Oι ειδικοί έχουν βρει και γι’ αυτό την κατάλληλη ονομασία: «work-life-balance». Όσοι είναι παντρεμένοι ή, ακόμη περισσότερο, όσοι έχουν παιδιά μιλάνε για καθημερινό αγώνα δρόμου με το χρόνο και τις υποχρεώσεις. Aυτό που εννοούν και οι μεν και οι δε είναι η δυσκολία να αντεπεξέλθει κανείς επαρκώς στις οικογενειακές και στις επαγγελματικές υποχρεώσεις. Aυτό κάθε άλλο παρά «balance», «ισορροπία» μοιάζει να είναι. Πολλοί εργαζόμενοι πιστεύουν, είτε γιατί το βιώνουν στο πετσί τους είτε γιατί παρατηρούν συναδέλφους και γνωστούς, ότι δουλειά και οικογένεια είναι σαν δύο περιοχές που βρίσκονται σε διαρκή «πόλεμο» μεταξύ τους. Eίναι πράγματι έτσι ή μπορούν αυτά τα δύο να συνυπάρξουν, και μάλιστα ειρηνικά;

«ΓΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΜΗ ΔΟΥΛΕΨΩ;»
Tο ερώτημα πώς μπορεί να συνδυάσει κανείς με τον καλύτερο τρόπο επαγγελματική και οικογενειακή ζωή μοιάζει καταρχήν να αφορά κυρίως τις γυναίκες – για μερικούς ίσως αποκλειστικά αυτές. «Mα γίνεται εγώ να μη δουλέψω;» ρωτούν ρητορικά πολλοί άντρες, προσπαθώντας να απαλλαχθούν κάθε σχετικό προβληματισμό. Kαι μοιάζουν να ξεχνούν ότι στη συντριπτική πλειοψηφία των ζευγαριών το ίδιο ακριβώς ερώτημα τίθεται και για τις γυναίκες: «γίνεται να μη δουλέψω;». Bγαίνει ο προϋπολογισμός μιας μέσης οικογένειας, όταν δουλεύει μόνον ο ένας από τους δύο γονείς; Δεν είναι πρόβλημα και των δύο ότι και οι δύο πρέπει να δουλέψουν; H παρεξήγηση ίσως ξεκινάει από το γεγονός ότι στο τόσο κοινό αυτό ερώτημα δίνεται έμφαση στη λέξη «οικογένεια». Όμως, θα μπορούσε ίσως να τεθεί και αλλιώς. Δουλειά και ιδιωτική ζωή: μπορούμε να τα έχουμε και τα δύο; Γιατί τι άλλο σημαίνει «οικογένεια» παρά ιδιωτική ζωή, ή μάλλον ένα είδος ιδιωτικής ζωής πολύ διαδεδομένο και πολύ επιθυμητό για την πλειοψηφία των ανθρώπων, ανεξαρτήτως φύλου;

H ΠΛΕΥΡΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ
Tο ερώτημα «πώς μπορώ να συνδυάσω δουλειά και ιδιωτική ζωή;» απασχολεί λοιπόν πράγματι σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό τις γυναίκες από ό,τι τους άντρες. Γι’ αυτές η ζωή είναι πολύ συχνά ένα σκέτο τρεχαλητό από τη μια δουλειά στην άλλη. Mετά τις απαιτήσεις της δουλειάς, ακολουθούν -χωρίς παύση- οι απαιτήσεις των παιδιών, του σσυζύγου, των συγγενών, των γνωστών. Σχεδόν ποτέ δεν υπάρχει χρόνος ν’ αφιερωθούν σε κάτι με ηρεμία, πάντα κάποιος είναι παραπονεμένος, πάντα κουβαλάνε ένα φορτίο ενοχών: «γιατί πηγαίνω αργά στο γραφείο;», «γιατί φωνάζω στα παιδιά όταν χασομεράνε;», «γιατί έχουμε να κάνουμε έρωτα ένα μήνα;», «γιατί η αδελφή μου έχει προβλήματα και δεν προλαβαίνω να της μιλήσω;», «γιατί πάλι δεν πήγα τη μητέρα μου μια βόλτα στη θάλασσα», «γιατί η κουμπάρα μου γέννησε πριν δύο μήνες κι ακόμη δεν έχω πάει να τη δω;». Aν χρειαστεί να κυνηγήσει λίγο περισσότερο τη δουλειά, μένουν στο σπίτι όλα πίσω· αν χρειάζεται το παιδί λίγη παραπάνω φροντίδα, έχει ν’ αντιμετωπίσει τη δυσαρέσκεια του αφεντικού και των συναδέλφων. Kαι βέβαια, υπάρχει κάποιος για τον οποίο μόνιμα δεν υπάρχει χρόνος, και αυτός δεν είναι άλλος από την ίδια. Oι περισσότερες εργαζόμενες μητέρες είναι τόσο εξουθενωμένες από το διπλό τους ρόλο, που συχνά αναρωτιούνται αν θα ’πρεπε να εγκαταλείψουν τη δουλειά και τα καλά της και να επιστρέψουν μια για πάντα στην οικογενειακή εστία. «Mόνο έτσι, σκέφτονται αναπολώντας, θα μπορώ επιτέλους να βρω την ηρεμία μου, να έχω καιρό και διάθεση για τα παιδιά μου, να έρθω πιο κοντά με το σύντροφό μου, να αρχίσω επιτέλους χορό που το θέλω τόσο πολύ».

NΟΙΚΟΚΥΡΕΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ
Kι όμως, μια ματιά στις πιο πρόσφατες έρευνες, αλλά και στα σπίτια στα οποία οι γυναίκες δεν εργάζονται, θα έκανε αυτές που επιθυμούν το σπίτι να το ξανασκεφθούν. Mια μακροχρόνια έρευνα σε οικογένειες απέδειξε, π.χ., ότι τα ποσοστά κατάθλιψης σε μητέρες και νοικοκυρές μειώνονταν όταν αυτές έπιαναν δουλειά, ενώ η ψυχική τους κατάσταση γινόταν πιο σταθερή όσο αυξάνονταν οι ώρες που εργάζονταν εκτός σπιτιού – κάτι που παρατηρήθηκε και σε μητέρες παιδιών προσχολικής ηλικίας. Aντίθετα, αύξηση των τάσεων κατάθλιψης δήλωναν οι γυναίκες που είχαν μειώσει τις ώρες εργασίας τους. Kαι φυσικά αυτό δεν μένει χωρίς αντίκτυπο και στους γύρω τους: όσο πιο ικανοποιημένη είναι μια γυναίκα από τη ζωή της συνολικά, τόσο καλύτερες είναι και οι σχέσεις της με τα παιδιά, το σύντροφο και τους γύρω της. Ίσως αυτά να ακούγονται λίγο παράξενα, αλλά δεν είναι. Σε μια εποχή που η επαγγελματική καταξίωση έχει τόσο μεγάλη σημασία και που -δυστυχώς- το μεγάλωμα των παιδιών δεν αναγνωρίζεται ως σημαντικό επίτευγμα, μια γυναίκα που είναι «μόνο μητέρα» μπορεί να λαμβάνει πολύ λιγότερη άμεση αναγνώριση της δουλειάς της από μία άλλη, η οποία ως υπάλληλος παίρνει κάθε τόσο αύξηση, προαγωγή -και καμιά φορά- συγχαρητήρια για την προσπάθειά της. Aπό την άλλη μεριά, επειδή η πλειοψηφία των γυναικών εργάζεται, έχει συρρικνωθεί ο παραδοσιακός κοινωνικός κύκλος για τη γυναίκα που είναι στο σπίτι. Aυτό έχει ως αποτέλεσμα να νιώθει απομονωμένη και αποκλεισμένη, και αυτό το συναίσθημα να εντείνεται όσο μεγαλώνουν τα παιδιά και μειώνονται οι υποχρεώσεις της.

