Όλοι το έχουμε ζήσει. Μια έντονη γαστρεντερίτιδα, μια παρασιτική λοίμωξη, ακόμη και μια απλή ίωση αρκεί για να «εξαφανιστεί» η όρεξη, συχνά για μέρες μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων. Παρότι αυτό το φαινόμενο είναι παγκόσμιο και εξαιρετικά συχνό, οι επιστήμονες δεν είχαν καταφέρει να εξηγήσουν τι ακριβώς συμβαίνει.
Τώρα, η ομάδα των ερευνητών από το University of California – San Francisco δίνει την δική της απάντηση. Η μελέτη τους, που δημοσιεύθηκε στο Nature, χαρτογραφεί για πρώτη φορά τον βιολογικό μηχανισμό που συνδέει την ανοσολογική αντίδραση του εντέρου με την αλλαγή της συμπεριφοράς και συγκεκριμένα με την απώλεια της όρεξης.
Όπως το έθεσε ο David Julius, PhD, καθηγητής Φυσιολογίας στο UCSF και βραβευμένος με Νόμπελ το 2021, «το ερώτημα δεν ήταν μόνο πώς το ανοσοποιητικό καταπολεμά τα παράσιτα, αλλά πώς στρατολογεί το νευρικό σύστημα για να αλλάξει τη συμπεριφορά μας». Και η απάντηση, όπως αποδεικνύεται, είναι εντυπωσιακά… απρόσμενη.
Ένας απρόσμενος… «διάλογος» μέσα στο έντερο
Η έρευνα επικεντρώθηκε σε δύο σπάνιους αλλά κρίσιμους τύπους κυττάρων του εντέρου: τα κύτταρα tuft, που λειτουργούν σαν «αισθητήρες» και ανιχνεύουν την παρουσία παρασίτων και τα εντεροχρωμαφινικά (EC) κύτταρα, τα οποία απελευθερώνουν χημικά σήματα που ενεργοποιούν νευρικές οδούς προς τον εγκέφαλο, προκαλώντας αισθήσεις όπως ναυτία, πόνο ή γενική δυσφορία.
Μέχρι σήμερα δεν ήταν σαφές αν και πώς αυτά τα δύο είδη κυττάρων επικοινωνούν. Η ομάδα του UCSF, χρησιμοποίησε γενετικά τροποποιημένα «αισθητήρια» κύτταρα για να παρακολουθήσει σε πραγματικό χρόνο τη συμπεριφορά των tuft κυττάρων.
Αυτό που διαπίστωσαν ήταν ότι τα κύτταρα του εντέρου ενεργοποιούν έναν συγκεκριμένο μηχανισμό που στέλνει σήμα στον εγκέφαλο να μειώσει την όρεξη όταν υπάρχει παρασιτική λοίμωξη. Όπως εξηγούν, τα tuft κύτταρα «ανιχνεύουν» την παρουσία του παρασίτου και ενεργοποιούν τα εντεροχρωμαφινικά κύτταρα, τα οποία απελευθερώνουν σεροτονίνη. Η σεροτονίνη ενεργοποιεί το πνευμονογαστρικό νεύρο και μεταφέρει στον εγκέφαλο το μήνυμα ότι πρέπει να σταματήσετε να τρώτε.
Γιατί χάνουμε την όρεξη… καθυστερημένα;
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης αφορά το πότε και πώς εμφανίζεται η απώλεια της όρεξης. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα tuft κύτταρα δεν στέλνουν το σήμα προς τον εγκέφαλο αμέσως, αλλά ακολουθούν μια πορεία που εξελίσσεται καθώς η λοίμωξη γίνεται πιο έντονη.
Αρχικά, τα tuft κύτταρα δίνουν ένα γρήγορο σήμα όταν εντοπίζουν το παράσιτο. Στη συνέχεια, όσο η αντίδραση του οργανισμού δυναμώνει και τα κύτταρα αυτά πολλαπλασιάζονται, το σήμα γίνεται πιο σταθερό και πιο έντονο. Αυτή η δεύτερη φάση είναι εκείνη που ενεργοποιεί τα εντεροχρωμαφινικά κύτταρα και τελικά μεταφέρει στον εγκέφαλο το μήνυμα ότι η όρεξη πρέπει να μειωθεί.
Όπως το περιγράφουν οι ερευνητές, «το έντερο περιμένει να βεβαιωθεί ότι η απειλή είναι πραγματική και επίμονη πριν πει στον εγκέφαλο να αλλάξει τη συμπεριφορά σας». Γι’ αυτό συχνά νιώθετε καλά στην αρχή, αλλά η όρεξη εξαφανίζεται αργότερα.
Τι σημαίνει αυτό για τις παθήσεις του εντέρου
Η ανακάλυψη δεν περιορίζεται στις παρασιτικές λοιμώξεις. Τα tuft κύτταρα δεν βρίσκονται μόνο στο έντερο, αλλά και στους αεραγωγούς, στη χοληδόχο κύστη και στο αναπαραγωγικό σύστημα, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο ίδιος μηχανισμός επικοινωνίας θα μπορούσε να επηρεάζει μια σειρά από άλλες παθήσεις και διαταραχές.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι μπορεί να παίζει ρόλο σε παθήσεις όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, οι τροφικές δυσανεξίες και ο χρόνιος σπλαχνικός πόνος. «Η δυνατότητα να ελέγξουμε τα σήματα που παράγουν τα tuft κύτταρα ίσως αποτελέσει στο μέλλον έναν τρόπο να ρυθμίσουμε ορισμένες από τις φυσιολογικές αντιδράσεις που συνοδεύουν αυτές τις παθήσεις» αναφέρουν οι ερευνητές, καταλήγοντας.
