Στην καθημερινότητα των σύγχρονων ανθρώπων, ο χρόνος μοιάζει σχεδόν πάντα ανεπαρκής. Υποχρεώσεις, επαγγελματικά deadlines, μετακινήσεις και συνεχής πνευματική φόρτιση δημιουργούν την αίσθηση ότι η ημέρα δεν φτάνει ποτέ. Γι’ αυτό και όταν ένα ραντεβού ακυρώνεται τελευταία στιγμή ή μια υποχρέωση αναβάλλεται, η ανακούφιση που νιώθουμε συχνά μοιάζει πολύ μεγαλύτερη από τα λίγα λεπτά ή τη μία ώρα που τελικά «κερδίζουμε».
Και, όπως φαίνεται, αυτό δεν είναι απλώς μια υποκειμενική εντύπωση.
Νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Journal of the Association for Consumer Research από ερευνητές των Rutgers University, Ohio State University, Peking University και University of Toronto δείχνει ότι ο χρόνος που προκύπτει απρόσμενα —ο λεγόμενος gained time— βιώνεται «σαν δώρο» και μοιάζει να διαρκεί περισσότερο.
Η έρευνα: 7 μελέτες, ίδιο συμπέρασμα
Η βασική εξήγηση των ερευνητών σχετίζεται με αυτό που στην ψυχολογία ονομάζεται effect of contrast, δηλαδή «φαινόμενο αντίθεσης».
Όταν έχουμε προγραμματίσει ότι μια συγκεκριμένη ώρα θα είναι πλήρως δεσμευμένη, η προσδοκία μας είναι ότι δεν θα έχουμε καθόλου ελεύθερο χρόνο. Αν αυτή η υποχρέωση ακυρωθεί, ο εγκέφαλος συγκρίνει αυτόματα τη νέα κατάσταση με την αρχική προσδοκία του «μηδενός». Και έτσι, ακόμη και ένα σχετικά μικρό χρονικό διάστημα αποκτά μεγαλύτερη υποκειμενική αξία.
Δεν έχει σημασία αν η ακύρωση μάς άρεσε ή όχι
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο της μελέτης είναι ότι το αποτέλεσμα αυτό δεν εξαρτάται από το συναίσθημα.
Σε ένα από τα πειράματα, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να φανταστούν μια ακύρωση που θα τους ευχαριστούσε (π.χ. ένα meeting που δεν ήθελαν να πάνε) ή μια ακύρωση που θα τους στενοχωρούσε (π.χ. μια δραστηριότητα που περίμεναν με χαρά). Και στις δύο περιπτώσεις, ο χρόνος που «απελευθερωνόταν» εξακολουθούσε να φαίνεται περισσότερος.
Αυτό σημαίνει ότι η αίσθηση πως ο χρόνος «απλώνεται» δεν προκύπτει μόνο από την ανακούφιση ή την ευχαρίστηση. Πρόκειται για έναν σταθερό γνωστικό μηχανισμό στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο.
Η αντίληψη του χρόνου αλλάζει και τη συμπεριφορά μας
Ίσως το πιο σημαντικό εύρημα της έρευνας είναι ότι αυτή η αλλοιωμένη αντίληψη δεν μένει μόνο στο μυαλό. Επηρεάζει και το τι τελικά κάνουμε.
Σε μία μελέτη με 504 ενήλικες, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να φανταστούν ότι είχαν είτε μια απρόσμενα κερδισμένη ώρα είτε μια κανονικά ελεύθερη ώρα και να εκτιμήσουν πόση ώρα θα αφιέρωναν σε έναν περίπατο. Όσοι φαντάστηκαν «κερδισμένο» χρόνο δήλωσαν ότι θα περπατούσαν περίπου 10% περισσότερο.
Σε άλλη μελέτη, 400 ενήλικες επέλεγαν ανάμεσα σε μια πιο σύντομη και μια πιο μεγάλη δραστηριότητα — είτε ψυχαγωγική είτε επαγγελματική. Και πάλι, όταν ο χρόνος παρουσιαζόταν ως κάτι που «προέκυψε», οι συμμετέχοντες ήταν πιο πιθανό να διαλέξουν τη μεγαλύτερη διάρκεια.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Σε μια εποχή όπου πολλοί άνθρωποι βιώνουν μόνιμη χρονική πίεση, το εύρημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Δείχνει ότι μια ξαφνική ακύρωση δεν μας προσφέρει απλώς λίγα λεπτά ξεκούρασης, αλλά μπορεί να λειτουργήσει σαν μια μικρή ψυχολογική αποσυμπίεση.
Ο απρόσμενος ελεύθερος χρόνος:
- μειώνει στιγμιαία την αίσθηση πίεσης,
- δημιουργεί την εντύπωση ότι «χωράνε περισσότερα»,
- μας κάνει να κινούμαστε πιο αργά και πιο χαλαρά,
- και πιθανώς μας βοηθά να απολαύσουμε περισσότερο το παρόν.
