακές διαταραχές, κάτι που εξηγεί γιατί η μέτρηση της μέσης μπορεί να είναι πιο αποκαλυπτική.
Οι ερευνητές δεν προτείνουν την πλήρη αντικατάσταση του ΔΜΣ, αλλά τη χρήση της αναλογίας μέσης προς ύψος ως συμπληρωματικό εργαλείο.
Το μεγάλο πλεονέκτημα είναι η απλότητα:
- Δεν απαιτείται εξοπλισμός πέρα από μια μεζούρα
- Δεν χρειάζονται εξετάσεις αίματος ή ειδικές γνώσεις
- Μπορεί να εφαρμοστεί εύκολα ακόμη και σε προληπτικούς ελέγχους
Ωστόσο, για να ενσωματωθεί επίσημα στην κλινική πρακτική, απαιτούνται περισσότερες μελέτες και επικύρωση των ευρημάτων σε διαφορετικούς πληθυσμούς.
Το πρακτικό μήνυμα
Σε ένα σύστημα υγείας που προσπαθεί να αντιμετωπίσει την αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας και της «σιωπηλής» υπέρτασης, η χρήση απλών και προσβάσιμων εργαλείων μπορεί να κάνει τη διαφορά.
Η μέτρηση της μέσης, σε συνδυασμό με το ύψος, ίσως αποτελέσει στο μέλλον ένα από τα πιο χρήσιμα εργαλεία πρόληψης — όχι επειδή αντικαθιστά τις υπάρχουσες μεθόδους, αλλά επειδή προσθέτει μια πιο ουσιαστική διάσταση στην εκτίμηση του κινδύνου.
Σημείωση: Το άρθρο βασίζεται σε παρατηρητική επιστημονική μελέτη. Τα ευρήματα δείχνουν συσχετίσεις και όχι αιτιώδη σχέση. Για οποιαδήποτε απόφαση σχετικά με την υγεία σας, συμβουλευτείτε επαγγελματία υγείας.
