«Συγγνώμη που ενοχλώ», «συγγνώμη για την ερώτηση», «συγγνώμη που άργησα δύο λεπτά». Πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν τη λέξη «συγγνώμη» ακόμη και όταν δεν έχουν κάνει τίποτα λάθος. Πρόκειται για μια συνήθεια που συχνά παρερμηνεύεται ως αδυναμία ή έλλειψη αυτοπεποίθησης. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Κάποιες έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες απολογούνται περισσότερο. Ίσως αυτό να συμβαίνει, γιατί συχνά αντιλαμβάνονται διαφορετικά τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και νιώθουν μεγαλύτερη ευθύνη για τη συναισθηματική άνεση των άλλων.
Το βάρος των κοινωνικών προσδοκιών
Ερευνητές έχουν μελετήσει τα στερεότυπα που αντιμετωπίζουν πολλές γυναίκες από μικρή ηλικία. Σύμφωνα με έρευνες, η κοινωνία τις ενθαρρύνει να είναι ταυτόχρονα συμπονετικές και ευγενικές, φιλόδοξες και ανταγωνιστικές, αλλά και διαρκώς ευχάριστες και αποδεκτές από τους άλλους.
Αυτές οι αντικρουόμενες απαιτήσεις δημιουργούν συχνά την αίσθηση ότι οποιοδήποτε λάθος μπορεί να προκαλέσει αρνητική κριτική. Έτσι, η απολογία γίνεται ένας τρόπος πρόληψης της σύγκρουσης και διατήρησης των ισορροπιών. Ορισμένα άτομα -και αρκετά συχνά γυναίκες- τείνουν να ζητούν συγγνώμη ακόμη και όταν απλώς εκφράζουν μια άποψη ή διεκδικούν κάτι απολύτως λογικό.
Γιατί οι γυναίκες μπορεί να λένε πιο συχνά συγγνώμη;
Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Psychological Science διαπιστώθηκε πως οι άνδρες και οι γυναίκες απολογούνται περίπου με την ίδια συχνότητα όταν θεωρούν ότι έχουν πραγματικά κάνει κάτι προσβλητικό.
Η διαφορά βρίσκεται αλλού. Οι γυναίκες τείνουν να αξιολογούν περισσότερες καταστάσεις ως περιπτώσεις που αξίζουν μια συγγνώμη. Με άλλα λόγια, έχουν χαμηλότερο «κατώφλι» για το πότε θεωρούν ότι προκάλεσαν ενόχληση ή δυσφορία σε κάποιον άλλον. Αυτό δείχνει ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο στην αυτοπεποίθηση, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύει το κάθε φύλο τις κοινωνικές σχέσεις.
Όταν η συγγνώμη γίνεται πρόβλημα
Η συνεχής χρήση της λέξης «συγγνώμη» μπορεί να έχει κόστος, ιδιαίτερα στον επαγγελματικό χώρο. Οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει ότι οι άνθρωποι που απολογούνται υπερβολικά συχνά θεωρούνται πιο ευγενικοί και συνεργάσιμοι, αλλά ταυτόχρονα λιγότερο δυναμικοί και αποφασιστικοί. Για τις γυναίκες, αυτό μπορεί να ενισχύσει στερεότυπα που ήδη υπάρχουν σχετικά με την ηγεσία και την επαγγελματική τους επάρκεια.
Η αξία μιας ουσιαστικής συγγνώμης
Η λύση δεν είναι να σταματήσουμε να ζητάμε συγγνώμη. Μια ειλικρινής απολογία αποτελεί ένδειξη ωριμότητας, ενσυναίσθησης και σεβασμού. Χάνει όμως την αξία της όταν χρησιμοποιείται μηχανικά για καταστάσεις που δεν την απαιτούν. Ίσως λοιπόν πριν πούμε «συγγνώμη», να αξίζει να αναρωτηθούμε αν κάναμε πράγματι κάτι λάθος ή απλώς φοβόμαστε μήπως δυσαρεστήσουμε κάποιον.
Κανείς δεν χρειάζεται να απολογείται για τις ανάγκες του ή τη γνώμη του. Η ευγένεια είναι αρετή. Η υπερβολική αυτοαμφισβήτηση όμως δεν πρέπει να μεταμφιέζεται σε ευγένεια.
