Η αρχαία ρήση «επανάληψις, μήτηρ πάσης μαθήσεως» που σημαίνει ότι η επανάληψη είναι η μητέρα κάθε μάθησης, φαίνεται πως επιβεβαιώνεται για ακόμη μια φορά όσον αφορά την κριτική σκέψη. Σε έναν κόσμο γεμάτο πληροφορίες, η ικανότητα να αξιολογούμε επιχειρήματα και ιδέες είναι πιο σημαντική από ποτέ. Αλλά πώς μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι στο να διακρίνουμε τα σωστά επιχειρήματα από τα αδύναμα, ώστε να παίρνουμε καλύτερες αποφάσεις;
Πρόσφατη έρευνα από Σουηδούς επιστήμονες επισημαίνει ότι η κριτική σκέψη δεν είναι θέμα εκμάθησης σύνθετων θεωριών· είναι θέμα ενίσχυσης απλών ερωτήσεων που όλοι μπορούμε να θέσουμε στον εαυτό μας όταν αξιολογούμε νέες πληροφορίες.
Γιατί η επανάληψη είναι το κλειδί για καλύτερη κριτική σκέψη
Ένας από τους πιο ισχυρούς τρόπους για να ενισχύσουμε τις δεξιότητές μας στην κριτική σκέψη είναι να θέτουμε μερικές απλές, αλλά σημαντικές ερωτήσεις όταν βρισκόμαστε μπροστά σε νέες πληροφορίες ή επιχειρήματα. Οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ ζήτησαν από 1.219 Σουηδούς ενήλικες να αξιολογήσουν έξι πολιτικά επιχειρήματα σε διάφορους τομείς. Κάθε άτομο είδε τρία ισχυρά και τρία αδύναμα επιχειρήματα σε τυχαία σειρά.
Oι συμμετέχοντες που διάβασαν τις ίδιες οδηγίες πολλές φορές έδειξαν αισθητές βελτιώσεις στο να εντοπίζουν αδύναμα επιχειρήματα. Συγκεκριμένα, εκείνοι που εκτέθηκαν σε κριτικές ερωτήσεις επανειλημμένα έγιναν πιο σκεπτικιστές στα αδύναμα επιχειρήματα, ενώ παρέμειναν δίκαιοι στα ισχυρά επιχειρήματα. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και χωρίς επίσημη εκπαίδευση ή μακρές συζητήσεις, η απλή και επαναλαμβανόμενη έκθεση σε ερωτήματα κριτικής σκέψης μπορεί να ενισχύσει την ικανότητά μας να διακρίνουμε το σωστό από το λάθος.
Το βασικό συμπέρασμα; Η επανάληψη δεν βοηθά μόνο στη μνήμη των γεγονότων—ενισχύει το μοτίβο σκέψης για κριτική ανάλυση και οξύνει την ικανότητά μας να εντοπίζουμε αδύναμα επιχειρήματα και να προσεγγίζουμε θέματα με πιο διακριτικό μάτι.
Ο ρόλος της κριτικής σκέψης στην καθημερινότητά μας
Ενώ η μελέτη επικεντρώθηκε στα πολιτικά επιχειρήματα, οι αρχές της κριτικής σκέψης εκτείνονται πολύ πέρα από αυτόν τον τομέα. Κάθε μέρα καλούμαστε να πάρουμε πολλές αποφάσεις, κάποιες λιγότερο σημαντικές και άλλες πιο σοβαρές. Η ικανότητα να αξιολογούμε προσεκτικά τα διάφορα επιχειρήματα ή ό,τι μπορεί να ακούμε γύρω μας, είναι πολύτιμη για τη διατήρηση της ευημερίας μας.
Τι μπορούμε λοιπόν να αρχίσουμε να κάνουμε;
- Θέτουμε καίριες ερωτήσεις: Όταν διαβάζουμε μια είδηση, ακούμε μια συμβουλή ή μαθαίνουμε για μια νέα τάση, είναι σημαντικό να σταματήσουμε και να αναρωτηθούμε: Ποιος αναφέρει αυτή την άποψη ή το επιχείρημα; Είναι ειδικός στο θέμα; Υπάρχουν στοιχεία που το υποστηρίζουν; Η επανάληψη είναι το κλειδί: Όσο περισσότερο ενισχύετε αυτή τη νοοτροπία, τόσο πιο φυσικό θα γίνει. Κάντε συνήθεια να αξιολογείτε τα επιχειρήματα με κριτική σκέψη.
- Μένουμε περίεργοι: Σε έναν κόσμο γεμάτο γρήγορες πληροφορίες, παίρνουμε χρόνο για να εμβαθύνουμε σε πληροφορίες και να εξετάζουμε διαφορετικές απόψεις.