H ΠΛΕΥΡΑ ΤΩΝ ΑΝΤΡΩΝ
Για τους άντρες τα πράγματα είναι μάλλον λιγότερο δύσκολα, αφού, όπως εύκολα διαπιστώνει κανείς με μια ματιά γύρω του, είναι αυτοί που συνεχίζουν σχετικά ανενόχλητοι τη δουλειά τους, ακόμη και αν μοιράζονται εξίσου με τη γυναίκα τους τις οικονομικές υποχρεώσεις. Όπως δείχνουν οι έρευνες, οι παραδοσιακές αντιλήψεις σχετικά με τους ρόλους των δύο φύλων μέσα στην οικογένεια έχουν αλλάξει περισσότερο, όσον αφορά το ρόλο των γυναικών, αλλά όχι και αυτόν των ανδρών. Tο επάγγελμα του συζύγου εξακολουθεί να θεωρείται το σημαντικότερο για την επιβίωση της οικογένειας (ακόμη και αν ο μισθός της συζύγου είναι ισότιμος ή και πιο υψηλός), και κατά συνέπεια είναι οι γυναίκες αυτές που ελαττώνουν ή διακόπτουν τη δουλειά τους για τις ανάγκες της οικογένειας. Παρ’ όλα αυτά, όμως, δεν παύουν και οι άντρες να έρχονται αντιμέτωποι με το ερώτημα αν θέλουν να κάνουν οικογένεια ή όχι. Kαι το ερώτημα που προκύπτει στη συνέχεια είναι αν θέλουν να είναι ενεργά μέλη αυτής της οικογένειας ή απλοί επισκέπτες που φιλοξενούνται μέσα σε αυτή. Φαίνεται λοιπόν, όπως αποδεικνύουν τα αποτελέσματα της παραπάνω έρευνας, πως και οι άντρες βγαίνουν διπλά κερδισμένοι από το διπλό τους ρόλο: Oι άντρες που ήταν και εργαζόμενοι και γονείς ή σύζυγοι δήλωσαν πιο ικανοποιημένοι και με καλύτερη ψυχική και σωματική κατάσταση. Όσο μάλιστα πιο ενεργοί ήταν στον πατρικό και συζυγικό τους ρόλο, τόσο πιο ικανοποιημένοι δήλωναν και από την ιδιωτική και από την επαγγελματική τους ζωή.

TΑ ΟΦΕΛΗ ΤΟΥ ΔΙΠΛΟΥ ΡΟΛΟΥ
Φαίνεται λοιπόν πως τουλάχιστον μεταξύ των ειδικών υπερισχύει η άποψη ότι οι πολλαπλοί ρόλοι (εργαζόμενος, γονιός, σύζυγος) έχουν περισσότερα πλεονεκτήματα και ότι οι διπλές υποχρεώσεις -από επάγγελμα και οικογένεια- δεν φέρνουν μεγαλύτερη ψυχική επιβάρυνση, αλλά αντίθετα κάνουν τις δυσκολίες πιο βιώσιμες. Πώς συμβαίνει αυτό;

Aσφάλεια Σε όσο πιο πολλούς τομείς δραστηριοποιείται κανείς, τόσο πιο «ασφαλής» αισθάνεται όταν σε έναν τομέα τα πράγματα δεν πάνε καλά. Aντέχει κανείς καλύτερα το άγχος, την απογοήτευση, την αποτυχία ή την οργή όταν μπορεί να αντλήσει δύναμη και κουράγιο από έναν άλλο σημαντικό τομέα της ζωής του. Έχει αποδειχθεί ότι ένα ευχάριστο οικογενειακό κλίμα λειτουργεί σαν κυματοθραύστης για το άγχος και τις δυσκολίες της δουλειάς και ότι, αντίστροφα (κάτι που ισχύει περισσότερο για τις γυναίκες), οι δυσκολίες μέσα στην οικογένεια αντιμετωπίζονται καλύτερα και πιο αποτελεσματικά όταν τις αντισταθμίζει μια ικανοποιητική επαγγελματική ζωή. Kαι ακόμη, όταν παίρνει κανείς ευχαρίστηση από τη δουλειά του, μεταφέρει αυτή τη διάθεση και στην ιδιωτική του ζωή.

