Όταν βιώνουμε άγχος, πίεση ή απειλή, η προσοχή μας στενεύει και το ίδιο συμβαίνει με τη σκέψη μας. Τείνουμε να εστιάζουμε στα προβλήματα, στα λάθη μας ή στα ελαττώματα των άλλων και συχνά αντιμετωπίζουμε αυτές τις σκέψεις ως απόλυτες αλήθειες.
Η παγίδα που κρύβει η άκαμπτη σκέψη
Αυτή η άκαμπτη νοοτροπία είναι μια παγίδα γιατί μπορεί να περιορίσει την ευεξία μας, να δυσκολέψει τη λήψη αποφάσεων και να μειώσει την ικανότητά μας να προσαρμοζόμαστε στις προκλήσεις της ζωής.
Οι ειδικοί στην ψυχολογία προτείνουν μια διαφορετική προσέγγιση, τη λεγόμενη «διευρυμένη σκέψη», η οποία μας βοηθά να βλέπουμε περισσότερες από μία οπτικές γωνίες και να αντιμετωπίζουμε τις καταστάσεις με μεγαλύτερη ευελιξία.
Μία σκέψη δεν είναι πάντα η αλήθεια
Ένα βασικό στοιχείο της γνωσιακής-συμπεριφορικής θεραπείας είναι η αναγνώριση ότι οι σκέψεις μας δεν αποτελούν απαραίτητα αντικειμενικές αλήθειες. Μπορεί να μοιάζουν αληθινές, αλλά συχνά είναι απλώς νοητικά γεγονότα που εμφανίζονται στο μυαλό μας. Αντί να μένουμε σε μια συγκεκριμένη ερμηνεία, μπορούμε να αναρωτηθούμε:
- «Υπάρχει κάποιος άλλος τρόπος να δω αυτή την κατάσταση;»
- «Μπορεί να μην είναι ακριβώς έτσι;»
- «Ποιες άλλες εξηγήσεις θα μπορούσαν να υπάρχουν;»
Με αυτόν τον τρόπο χαλαρώνουμε τη βεβαιότητα που έχουμε για τις σκέψεις μας και αποκτούμε μεγαλύτερη ψυχική ευελιξία.
Σκέψη και η δύναμη των πολλαπλών οπτικών
Συχνά πιστεύουμε ότι μόνο μία εκδοχή της πραγματικότητας είναι σωστή. Ωστόσο, πολλές φορές διαφορετικές οπτικές μπορούν να είναι ταυτόχρονα αληθινές. Για παράδειγμα, μπορεί να πιστεύουμε ότι θα αποτύχουμε σε μια προσπάθεια ή ότι κάποιος είναι θυμωμένος μαζί μας. Αντί να αποδεχτούμε αυτόματα αυτές τις σκέψεις, μπορούμε να εξετάσουμε και άλλες πιθανότητες. Ίσως τα δεδομένα να είναι πιο σύνθετα από όσο φαίνονται αρχικά.
Η αναζήτηση εναλλακτικών ερμηνειών δεν σημαίνει άρνηση της πραγματικότητας. Σημαίνει ότι επιτρέπουμε στον εαυτό μας να δει περισσότερες πλευρές της.
Διαχείριση των συγκρούσεων με τους άλλους
Η διευρυμένη σκέψη είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στις διαπροσωπικές συγκρούσεις. Όταν διαφωνούμε με κάποιον, συνήθως θεωρούμε τη δική μας θέση σωστή και την άλλη λανθασμένη. Αυτό συχνά οδηγεί σε ένταση, θυμό και αδιέξοδα.
Αντί γι’ αυτό, μπορούμε να αναρωτηθούμε αν και οι δύο πλευρές έχουν κάποιο δίκιο μέσα στο δικό τους πλαίσιο εμπειριών. Η κατανόηση της οπτικής του άλλου δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε μαζί του. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης εμπειρίας.
Από το «ή» στο «και»
Η διευρυμένη σκέψη μπορεί επίσης να βοηθήσει όταν παγιδευόμαστε σε ατελείωτες σκέψεις και αμφιβολίες. Αντί να σκεφτόμαστε «είπα κάτι λάθος ή ο φίλος μου υπερβάλλει;», μπορούμε να πούμε «ήθελα να τον στηρίξω και ίσως να μην το εξέφρασα με τον καλύτερο τρόπο.»
Αντί για το δίλημμα «ή το ένα ή το άλλο», υιοθετούμε τη λογική του «και». Έτσι μειώνεται η ψυχική ένταση και δημιουργείται χώρος για πιο συνειδητές και ισορροπημένες αποφάσεις.
Η διευρυμένη σκέψη δεν μας δίνει πάντα άμεσες απαντήσεις. Μας βοηθά όμως να αποδεχόμαστε την πολυπλοκότητα της ζωής, να μειώνουμε τη μηρυκαστική σκέψη και να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας και τους άλλους με περισσότερη κατανόηση και ευελιξία. Όσο περισσότερο εξασκούμαστε στο να βλέπουμε πολλές πιθανότητες ταυτόχρονα, τόσο μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα αναπτύσσουμε.
