Η όσφρηση συνδέεται πολύ στενά με τη μνήμη. Σε αντίθεση με την όραση ή την ακοή, η όσφρηση έχει άμεση σύνδεση με περιοχές του εγκεφάλου όπως η αμυγδαλή και ο ιππόκαμπος, που εμπλέκονται στο συναίσθημα και στην αυτοβιογραφική μνήμη. Έτσι κάποια μυρωδιά μπορεί πολύ συχνά να μας φέρει μία ανάμνηση.

Η όσφρηση και η μνήμη

Οι αναμνήσεις που ενεργοποιούνται από μυρωδιές είναι συχνά πιο ζωντανές και πιο έντονες συναισθηματικά. Μπορεί να νιώθετε άσχημα μυρίζοντας την κολόνια του πρώην σας. Η αντίδραση αυτή συμβαίνει εξαιτίας της συνειρμικής μνήμης. Με τον καιρό, η εν λόγω μυρωδιά μπορεί να έχει συνδεθεί με τα δυσάρεστα συναισθήματα του χωρισμού και έτσι το σώμα πιθανόν αντιδρά, πριν καν προλάβει να το εξηγήσει λογικά.

Χρόνια αργότερα, η ίδια μυρωδιά μπορεί να προκαλέσει νοσταλγία, αντί για πόνο. Η μυρωδιά δεν θα έχει αλλάξει, το νόημα που της δίνουμε είναι αυτό που μπορεί να έχει αλλάξει με τον καιρό.

Το πείραμα με τα «ιδρωμένα T-shirt»

Η όσφρηση μπορεί επίσης να μεταφέρει βιολογικές πληροφορίες. Σε ένα διάσημο πείραμα, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings B, οι ερευνητές ζήτησαν από άντρες να φορούν βαμβακερά T-shirt για δύο νύχτες χωρίς αποσμητικό ή αρωματικά προϊόντα.

Στη συνέχεια τα μπλουζάκια τοποθετήθηκαν σε κουτιά με μικρές τρύπες και γυναίκες κλήθηκαν να μυρίσουν το καθένα και να βαθμολογήσουν πόσο ευχάριστο ήταν. Οι ερευνητές είχαν επίσης αναλύσει τα γονίδια του ανοσοποιητικού συστήματος των συμμετεχόντων.

Τα αποτελέσματα του πειράματος έδειξαν ότι οι γυναίκες που δεν χρησιμοποιούσαν ορμονικά αντισυλληπτικά προτιμούσαν τη μυρωδιά αντρών με διαφορετικά γονίδια ανοσοποιητικού από τα δικά τους. Μια πιθανή βιολογική εξήγηση είναι ότι αυτή η γενετική διαφοροποίηση θα μπορούσε να προσφέρει απογόνους με πιο ισχυρή άμυνα απέναντι σε ασθένειες. Με απλά λόγια, η μυρωδιά μπορεί να επηρεάζει ελαφρώς την έλξη, αλλά δεν την καθορίζει.

Τι γίνεται με τις φερομόνες;

Στην ποπ κουλτούρα συχνά ακούμε ότι η έλξη καθορίζεται από «φερομόνες». Στους ανθρώπους όμως δεν έχει εντοπιστεί μία σαφής σεξουαλική φερομόνη. Αντί για αυτό, οι επιστήμονες μελετούν τα λεγόμενα χημοσήματα, που είναι χημικές ουσίες στον ιδρώτα που μπορεί να επηρεάσουν τη διάθεση ή την προσοχή.

Για παράδειγμα, μια ένωση που προέρχεται από την τεστοστερόνη και βρίσκεται στον αντρικό ιδρώτα, η ανδροσταδιενόνη, έχει βρεθεί ότι μπορεί να αυξήσει ελαφρώς τη φυσιολογική διέγερση και να ενεργοποιήσει περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τις ορμόνες. Αυτό όμως δεν δημιουργεί αυτόματα έλξη. Απλώς μπορεί να κάνει κάποιον λίγο πιο προσεκτικό ή σε εγρήγορση.

Η μυρωδιά ως σήμα ασφάλειας και δεσμού

Επίσης, υπάρχει σύνδεση της μυρωδιάς με τον συναισθηματικό δεσμό. Έρευνες έχουν δείξει ότι όταν κάποιος μυρίζει ρούχα που έχει φορέσει ο σύντροφός του, μπορεί να μειωθεί το στρες του. Με τον χρόνο, η μυρωδιά ενός συντρόφου μπορεί να κωδικοποιηθεί στον εγκέφαλο ως σήμα ασφάλειας. Αλλά αυτό μπορεί να αλλάξει. Αν ένας σύντροφος γίνει επικριτικός, απόμακρος ή αναξιόπιστος, η μυρωδιά του μπορεί να αρχίσει να προκαλεί ένταση, αντί για ηρεμία.

Τελικά, η μυρωδιά καθορίζει την έλξη;

Η απάντηση είναι πως εξαρτάται. Η μυρωδιά μπορεί:

  • να μας τραβήξει προς κάποιον
  • να επιταχύνει τον καρδιακό μας ρυθμό
  • να δημιουργήσει μια άμεση «χημεία»

Όμως η βιολογία είναι μόνο ένα επίπεδο της εμπειρίας. Οι σχέσεις διαμορφώνονται κυρίως από:

  • εμπιστοσύνη
  • ανταπόκριση στις ανάγκες του άλλου
  • σεβασμό

Η μυρωδιά δεν λειτουργεί μόνη της. Φιλτράρεται μέσα από τη μνήμη, τον δεσμό και το νόημα που δίνουμε στις εμπειρίες μας.