Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ιδιαίτερα στις γερμανόφωνες, η λέξη Frühjahrsmüdigkeit είναι τόσο καθιερωμένη ώστε σχεδόν κανείς δεν αμφισβητεί το νόημά της: την ιδέα ότι κάθε άνοιξη, μόλις η μέρα αρχίσει να μεγαλώνει και η θερμοκρασία να ανεβαίνει, ένα κύμα ανεξήγητης κούρασης κατακλύζει τον πληθυσμό. Η «ανοιξιάτικη κόπωση» θεωρείται από πολλούς φυσικό στάδιο της εποχής, όμως νέα μελέτη υποστηρίζει το αντίθετο.
Ερευνητές από το Center for Chronobiology των University Psychiatric Clinics και University of Basel εξέτασαν αν αυτό το διαδεδομένο φαινόμενο έχει πραγματική βάση ή αν αποτελεί περισσότερο προϊόν κοινωνικής επιρροής.
Μελέτη διάρκειας ενός έτους
Η ερευνητική ομάδα παρακολούθησε εκατοντάδες ανθρώπους για έναν ολόκληρο χρόνο, ζητώντας τους να καταγράφουν σε τακτική βάση την κόπωση, την υπνηλία και τη διάθεσή τους. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν διαδικτυακά ερωτηματολόγια, ενώ παράλληλα πραγματοποιούνταν και πιο εκτενείς συνεντεύξεις, ώστε να αποτυπωθούν με μεγαλύτερη ακρίβεια οι προσωπικές τους εμπειρίες.
Οι επιστήμονες εξέτασαν μια σειρά από παραμέτρους: την αυτοαναφερόμενη κόπωση, την ποιότητα του ύπνου, τις εποχικές μεταβολές στη διάθεση και την πιθανή επίδραση της διάρκειας της ημέρας. Στόχος ήταν να διαπιστωθεί αν πράγματι εμφανίζεται μια σταθερή και μετρήσιμη άνοδος της κόπωσης την άνοιξη, κάτι που, σύμφωνα με τα ευρήματα, δεν φάνηκε να συμβαίνει.
Τι έδειξαν τα δεδομένα για την ανοιξιάτικη κόπωση
Παρότι πολλοί συμμετέχοντες δήλωναν ότι νιώθουν πιο κουρασμένοι την άνοιξη, τα δεδομένα δεν έδειξαν καμία πραγματική εποχική κορύφωση της κόπωσης. Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, δεν εντόπισαν αυξημένη υπνηλία, ούτε επιδείνωση της διάθεσης ή της ποιότητας του ύπνου κατά τους ανοιξιάτικους μήνες.
Αντίθετα, η μελέτη υποδεικνύει ότι η αίσθηση της «ανοιξιάτικης κόπωσης» φαίνεται να ενισχύεται από την ύπαρξη και τη διάδοση του ίδιου του όρου Frühjahrsmüdigkeit. Όπως εξηγούν οι ερευνητές, όταν ένα φαινόμενο έχει όνομα και είναι πολιτισμικά διαδεδομένο, τείνουμε να το αναμένουμε και να αποδίδουμε σε αυτό συμπτώματα που διαφορετικά ίσως να μην μας προβλημάτιζαν.
Η κουλτούρα ως παράγοντας
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η «ανοιξιάτικη κόπωση» φαίνεται να λειτουργεί περισσότερο ως μια διαδεδομένη πεποίθηση παρά ως πραγματικό βιολογικό φαινόμενο. Η συχνή αναφορά του όρου στη δημόσια συζήτηση ενισχύει την εντύπωση ότι η άνοιξη συνοδεύεται από μειωμένη ενέργεια, ακόμη κι αν τα δεδομένα δεν το επιβεβαιώνουν.
Κι ενώ τα ευρήματα δεν αμφισβητούν ότι πολλοί μπορεί να νιώθουν πιο κουρασμένοι την άνοιξη, υπογραμμίζουν ότι αυτή η κούραση δεν είναι πιο έντονη ή πιο συχνή σε σχέση με άλλες εποχές. Τελικά η άνοιξη ίσως δεν μας εξαντλεί, αλλά μας δίνει μια αφορμή να παρατηρήσουμε περισσότερο τον εαυτό μας.
