Τα οικονομικά προβλήματα δεν επηρεάζουν μόνο τη διάθεσή μας ή την καθημερινότητά μας. Όλο και περισσότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι μπορεί να αφήνουν αποτύπωμα και σε κάτι ακόμη πιο πολύτιμο: τη γνωστική μας υγεία. Νέα μελέτη, που παρακολούθησε σχεδόν 8.000 ενήλικες μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας για μια δεκαετία, έδειξε ότι η επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης συνδέεται με ταχύτερη έκπτωση της μνήμης. Όσο πιο έντονη ήταν η οικονομική επιβάρυνση, τόσο πιο γρήγορα φαινόταν να επιταχύνεται η φθορά της μνήμης, πέρα από αυτό που θα περίμενε κανείς από τη φυσιολογική γήρανση.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο American Journal of Epidemiology, έρχεται να φωτίσει μια λιγότερο συζητημένη αλλά ιδιαίτερα σημαντική πτυχή της υγιούς γήρανσης: ότι η οικονομική ανασφάλεια δεν είναι μόνο κοινωνικό ή ψυχολογικό βάρος, αλλά πιθανώς και παράγοντας που σχετίζεται με την υγεία του εγκεφάλου.
Η οικονομική υγεία δεν είναι μόνο το εισόδημα
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της έρευνας είναι ότι οι επιστήμονες δεν περιορίστηκαν σε «στενούς» οικονομικούς δείκτες, όπως ο μισθός ή οι αποταμιεύσεις. Αντίθετα, αντιμετώπισαν την οικονομική ευεξία ως μια πιο σύνθετη και δυναμική έννοια.
Για την ανάλυση χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από το Health and Retirement Study, μια μακροχρόνια αμερικανική έρευνα που παρακολουθεί άτομα ηλικίας 50 ετών και άνω. Συνολικά, εξετάστηκαν στοιχεία από 7.676 συμμετέχοντες για την περίοδο 2010–2020.
Οι ερευνητές δημιούργησαν έναν δείκτη οκτώ σημείων που αποτύπωνε όχι μόνο την αντικειμενική οικονομική κατάσταση, αλλά και το βίωμα της οικονομικής πίεσης. Για παράδειγμα, οι συμμετέχοντες αξιολογήθηκαν με βάση:
- το κατά πόσο ένιωθαν ότι έχουν έλεγχο στα οικονομικά τους,
- αν δυσκολεύονταν να πληρώσουν λογαριασμούς,
- αν είχαν παραλείψει φάρμακα λόγω κόστους,
- αν αισθάνονταν συνολικά ικανοποιημένοι από την οικονομική τους κατάσταση.
Με αυτόν τον τρόπο, η μελέτη κατέγραψε κάτι πολύ πιο ουσιαστικό από έναν απλό αριθμό στον τραπεζικό λογαριασμό: το πραγματικό βάρος της οικονομικής πίεσης στην καθημερινή ζωή.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα
Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν σε βάθος χρόνου, ώστε οι ερευνητές να δουν αν η οικονομική τους κατάσταση παρέμενε σταθερή, βελτιωνόταν ή επιδεινωνόταν μέσα σε ένα τετραετές διάστημα. Παράλληλα, κάθε δύο χρόνια γίνονταν αξιολογήσεις της μνήμης, κυρίως μέσω τεστ ανάκλησης λέξεων.
Το βασικό συμπέρασμα ήταν σαφές: χειρότερη οικονομική υγεία συνδέθηκε με χαμηλότερες επιδόσεις μνήμης και ταχύτερη γνωστική φθορά.
Πιο συγκεκριμένα:
- κάθε επιδείνωση κατά μία μονάδα στον δείκτη οικονομικής υγείας συνδέθηκε με περίπου δύο επιπλέον μήνες «γήρανσης της μνήμης ανά έτος,
- σε όσους η οικονομική κατάσταση επιδεινώθηκε σημαντικά, η επιτάχυνση ήταν ακόμη μεγαλύτερη, φτάνοντας περίπου τους πέντε επιπλέον μήνες «μνημονικής γήρανσης» τον χρόνο.
Με απλά λόγια, δεν μιλάμε μόνο για «στρες». Μιλάμε για μια επιβάρυνση που φαίνεται να σχετίζεται με μετρήσιμες αλλαγές στον ρυθμό με τον οποίο εξασθενεί η μνήμη.
Γιατί οι μεγαλύτεροι φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο από τα οικονομικά προβλήματα
Η συσχέτιση αυτή ήταν εντονότερη στους ενήλικες άνω των 65 ετών. Και αυτό δεν είναι τυχαίο.
Σε μεγαλύτερες ηλικίες, πολλοί άνθρωποι βασίζονται σε σταθερά ή μειωμένα εισοδήματα, όπως σύνταξη, αποταμιεύσεις ή κοινωνικές παροχές. Όταν προκύψουν οικονομικά προβλήματα — αύξηση εξόδων υγείας, απώλεια συντρόφου, χρέη, έκτακτα έξοδα — οι δυνατότητες «αντιστάθμισης» είναι συχνά περιορισμένες.
Ένας άνθρωπος που εργάζεται ίσως μπορεί να αναζητήσει επιπλέον εισόδημα, να αλλάξει δουλειά ή να αναπροσαρμόσει τα έξοδά του. Ένας συνταξιούχος, όμως, έχει συνήθως λιγότερους «βαθμούς ελευθερίας». Αυτή η αίσθηση αδυναμίας ελέγχου μπορεί να εντείνει το ψυχικό φορτίο και, πιθανώς, να επιβαρύνει και τη γνωστική λειτουργία.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη
Το μήνυμα της μελέτης δεν είναι ότι κάθε περίοδος οικονομικής δυσκολίας θα οδηγήσει σε προβλήματα μνήμης. Ούτε ότι η γνωστική έκπτωση είναι αναπόφευκτη όταν υπάρχει οικονομικό στρες.
Το μήνυμα είναι πιο ουσιαστικό — και πιο ανθρώπινο: η οικονομική ασφάλεια είναι και ζήτημα υγείας.
Όταν μιλάμε για υγιή γήρανση, συνήθως σκεφτόμαστε διατροφή, άσκηση, ύπνο, κοινωνική ζωή, έλεγχο της πίεσης ή της χοληστερίνης. Ίσως ήρθε η ώρα να προσθέσουμε σε αυτή τη λίστα και κάτι ακόμη: την οικονομική σταθερότητα ή, τουλάχιστον, την ύπαρξη υποστηρικτικών μηχανισμών που μειώνουν το βάρος της οικονομικής αβεβαιότητας.