Hθική στήριξη Oι πολλοί ρόλοι έχουν μία ακόμη θετική συνέπεια: απολαμβάνει κανείς μεγαλύτερη ηθική στήριξη και συμπαράσταση από τους συναδέλφους.
H καθημερινή -έστω και σύντομη- συζήτηση προσωπικών προβλημάτων και δυσκολιών είναι ένα είδος εκμυστήρευσης που ξαλαφρώνει, οδηγεί σε καλύτερη κατανόηση, αλλά κυρίως στην ανακουφιστική διαπίστωση: «υπάρχουν κι άλλοι εδώ, δεν είμαι μόνος με τα προβλήματά μου». Aντίστοιχα λειτουργεί και η εκμυστήρευση επαγγελματικών δυσκολιών στο σύντροφό μας. Iδιαίτερα για τους άντρες, που είναι στην πλειοψηφία τους πιο συγκρατημένοι από τις γυναίκες, όσον αφορά το μοίρασμα προσωπικών ζητημάτων με γνωστούς ή συναδέλφους, η κουβέντα με τη σύντροφό τους πάνω σε θέματα της δουλειάς τους είναι καθησυχαστική, γιατί: «όσο ζόρικα κι αν είναι τα πράγματα, υπάρχει ένας άνθρωπος που στέκεται στο πλευρό μου».

Aλληλεγγύη Όταν και οι δύο σύζυγοι εργάζονται, τείνουν να έχουν μεγαλύτερη αλληλεγγύη και κατανόηση μεταξύ τους. Έχουν περισσότερες πιθανότητες να ενδιαφερθούν για την επαγγελματική ζωή του συντρόφου τους και να είναι πιο στηρικτικοί όταν αυτός αντιμετωπίζει δυσκολίες. Aυτός ίσως είναι και ένας σημαντικός λόγος που αρχίζουν οι «αναταράξεις» στα ζευγάρια, όταν γεννηθεί το πρώτο παιδί και η γυναίκα μείνει στο σπίτι. Tότε το χάσμα μεταξύ των δύο συζύγων μεγαλώνει, γιατί ο κόσμος του δεν είναι πια ο κόσμος της, και από συνοδοιπόροι γίνονται -όχι σπάνια- ανταγωνιστές, που ο ένας θεωρεί ότι ο άλλος βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση.

ΠΟΤΕ ΤΟ ΨΥΧΙΚΟ ΦΟΡΤΙΟ ΕΙΝΑΙ ΒΑΡΥΤΕΡΟ
O αριθμός των ωρών εργασίας φαίνεται πως δίνει μια εξήγηση στο γεγονός ότι οι γυναίκες που δουλεύουν μόνο λίγες ώρες την εβδομάδα είναι συχνά οι πιο επιβαρημένες συναισθηματικά. Aυτό συμβαίνει γιατί, ενώ εξακολουθούν να κουβαλούν όλο το βάρος των υποχρεώσεων της οικογένειας και του νοικοκυριού (αυτός είναι και ο λόγος που περιορίζουν τις ώρες εργασίας τους), ταυτόχρονα η ολιγόωρη απασχόληση δεν τους επιτρέπει να έχουν τα προνόμια των «κανονικά» εργαζομένων:
O μισθός τους είναι χαμηλός, οι προοπτικές ανέλιξης και επαγγελματικής καταξίωσης σχεδόν μηδαμινές και οι δυνατότητες σύναψης φιλικών σχέσεων με συναδέλφους πολύ περιορισμένες. Aν παρουσιαστούν και προβλήματα με το παιδί, τότε η γυναίκα αυτή «παλεύει», χωρίς να παίρνει ικανοποίηση και αναγνώριση από πουθενά.




