Oλοι οι καπνιστές γνωρίζουν φυσικά τις βλαβερές συνέπειες του τσιγάρου και, σύμφωνα με μελέτες, το 40% αυτών έχει αποπειραθεί να το κόψει, μια προσπάθεια ωστόσο που όταν γίνεται χωρίς ιατρική βοήθεια οδηγεί σε επιτυχία μόνο το 3-5% των περιπτώσεων. Αυτό συμβαίνει επειδή στην πραγματικότητα η αποχή από το τσιγάρο προϋποθέτει απεξάρτηση από τη νικοτίνη, η οποία προκαλεί μεγαλύτερο σωματικό εθισμό ακόμα και από την κοκαΐνη. Αυτή η δυσκολία, σε συνδυασμό με τη λανθασμένη φήμη ότι τα νεότερα καπνικά προϊόντα, όπως το ηλεκτρονικό και το θερμαινόμενο τσιγάρο, είναι ασφαλή, απομακρύνει τους χρήστες από τα κέντρα διακοπής καπνίσματος, όπου υπό την καθοδήγηση των ειδικών τα ποσοστά επιτυχίας εκτοξεύονται στο 35-75%.
Επίσης δεν πρέπει να υποτιμάμε και τις σοβαρές επιπτώσεις του παθητικού καπνίσματος που αφορούν ανεξαιρέτως όλους όσοι βρίσκονται στον ίδιο χώρο με άτομα που καπνίζουν. Δεν είναι τυχαία άλλωστε η θέσπιση της απαγόρευσης χρήσης καπνικών προϊόντων στους δημόσιους χώρους, μια απόφαση που βασίστηκε στις εκατοντάδες μελέτες οι οποίες αποδεικνύουν ότι η έκθεση σε παθητικό κάπνισμα προκαλεί καρκίνο του πνεύμονα, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, κρίσεις άσθματος, καρδιαγγειακά επεισόδια, καθώς και δυσμενή συμβάματα στην εγκυμοσύνη.
Οι Έλληνες σε πιο δεινή θέση από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους
Σύμφωνα με τις έρευνες, στη χώρα μας:
- Ο καρκίνος του πνεύμονα ως συνέπεια του τσιγάρου είναι ο συχνότερος καρκίνος στους άντρες και ο δεύτερος συχνότερος (μετά του μαστού) στις γυναίκες.
- Οι Έλληνες έχουμε την πρωτιά στην Ευρώπη σε θανάτους σε νεαρή σχετικά ηλικία εξαιτίας του καπνίσματος.
- Παρά τη μείωση των ποσοστών καπνίσματος, σύμφωνα με στοιχεία του ΕΟΔΥ, το 2024, το 38% των ενηλίκων εξακολουθεί να χρησιμοποιεί προϊόντα καπνού.
Πώς θα τα καταφέρουμε
Υπάρχει εξειδικευμένη ιατρική βοήθεια που θα βοηθήσει τους καπνιστές –εφόσον φυσικά την αναζητήσουν– να απαλλαγούν από τον εθισμό τους σχετικά εύκολα. Συνίσταται στο συνδυασμό συμπεριφορικής ψυχολογικής θεραπείας/υποστήριξης, ώστε να αντιμετωπιστεί η ψυχολογική εξάρτηση, και φαρμακευτικής αγωγής, που αντιμετωπίζει τη σωματική εξάρτηση η οποία διαρκεί περίπου τρεις μήνες. Με τη βοήθεια των ειδικών, το άτομο μειώνει σταδιακά τον αριθμό των ημερήσιων τσιγάρων του με παράλληλη αντικατάσταση της δόσης της νικοτίνης την οποία στερείται λόγω της μείωσης με κάποια από τις πρώτης γραμμής φαρμακευτικές ουσίες (π.χ., υποκατάστατα νικοτίνης, κυτισινικλίνη κ.λπ.).
Σε κάθε περίπτωση, η διακοπή του καπνίσματος, ειδικά όταν συνοδεύεται από τη λήψη φαρμάκων, πρέπει να γίνεται υπό την καθοδήγηση ειδικών, οι οποίοι είναι κατά κύριο λόγο πνευμονολόγοι εκπαιδευμένοι στην αντιμετώπιση του συγκεκριμένου προβλήματος. Η λίστα με τα ιατρεία διακοπής καπνίσματος υπάρχει αναλυτικά, όπως και πολλές άλλες χρήσιμες πληροφορίες για τους ενδιαφερόμενους, στην ιστοσελίδα denkapnizo.org της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας. Σύμφωνα με τα στοιχεία, από τα άτομα που απευθύνονται σε ιατρεία διακοπής καπνίσματος, σε ένα χρόνο από την έναρξη της θεραπείας, με επιτυχία στέφεται η προσπάθεια του 30%, ενώ σε κάποια ιατρεία αυτό το ποσοστό μπορεί να φτάσει ακόμα και το 68%. Οι δώδεκα μήνες θεωρούνται καλό χρονικό διάστημα για την εκτίμηση του αν έχει νικηθεί η εξάρτηση, τόσο η σωματική η οποία διαρκεί τρεις μήνες μετά τη διακοπή όσο και η ψυχολογική που παραμένει εφ’ όρου ζωής εάν δεν αντιμετωπιστεί ιατρικά.
