Συνήθως, όταν ακούμε τη λέξη «νοημοσύνη», σκεφτόμαστε το μυαλό. Τη λογική, τη μνήμη, τη γλώσσα, την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων ή την συναισθηματική αντίληψη. Ωστόσο, πολύ πριν ο άνθρωπος μάθει να μιλά, είχε ήδη μάθει να επικοινωνεί. Και το έκανε με το σώμα του.
Ένα απότομο τίναγμα του κορμού μπορούσε να προειδοποιήσει για κίνδυνο. Μια ήρεμη κλίση προς έναν άλλον άνθρωπο μπορούσε να σημαίνει εμπιστοσύνη. Η απόσταση ανάμεσα σε δύο σώματα μπορούσε να εκφράσει οικειότητα, φόβο ή επιθετικότητα. Πριν υπάρξουν λέξεις, υπήρχε κίνηση.
Κι όμως, για δεκαετίες η ψυχολογία επικεντρώθηκε κυρίως στη σκέψη και στο συναίσθημα, αφήνοντας σχετικά ανεξερεύνητη αυτή τη βαθιά ανθρώπινη «γλώσσα» της κίνησης. Σήμερα, όμως, μια νέα θεωρητική προσέγγιση έρχεται να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την κοινωνική νοημοσύνη: η λεγόμενη Motional Intelligence ή «κινησιακή νοημοσύνη».
Τι είναι η κινησιακή νοημοσύνη;
Ο όρος προτάθηκε από τον ψυχολόγο George Goethals και συνεργάτες του, περιγράφοντας μια μορφή νοημοσύνης που σχετίζεται με την ικανότητα του ανθρώπου να χρησιμοποιεί, να αντιλαμβάνεται και να ρυθμίζει την κίνηση του σώματος μέσα στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.
Η κινησιακή νοημοσύνη περιλαμβάνει τρεις βασικές δεξιότητες:
- την ικανότητα να χρησιμοποιούμε συνειδητά τις κινήσεις του σώματος ώστε να επηρεάζουμε τους άλλους,
- την ικανότητα να «διαβάζουμε» σωστά τις κινήσεις και τη στάση των άλλων,
- την ικανότητα να ρυθμίζουμε τη δική μας σωματική έκφραση ανάλογα με την κοινωνική κατάσταση.
Δεν πρόκειται απλώς για καλή γλώσσα σώματος ή για χαρισματική παρουσία. Η κινησιακή νοημοσύνη αφορά το πώς ο εγκέφαλος και το σώμα λειτουργούν μαζί ώστε να δημιουργούν κοινωνικό νόημα.
Το σώμα «μιλά» πριν από τις λέξεις
Στην καθημερινότητα, οι περισσότεροι άνθρωποι σχηματίζουν εντυπώσεις μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα από τη στιγμή που βλέπουν κάποιον. Συχνά, πριν καν ακουστεί η πρώτη λέξη, έχουμε ήδη καταλάβει αν κάποιος μας φαίνεται:
- αγχωμένος,
- σίγουρος για τον εαυτό του,
- επιθετικός,
- θερμός,
- απόμακρος,
- αξιόπιστος,
- αμήχανος,
- κυριαρχικός.
Πώς συμβαίνει αυτό; Μέσα από την κίνηση.
Ο τρόπος που κάποιος περπατά, στέκεται, κάθεται ή πλησιάζει τους άλλους λειτουργεί σαν ένα είδος σιωπηλού βιογραφικού. Ένα αργό και σταθερό βάδισμα συχνά εκλαμβάνεται ως αυτοπεποίθηση. Οι απότομες και νευρικές κινήσεις μπορεί να δημιουργήσουν αίσθημα ανησυχίας. Η συνεχής αποφυγή βλεμματικής επαφής μπορεί να εκληφθεί ως ανασφάλεια ή δυσφορία.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει εξελιχθεί ώστε να αποκωδικοποιεί αυτές τις πληροφορίες αστραπιαία. Πρόκειται για έναν μηχανισμό επιβίωσης που υπήρχε πολύ πριν από την ανάπτυξη της γλώσσας.
Η κοινωνική ζωή ως χορογραφία
Η ιδέα ότι οι άνθρωποι «χορογραφούν» συνεχώς ο ένας τον άλλον ίσως ακούγεται ποιητική, αλλά υποστηρίζεται ολοένα και περισσότερο από την επιστήμη.
Στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, τα σώματα συγχρονίζονται διαρκώς:
- φίλοι περπατούν τελικά στον ίδιο ρυθμό,
- ζευγάρια υιοθετούν παρόμοιες στάσεις σώματος,
- γονείς λικνίζουν ενστικτωδώς τα μωρά τους,
- συνομιλητές τείνουν να μιμούνται ανεπαίσθητα ο ένας τις κινήσεις του άλλου.
Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται interpersonal synchrony — διαπροσωπικός συγχρονισμός — και θεωρείται βασικό στοιχείο της ανθρώπινης σύνδεσης.
Έρευνες δείχνουν ότι όταν δύο άνθρωποι κινούνται συγχρονισμένα, αυξάνεται το αίσθημα εμπιστοσύνης, οικειότητας και συνεργασίας. Ο συγχρονισμός δεν είναι απλώς αισθητικό φαινόμενο· είναι βιολογικός μηχανισμός κοινωνικού δεσίματος.
