Για χρόνια πιστεύαμε ότι η γήρανση καθορίζεται κυρίως από τα γονίδιά μας. Όμως μια νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι η πορεία της δεν επηρεάζεται μόνο από την κληρονομικότητα. Σύμφωνα με τα ευρήματα, δεν έχει σημασία μόνο από πού προέρχεστε, αλλά και το μέρος που ζείτε. Το περιβάλλον γύρω σας φαίνεται πως μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο γερνά το σώμα.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Cell, βασίστηκε σε 322 ανθρώπους από διαφορετικές ηπείρους. Οι συμμετέχοντες είχαν καταγωγή από την Ευρώπη, την Ανατολική και τη Νότια Ασία, αλλά ζούσαν σε διαφορετικά μέρη του κόσμου. Αυτό το μωσαϊκό εμπειριών και ζωών επέτρεψε στους επιστήμονες να διαχωρίσουν, όσο γίνεται, την επίδραση της καταγωγής από την επίδραση του τόπου διαμονής.
Για να χαρτογραφήσουν τη βιολογία κάθε συμμετέχοντα, δεν περιορίστηκαν στο DNA. Ανέλυσαν πρωτεΐνες, λιπίδια, μεταβολίτες, δείκτες του ανοσοποιητικού και το μικροβίωμα του εντέρου τους, δημιουργώντας ένα λεπτομερές «βιολογικό πορτρέτο» που αποτυπώνει όχι μόνο το ποιοι είμαστε, αλλά και το πώς ζούμε.
Η γήρανση δεν επηρεάζεται μόνο από την καταγωγή
Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, η καταγωγή εξακολουθεί να παίζει σημαντικό ρόλο. Άνθρωποι με κοινές ρίζες εμφάνιζαν παρόμοια χαρακτηριστικά στο μικροβίωμα, στον μεταβολισμό και στη λειτουργία του ανοσοποιητικού, ανεξάρτητα από το πού ζούσαν. Όσοι είχαν καταγωγή από τη Νότια Ασία για παράδειγμα, εμφάνιζαν πιο έντονη ανοσολογική επιτήρηση (ανοσοποιητικό σε μεγαλύτερη εγρήγορση) ενώ εκείνοι με καταγωγή από την Ανατολική Ασία φάνηκαν να έχουν διαφορετικά μοτίβα μεταβολισμού των λιπιδίων. Από την άλλη, οι συμμετέχοντες ευρωπαϊκής καταγωγής εμφάνιζαν πιο πλούσιο μικροβίωμα.
Ωστόσο, ο τόπος διαμονής φάνηκε να επηρεάζει τη βιολογική ηλικία των συμμετεχόντων, δηλαδή το πόσο «γερασμένα» φαίνονται τα κύτταρα και οι ιστοί, ανεξάρτητα από την χρονολογική (ο πραγματικός αριθμός ετών που έχουμε ζήσει). Οι συμμετέχοντες με καταγωγή από την Ανατολική Ασία που ζούσαν εκτός της Ανατολικής Ασίας εμφάνιζαν ταχύτερη βιολογική γήρανση σε σχέση με όσους ζούσαν στην περιοχή. Από την άλλη, οι Ευρωπαίοι που ζούσαν στην Ευρώπη εμφάνιζαν πιο προχωρημένη βιολογική ηλικία σε σχέση με εκείνους που ζούσαν στη Βόρεια Αμερική.
Αυτές οι διαφορές δεν είναι απλές στατιστικές. Αντικατοπτρίζουν την αλληλεπίδραση ανάμεσα στο σώμα και στο περιβάλλον, η οποία μπορεί είτε να επιταχύνει είτε να επιβραδύνει τη διαδικασία της γήρανσης.
Το μικροβίωμα στο επίκεντρο
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι διαφορές που παρατηρήθηκαν δεν οφείλονται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε έναν συνδυασμό επιρροών που συνοδεύουν τη μετακίνηση σε ένα νέο περιβάλλον.
Η αλλαγή χώρας συχνά σηματοδοτεί διαφορετικές συνήθειες, διαφορετικό ρυθμό ζωής, έκθεση σε διαφορετικό περιβάλλον και διαφορετική ποιότητα φροντίδας. Όλα αυτά φαίνεται πως επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο οργανισμός, όπως και το εντερικό μικροβίωμα.
Το μικροβίωμα, δηλαδή το σύνολο των μικροοργανισμών που ζουν μέσα μας, αποδείχθηκε καθοριστικός παράγοντας. Ορισμένα βακτήρια συνδέθηκαν με μεταβολές στα σφιγγολιπίδια, μια κατηγορία λιπιδίων τα οποία σχετίζονται με γονίδια που επηρεάζουν τα τελομερή, τις προστατευτικές άκρες των χρωμοσωμάτων που συχνά συνδέονται με τη διαδικασία της γήρανσης.
Η γήρανση είναι μια ιστορία σε διαρκή εξέλιξη
Η μελέτη δεν υποστηρίζει ότι κάποια ομάδα «γερνά καλύτερα» από κάποια άλλη. Αντίθετα, δείχνει ότι η γήρανση δεν είναι μια ενιαία διαδικασία που εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο για όλους. Η καταγωγή και ο τόπος διαμονής αλληλεπιδρούν, δημιουργώντας διαφορετικές βιολογικές διαδρομές.
Αυτό σημαίνει ότι η ιατρική και η διατροφή δεν μπορούν να βασίζονται σε ένα ενιαίο μοντέλο. Χρειάζονται προσαρμογή, λαμβάνοντας υπόψη τόσο την εθνοτική προέλευση όσο και το περιβάλλον στο οποίο ζείτε. Η εξατομικευμένη ιατρική δεν είναι πλέον μια ιδέα του μέλλοντος, αλλά μια ανάγκη του παρόντος, αναφέρουν χαρακτηριστικά οι ερευνητές.