Πόσο και πώς επιβαρύνει
Γενικά υπολογίζεται ότι το τσιγάρο επιβαρύνει το 50% των χρηστών του, με τις βλάβες που προκαλεί να είναι δοσοεξαρτώμενες στα αναπνευστικά (όσο περισσότερο καπνίζει κανείς τόσο πιο πιθανό είναι να εμφανίσει αναπνευστικά προβλήματα, για παράδειγμα ΧΑΠ ή και καρκίνο του πνεύμονα, και μάλιστα σε νεότερη ηλικία). Όμως οι αρνητικές επιδράσεις στο καρδιαγγειακό μπορούν να προκληθούν και με πολύ χαμηλό αριθμό τσιγάρων. Συγκεκριμένα το κάπνισμα αποτελεί έναν από τους κύριους παράγοντες κινδύνου για τα σημαντικότερα χρόνια νοσήματα (χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, στεφανιαία νόσο, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, σακχαρώδη διαβήτη κ.λπ.), συμπεριλαμβανομένων δεκαέξι μορφών καρκίνου (κυρίως του πνεύμονα και του ουροποιητικού). Οι γυναίκες, δε, φαίνεται να είναι πιο ευάλωτες στις βλάβες του αναπνευστικού επειδή έχουν μικρότερους πνεύμονες, ενώ στα καρδιαγγειακά είναι λιγότερο ευαίσθητες από τους άντρες καθώς, μέχρι την εμμηνόπαυση τουλάχιστον, προστατεύονται και από τις ορμόνες τους.
Πόσο και πώς ωφελείται κάποιος από τη διακοπή του
Πολλοί καπνιστές ρωτούν αν κόβοντας το τσιγάρο σε κάποια ηλικία μειώνουν και τις πιθανότητες να αντιμετωπίσουν μελλοντικά μόνιμες βλάβες που σχετίζονται με αυτό. Οι ειδικοί εξηγούν ότι σύμφωνα με τη γενική εκτίμηση, εάν κάποιος σταματήσει να καπνίζει πριν από τα 40 του, κατά 90% δεν θα πάθει κάτι λόγω τσιγάρου. Υπάρχουν όμως και άλλα, τόσο άμεσα όσο και μακροπρόθεσμα, οφέλη από τη διακοπή του καπνίσματος. Αυτά είναι:
- Σε 20 λεπτά η αρτηριακή πίεση και η ταχυπαλμία, που οφείλονται στο κάπνισμα, υποχωρούν.
- Σε 8 ώρες τα επίπεδα του διοξειδίου στον οργανισμό μειώνονται και εκείνα του οξυγόνου επανέρχονται στο φυσιολογικό.
- Σε 48 ώρες, η πιθανότητα καρδιακής προσβολής θα αρχίσει να μειώνεται. Η νικοτίνη απομακρύνεται από το σώμα και τόσο η γεύση όσο και η όσφρηση επανέρχονται.
- Σε 72 ώρες, ο βήχας και τα φλέματα υποχωρούν σημαντικά. Η ενέργεια των πρώην καπνιστών αυξάνεται.
- Στον ένα χρόνο, ο κίνδυνος καρδιακής προσβολής μειώνεται κατά 50%. Η αναπνευστική λειτουργία γίνεται εμφανώς καλύτερη και η βελτίωση συνεχίζεται καθώς περνούν οι μήνες και τα χρόνια.
- Σε 5 χρόνια, ο κίνδυνος εγκεφαλικού θα εξισωθεί με εκείνον των μη καπνιστών.
- Σε 10 χρόνια, ο κίνδυνος καρκίνου θα εξισωθεί σχεδόν με αυτόν των μη καπνιστών.
- Σε 15 χρόνια, ο κίνδυνος καρδιακής προσβολής θα εξισωθεί με αυτόν των μη καπνιστών.
Το κέρδος μιας ζωής χωρίς τσιγάρο
- Για τους μη καπνιστές είναι 11-12 χρόνια.
- Για όσους το διακόπτουν μεταξύ 25-34 ετών, είναι 10 χρόνια.
- Για όσους το διακόπτουν μεταξύ 35-44 ετών, είναι 9 χρόνια.
- Για όσους το διακόπτουν μεταξύ 45-54 ετών, είναι 6 χρόνια.
- Για όσους το διακόπτουν μεταξύ 55-64, είναι 4 χρόνια.
*Ευχαριστούμε την Παρασκευή Κατσαούνου, καθηγήτρια Πνευμονολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Μονάδα Πνευμονολογίας και Αναπνευστικής Ανεπάρκειας Α΄ ΚΕΘ ΓΝΑ Ευαγγελισμός, μέλος Δ.Σ. Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, για τη συνεργασία.
