Για δεκαετίες, ο γάμος θεωρούνταν σχεδόν αυτονόητος στόχος μιας σοβαρής σχέσης. Στη συλλογική αντίληψη, η δέσμευση συνδεόταν με τη νομική και κοινωνική επιβεβαίωση του δεσμού. Ωστόσο, όλο και περισσότερα ζευγάρια αμφισβητούν αυτή την παραδοσιακή πορεία, επιλέγοντας να παραμείνουν μαζί χωρίς να παντρευτούν. Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα είναι η σχέση της Γκόλντι Χον και του Κερτ Ράσελ, οι οποίοι είναι μαζί από το 1983 χωρίς να έχουν παντρευτεί ποτέ. Σε πρόσφατες δηλώσεις της, η ηθοποιός εξήγησε πως τόσο η ίδια όσο και ο σύντροφός της ένιωθαν ότι ο γάμος ίσως αφαιρούσε κάτι σημαντικό από τη σχέση τους: την αίσθηση της ελεύθερης επιλογής.
«Θέλουμε να επιλέγουμε ο ένας τον άλλον κάθε μέρα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Πίσω όμως από αυτή τη φιλοσοφία κρύβεται ένα ευρύτερο ψυχολογικό ερώτημα: τι είναι τελικά αυτό που κρατά μια σχέση ζωντανή και σταθερή στον χρόνο; Η επίσημη δέσμευση ή η συναισθηματική ποιότητα της σύνδεσης;
Οι ειδικοί στις διαπροσωπικές σχέσεις επισημαίνουν ότι η αίσθηση αυτονομίας αποτελεί βασικό ψυχολογικό παράγοντα για τη διατήρηση της ευημερίας μέσα σε μια σχέση.
Σύμφωνα με τη Θεωρία Αυτοπροσδιορισμού (Self-Determination Theory), οι άνθρωποι έχουν τρεις βασικές ψυχολογικές ανάγκες:
- την ανάγκη για σύνδεση,
- την ανάγκη για επάρκεια,
- και την ανάγκη για αυτονομία.
Όταν κάποιος αισθάνεται ότι χάνει την ατομικότητά του ή ότι περιορίζεται υπερβολικά μέσα σε μια σχέση, μπορεί να εμφανίσει ψυχολογική αντίσταση, ακόμη κι αν αγαπά πραγματικά τον σύντροφό του.
Γκόλντι Χον: «Ο γάμος είναι σαν κλουβί με κλειστή πόρτα»
«Αν ήμουν πουλί και κάποιος με έβαζε σε ένα κλουβί με ανοιχτή την πόρτα, δεν θα έφευγα ποτέ. Αλλά αν μου έκλειναν την πόρτα, μάλλον θα έχανα τα φτερά μου», εξήγησε η Γκόλντι Χον.
Οι παλιοί γάμοι και των δύο είχαν άσχημο τέλος, με αποτέλεσμα να θεωρούν τον γάμο σαν νομική δέσμευση που θα μπορούσε να αλλοιώσει τη δυναμική της αγάπης τους.
Η σημασία της καθημερινής επιλογής
Η φράση «επιλέγουμε ο ένας τον άλλον κάθε μέρα» έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον από ψυχολογικής πλευράς.
Οι ειδικοί στις σχέσεις υποστηρίζουν ότι η αίσθηση πως η αγάπη αποτελεί μια διαρκή συνειδητή επιλογή μπορεί να ενισχύει τη συναισθηματική σύνδεση. Όταν η σχέση δεν θεωρείται δεδομένη, οι σύντροφοι συχνά επενδύουν περισσότερο στη φροντίδα, στην επικοινωνία και στην αμοιβαία κατανόηση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο γάμος οδηγεί απαραίτητα σε στασιμότητα. Σημαίνει όμως ότι κάθε σχέση χρειάζεται ενεργή συντήρηση και συναισθηματική παρουσία ανεξάρτητα από τη μορφή της.
Το μυστικό των μακροχρόνιων σχέσεων δεν είναι η απουσία συγκρούσεων
Η Χον ανέφερε επίσης ότι με τον Ράσελ δεν συμφωνούν πάντα και ότι αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό.
Η επιστήμη των σχέσεων επιβεβαιώνει ότι οι συγκρούσεις δεν αποτελούν απαραίτητα ένδειξη προβλήματος. Αντίθετα, όλες οι μακροχρόνιες σχέσεις περιλαμβάνουν διαφωνίες.
Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι ο τρόπος διαχείρισης της σύγκρουσης.
Έρευνες του ψυχολόγου John Gottman έχουν δείξει ότι τα πιο σταθερά ζευγάρια δεν είναι εκείνα που δεν τσακώνονται ποτέ, αλλά εκείνα που:
- διατηρούν σεβασμό ακόμη και στις διαφωνίες,
- δεν προσπαθούν να «νικήσουν» τον άλλον,
- και επανέρχονται συναισθηματικά μετά από μια ένταση.
Τελικά, τι κρατά δύο ανθρώπους μαζί για δεκαετίες;
Δεν υπάρχει μία μόνο απάντηση. Για ορισμένα ζευγάρια, ο γάμος λειτουργεί ως σημαντικό πλαίσιο ασφάλειας και σταθερότητας. Για άλλα, η διατήρηση της αίσθησης ελευθερίας φαίνεται να είναι εξίσου σημαντική.
Η επιστήμη πάντως δείχνει ότι οι πιο ανθεκτικές σχέσεις έχουν συνήθως κάποια κοινά χαρακτηριστικά:
- συναισθηματική ασφάλεια,
- αμοιβαίο σεβασμό,
- καλή επικοινωνία,
- δυνατότητα προσωπικής εξέλιξης,
- και κοινές εμπειρίες.
