Όταν σκεφτόμαστε έναν ευφυή άνθρωπο, συνήθως φανταζόμαστε κάποιον ψύχραιμο, συγκροτημένο, με προσεγμένο λόγο και άψογη συμπεριφορά. Η εικόνα αυτή είναι βαθιά ριζωμένη στην κοινωνία και συχνά επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε τους γύρω μας. Ωστόσο, η σύγχρονη ψυχολογική έρευνα δείχνει ότι ορισμένες συμπεριφορές που θεωρούνται «παράξενες» ή ακόμη και αρνητικές ενδέχεται να σχετίζονται με σημαντικές γνωστικές δεξιότητες και με υψηλή ευφυΐα.
Δύο από αυτές είναι η συνήθεια να μιλάμε στον εαυτό μας και η αθυροστομία. Αν και συχνά αντιμετωπίζονται με καχυποψία ή αρνητική διάθεση, οι επιστημονικές μελέτες υποδεικνύουν ότι πίσω τους μπορεί να κρύβονται πιο σύνθετοι μηχανισμοί σκέψης.
Όταν μιλάμε στον εαυτό μας
Για πολλούς ανθρώπους, το να μιλά κάποιος μόνος του θεωρείται ένδειξη αφηρημάδας, εκκεντρικότητας ή ακόμη και έλλειψης αυτοελέγχου. Ωστόσο, οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι η αυτοομιλία μπορεί να λειτουργεί ως ένα αποτελεσματικό εργαλείο οργάνωσης της σκέψης.
Σε παλαιότερη μελέτη, οι ερευνητές Gary Lupyan και Daniel Swingley ζήτησαν από συμμετέχοντες να εντοπίσουν συγκεκριμένα αντικείμενα ανάμεσα σε πολλές εικόνες. Όσοι επαναλάμβαναν δυνατά το όνομα του αντικειμένου που αναζητούσαν, κατάφερναν να το βρουν πολύ πιο γρήγορα σε σύγκριση με εκείνους που παρέμεναν σιωπηλοί.
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι όταν εκφράζουμε μια σκέψη φωναχτά, ενεργοποιούνται ταυτόχρονα διαφορετικά συστήματα του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη γλώσσα, την ακοή, την προσοχή και τη μνήμη. Με αυτόν τον τρόπο, ο εγκέφαλος οργανώνει καλύτερα τις πληροφορίες και διατηρεί πιο αποτελεσματικά την εστίασή του στον στόχο.
Νεότερες ανασκοπήσεις της επιστημονικής βιβλιογραφίας έχουν συνδέσει την αυτοομιλία με λειτουργίες όπως:
- Η επίλυση προβλημάτων
- Η αυτορρύθμιση της συμπεριφοράς
- Η ενίσχυση της εργαζόμενης μνήμης (ένα είδος “νοητικού προσωρινού πίνακα” που χρησιμοποιεί ο εγκέφαλος για να κρατά και να επεξεργάζεται πληροφορίες για λίγα δευτερόλεπτα)
- Η διαχείριση πολλαπλών εργασιών
- Η βελτίωση της συγκέντρωσης
- Η οργάνωση σύνθετων γνωστικών διαδικασιών
Με άλλα λόγια, το να μιλά κάποιος στον εαυτό του δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη σύγχυσης. Αντίθετα, σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να λειτουργεί ως ένα πρακτικό εργαλείο σκέψης και αυτοκαθοδήγησης.
Ευφυΐα: Η αλήθεια για τις… βρισιές
Μια ακόμη διαδεδομένη αντίληψη υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι που βρίζουν συχνά διαθέτουν περιορισμένο λεξιλόγιο και καταφεύγουν στις βωμολοχίες επειδή αδυνατούν να εκφραστούν διαφορετικά.
Η επιστημονική έρευνα, ωστόσο, φανερώνει μια πιο σύνθετη εικόνα.
Σε μελέτες, οι ερευνητές Kristin Jay και Timothy Jay εξέτασαν τη σχέση μεταξύ λεκτικής ευχέρειας και χρήσης βρισιών. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν αρχικά να αναφέρουν όσο το δυνατόν περισσότερες λέξεις που ξεκινούσαν από συγκεκριμένο γράμμα και στη συνέχεια να απαριθμήσουν όσες περισσότερες βρισιές μπορούσαν μέσα στο ίδιο χρονικό διάστημα.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι είχαν καλύτερες επιδόσεις στη δοκιμασία λεξιλογίου ήταν επίσης εκείνοι που μπορούσαν να ανακαλέσουν τις περισσότερες βρισιές. Αντίθετα, οι συμμετέχοντες με το πιο περιορισμένο λεξιλόγιο παρουσίασαν χαμηλότερες επιδόσεις και στις δύο κατηγορίες.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι βρισιές ανήκουν σε μια ιδιαίτερη κατηγορία λέξεων που μεταφέρουν έντονα συναισθήματα, έμφαση και κοινωνικά νοήματα τα οποία συχνά δεν μπορούν να αποδοθούν με την ίδια ακρίβεια μέσω πιο ουδέτερων εκφράσεων.
Η χρήση τους προϋποθέτει:
- Κατανόηση του κοινωνικού πλαισίου
- Αντίληψη των ορίων της επικοινωνίας
- Ικανότητα προσαρμογής του ύφους λόγου
- Γλωσσική ευελιξία και κρίση
Αυτό δεν σημαίνει ότι η συχνή χρήση βωμολοχιών είναι θετική ή επιθυμητή. Δείχνει όμως ότι η ύπαρξη πλούσιου λεξιλογίου και η γνώση των λέξεων ταμπού φαίνεται να προέρχονται από κοινούς γλωσσικούς μηχανισμούς.
Η κοινωνική εικόνα παραμένει αρνητική
Παρά τα ερευνητικά ευρήματα, οι κοινωνικές αντιλήψεις παραμένουν ισχυρές. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι εξακολουθούν να θεωρούν όσους βρίζουν λιγότερο αξιόπιστους και λιγότερο έξυπνους, ακόμη και όταν οι ίδιοι δεν ενοχλούνται από τη χρήση βωμολοχιών.
Αυτό αναδεικνύει ένα ενδιαφέρον παράδοξο: ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούμε μια συμπεριφορά δεν αντανακλά πάντα αυτό που δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα.
Ευφυΐα & στερεότυπα: Τι μας λέει η έρευνα
Η νοημοσύνη δεν εκφράζεται πάντοτε με τον τρόπο που περιμένουμε. Ορισμένες συμπεριφορές που φαίνονται παράξενες, αντισυμβατικές ή κοινωνικά ανεπιθύμητες μπορεί να εξυπηρετούν ορισμένες λειτουργίες του εγκεφάλου και της γλώσσας.
Το να μιλάμε στον εαυτό μας μπορεί να βοηθά στη συγκέντρωση, στη μνήμη και στην επίλυση προβλημάτων. Η χρήση βρισιών, από την άλλη πλευρά, δεν αποτελεί κατ’ ανάγκη ένδειξη φτωχού λεξιλογίου, αλλά ενδέχεται να συνδέεται με ευρύτερη γλωσσική ευχέρεια.
Το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι ότι η ανθρώπινη νοημοσύνη είναι πολύ πιο σύνθετη από τα στερεότυπα που τη συνοδεύουν. Και ίσως η πραγματική ευφυΐα να μην βρίσκεται μόνο στο τι λέμε, αλλά και στο πώς, πότε και γιατί το λέμε.