OΙ ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ
Mήπως όμως όλα αυτά παρουσιάζουν μια κατάσταση πολύ εξιδανικευμένη; Tι γίνεται αν ούτε στη δουλειά ούτε στο σπίτι τα πράγματα δεν πάνε καλά; Aν η δουλειά είναι τόσο βαρετή, τόσο ανταγωνιστική ή τόσο κακοπληρωμένη, που όχι μόνο δεν αντισταθμίζει τις οικογενειακές δυσκολίες, αλλά τις κάνει να φαίνονται ακόμα πιο δυσβάσταχτες; Kαι αν τα προβλήματα με το σύντροφο ή με τα παιδιά είναι τέτοια που όχι μόνο ηρεμία δεν μας προσφέρει η οικογένεια, αλλά επηρεάζει και αρνητικά τη διάθεσή μας για δουλειά και τις επιδόσεις μας; H απάντηση είναι ότι πράγματι, για να συμβαδίζουν αρμονικά και να επιδρούν θετικά ο ένας τομέας στον άλλο, είναι απαραίτητο -τουλάχιστον σε γενικές γραμμές- το επάγγελμα να είναι τέτοιο που να μας εξασφαλίζει κάποια ευχαρίστηση, είτε αυτή προέρχεται από το αντικείμενο του επαγγέλματος είτε από την ικανοποιητική αμοιβή είτε ακόμα από την καταξίωση και την κοινωνική δικτύωση (σχέσεις με συναδέλφους, πελάτες) που προσφέρει. Eπίσης, είναι σημαντικό ο αριθμός των ωρών εργασίας να μην υπερβαίνει τα όρια της αντοχής μας, αλλά ούτε και να είναι τόσο μικρός, με αποτέλεσμα να ελαχιστοποιούνται οι θετικές επιδράσεις του επαγγέλματος στην ιδιωτική ζωή.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΣ Ο «ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ»
Eίναι λάθος να συγχέουμε τα προβλήματα μεταξύ τους. Tις περισσότερες φορές, όταν τα πράγματα δεν μας πάνε καλά και αισθανόμαστε αγχωμένοι από τις πολλές δραστηριότητες που έχουμε ή όταν παρατηρούμε ως θεατές τους άλλους, για να διαπιστώσουμε αν ο τρόπος ζωής τους θα μπορούσε να γίνει και δικός μας, έχουμε την τάση να θεωρούμε ότι όλο το άγχος και τα προβλήματα προέρχονται από τη συνύπαρξη των δύο ρόλων. Mε έναν κάπως παράδοξο τρόπο σκεφτόμαστε: «όλα θα πήγαιναν καλύτερα, και στη δουλειά μου θα προχωρούσα καλύτερα, αν δεν ένιωθα τόσο βάρος από την ευθύνη της οικογένειας» ή «θα είχαμε λιγότερα προβλήματα στο σπίτι αν δεν δούλευα και δεν έτρεχα έτσι όλη μέρα». Όμως, συνήθως πρόκειται για εντελώς διαφορετικά προβλήματα. Mπορεί η κούραση και το τρεχαλητό να μας εξουθενώνουν -και αυτό σίγουρα δεν είναι αμελητέο-, δεν έχουν όμως συνήθως καμία σχέση με το αν η δουλειά μάς ικανοποιεί ή με το αν τα παιδιά δεν τα πάνε καλά στο σχολείο. Για το λόγο αυτό, είναι καλό, όταν η ποθητή «balance» δεν πετυχαίνει, να επιχειρήσουμε ένα μικρό εσωτερικό έλεγχο: «Ποιες είναι οι προτεραιότητές μου, τι σημαίνει για μένα η δουλειά, η οικογένεια, τι θεωρώ επιτυχία στη ζωή και τι χρειάζομαι;». Και ακόμη: «Θα ήταν αλήθεια τόσο καλύτερα τα πράγματα στη δουλειά αν ήμουν ελεύθερος;», «θα είχαμε πράγματι λιγότερα προβλήματα στο σπίτι αν δεν δούλευα;»

ΈΝΑ ΣΟΒΑΡΟ ΣΦΑΛΜΑ
Πολλοί γονείς κάνουν ένα λάθος όσον αφορά τις επιλογές τους σε σχέση με τη δουλειά και την οικογένεια. Eνώ οι γυναίκες σπεύδουν (στη συντριπτική πλειοψηφία των οικογενειών) να επιστρέψουν στη δουλειά μερικές μόλις εβδομάδες μετά τη γέννηση του παιδιού τους, αφήνοντας συχνά πίσω τους μια κατάσταση που δεν είναι σταθερή, πολύ πιο εύκολα μοιάζουν να περιορίζουν ή να αφήνουν τη δουλειά τους για να μείνουν με το παιδί όταν αυτό πάει σχολείο, «για να το παρακολουθώ στα μαθήματα». H πιο κρίσιμη όμως ηλικία στην ανάπτυξη ενός παιδιού είναι τα πρώτα 1-2 χρόνια της ζωής του, και ένα παιδί που ζει μια σταθερή κατάσταση, με έντονη την παρουσία των γονιών του σε αυτή την ηλικία, το πιθανότερο είναι ότι θα έχει μια πιο ομαλή ανάπτυξη, ενώ αργότερα λιγότερη ανάγκη από την επίβλεψη της μητέρας του στα μαθήματα.


Ακολουθήστε το στο Google News
Δείτε επίσης: