Για πολλά χρόνια, η ιατρική προσπαθούσε κυρίως να καταστρέψει τα βακτήρια που προκαλούν ασθένειες. Σήμερα όμως οι επιστήμονες αρχίζουν να βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά. Αντί να εξοντώνουν όλα τα μικρόβια, προσπαθούν να κατανοήσουν πώς λειτουργούν και πώς επικοινωνούν μεταξύ τους.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή δεν είναι όλα τα βακτήρια βλαβερά. Αντίθετα, πολλά από αυτά είναι απαραίτητα για την υγεία μας και βοηθούν τον οργανισμό να λειτουργεί σωστά.
Νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό npj Biofilms and Microbiomes δείχνει ότι αυτή η διαφορετική προσέγγιση ίσως ανοίξει τον δρόμο για πιο «έξυπνες» θεραπείες, ειδικά για τη στοματική υγεία.
Το στόμα μας είναι γεμάτο βακτήρια
Στο ανθρώπινο στόμα ζουν περίπου 700 διαφορετικά είδη βακτηρίων. Μερικά βοηθούν στη διατήρηση της ισορροπίας του μικροβιώματος, ενώ άλλα μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση τερηδόνας, ουλίτιδας ή περιοδοντίτιδας.
Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτά τα βακτήρια δεν ζουν απομονωμένα. Επικοινωνούν συνεχώς μεταξύ τους ανταλλάσσοντας χημικά «μηνύματα», σαν να διαθέτουν μια δική τους γλώσσα.
Οι επιστήμονες ονομάζουν αυτή τη διαδικασία «quorum sensing». Μέσω αυτής, τα βακτήρια αντιλαμβάνονται πόσα είναι, πού βρίσκονται και πότε πρέπει να αλλάξουν συμπεριφορά.
Τι ανακάλυψαν οι επιστήμονες
Ερευνητές από το University of Minnesota μελέτησαν πώς αυτά τα χημικά σήματα επηρεάζουν την οδοντική πλάκα και το μικροβίωμα του στόματος.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό npj Biofilms and Microbiomes, έδειξε ότι αν μπλοκαριστούν ορισμένα από τα «μηνύματα» που ανταλλάσσουν τα βακτήρια, τότε μπορούν να ενισχυθούν τα ωφέλιμα μικρόβια του στόματος.
Με απλά λόγια, οι επιστήμονες προσπαθούν πλέον όχι να σκοτώσουν όλα τα βακτήρια, αλλά να επηρεάσουν τη συμπεριφορά τους ώστε να ευνοούνται τα «καλά» και να περιορίζονται τα επιβλαβή.
Πώς δημιουργείται η οδοντική πλάκα
Οι ειδικοί εξηγούν ότι η οδοντική πλάκα δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Δημιουργείται σταδιακά, όπως συμβαίνει σε ένα φυσικό οικοσύστημα.
Στην αρχή εγκαθίστανται πιο ακίνδυνα βακτήρια, τα οποία συνδέονται με καλή στοματική υγεία. Με τον χρόνο όμως, αν αλλάξει η ισορροπία, μπορεί να αναπτυχθούν πιο επιθετικά μικρόβια που σχετίζονται με νόσους των ούλων.
Η νέα έρευνα δείχνει ότι αν διαταραχθεί η «επικοινωνία» των επιβλαβών βακτηρίων, ίσως μπορεί να διατηρηθεί μια πιο υγιής ισορροπία μέσα στο στόμα.
Ο ρόλος του οξυγόνου
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι σημαντικό ρόλο παίζει και το οξυγόνο.
Τα βακτήρια που βρίσκονται πάνω από τα ούλα λειτουργούν σε διαφορετικές συνθήκες από εκείνα που βρίσκονται βαθύτερα, όπου υπάρχει λιγότερο οξυγόνο.
Αυτό φαίνεται να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο «επικοινωνούν» μεταξύ τους και το αν τελικά ενισχύονται τα ωφέλιμα ή τα επιβλαβή βακτήρια.
Η ανακάλυψη αυτή μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να σχεδιάσουν πιο στοχευμένες θεραπείες για τις παθήσεις των ούλων.
Γιατί έχει σημασία
Η αυξανόμενη αντοχή των βακτηρίων στα αντιβιοτικά και στα απολυμαντικά έχει γίνει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της δημόσιας υγείας παγκοσμίως.
Γι’ αυτό οι επιστήμονες αναζητούν νέους τρόπους αντιμετώπισης των μικροβίων χωρίς να καταστρέφουν ολόκληρο το μικροβίωμα.
Η ιδέα είναι ότι στο μέλλον ίσως χρησιμοποιούνται θεραπείες που:
- διατηρούν τα ωφέλιμα βακτήρια
- περιορίζουν μόνο τα επιβλαβή
- επαναφέρουν την ισορροπία του μικροβιώματος
- μειώνουν την ανάγκη για ισχυρά αντιβιοτικά
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτή η προσέγγιση μπορεί να έχει εφαρμογές πολύ πέρα από την οδοντιατρική.
Τα τελευταία χρόνια, οι έρευνες δείχνουν ότι το μικροβίωμα επηρεάζει συνολικά την υγεία μας και συνδέεται με πολλές παθήσεις, από μεταβολικά προβλήματα μέχρι φλεγμονές και ορισμένες μορφές καρκίνου.
Η καλύτερη κατανόηση της «γλώσσας» των βακτηρίων ίσως βοηθήσει στο μέλλον στην ανάπτυξη πιο ήπιων και πιο στοχευμένων θεραπειών, που δεν θα βασίζονται μόνο στην καταστροφή των μικροβίων αλλά στη διατήρηση της ισορροπίας τους.
