Όταν συμβαίνει μια ατυχία σε ένα άτομο που δεν συμπαθούμε ή που μας έχει πληγώσει μπορεί να νιώθουμε μια μικρή ικανοποίηση. Το έχετε νιώσει ποτέ; Αν ναι, δεν είστε οι μόνοι. Οι άνθρωποι συχνά βιώνουν μια διακριτική αίσθηση ικανοποίησης όταν βλέπουν κάποιον που δεν συμπαθούν να παθαίνει κάτι κακό. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται schadenfreude και είναι ένας γερμανικός όρος που περιγράφει τη χαρά για τη δυστυχία του άλλου. Στα ελληνικά θα μπορούσαμε να το μεταφράσουμε «χαιρεκακία».
Μια πρόσφατη ψυχολογική μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Cognition and Emotion επιβεβαιώνει ότι οι άνθρωποι μπορεί να χαμογελούν αυθόρμητα όταν βλέπουν έναν επιθετικό ή προκλητικό αντίπαλο να υποφέρει, ειδικά όταν νιώθουν ότι έχουν αδικηθεί από αυτόν.
Τι έδειξε η έρευνα για την χαιρεκακία
Οι ερευνητές κατέγραψαν ανεπαίσθητες κινήσεις στους μυς του προσώπου, όπως αυτές που σχετίζονται με το χαμόγελο ή το συνοφρύωμα. Οι συμμετέχοντες πίστευαν ότι ανταγωνίζονταν άλλους παίκτες σε ένα παιχνίδι αντίδρασης. Στην πραγματικότητα, τα αποτελέσματα ήταν προκαθορισμένα και οι «αντίπαλοι» ήταν ηθοποιοί σε βίντεο. Υπήρχαν δύο τύποι αντιπάλων. Οι επιθετικοί-προκλητικοί, που προκαλούσαν εκνευρισμό και οι φιλικοί-ουδέτεροι.
Όταν οι συμμετέχοντες έβλεπαν έναν επιθετικό αντίπαλο να υποφέρει, για παράδειγμα να μορφάζει από πόνο, εμφάνιζαν ενεργοποίηση μυών και χαλάρωση στο μέτωπο. Δηλαδή, ένα γνήσιο χαμόγελο ευχαρίστησης. Αντίθετα, όταν έβλεπαν έναν φιλικό αντίπαλο να πονάει, ενεργοποιούνταν οι μύες συνοφρύωσης δεν υπήρχε χαμόγελο. Αυτό δείχνει ενσυναίσθηση και συμπόνια.
Γιατί νιώθουμε χαιρεκακία;
Schadenfreude δεν σημαίναι απλώς «κακία». Έχει βαθύτερες ψυχολογικές ρίζες:
1. Αίσθηση δικαιοσύνης
Όταν κάποιος θεωρείται «ένοχος» ή άδικος, η τιμωρία του δημιουργεί την αίσθηση ότι αποκαθίσταται η ισορροπία.
2. Μείωση της σύγκρισης
Αν κάποιος μας κάνει να νιώθουμε κατώτεροι, η αποτυχία του μειώνει την «ανωτερότητά» του και μας κάνει να νιώθουμε καλύτερα.
3. Ανταγωνισμός
Σε καταστάσεις όπου η επιτυχία του ενός σημαίνει αποτυχία του άλλου, η δυστυχία του αντιπάλου μπορεί να βιώνεται ως «κέρδος».
Ενσυναίσθηση VS «σκοτεινή ικανοποίηση»
Η έρευνα δείχνει ότι η ενσυναίσθηση μειώνεται όταν βλέπουμε κάποιον ως αντίπαλο ή όταν τον θεωρούμε άδικο και η ικανοποίηση αυξάνεται όταν πιστεύουμε ότι «του άξιζε». Αυτό εξηγεί γιατί δεν νιώθουμε το ίδιο για όλους. Η αντίδρασή μας εξαρτάται από τη σχέση και την ιστορία που έχουμε με το άτομο.
Η χαιρεκακία είναι αυτό που λέμε… «του άξιζε»
Schadenfreude ή χαιρεκακία, λοιπόν, είναι μια φυσική, ανθρώπινη αντίδραση που συνδέεται με την ανάγκη για δικαιοσύνη, κοινωνική σύγκριση και συναισθηματική ισορροπία. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είμαστε «κακοί» άνθρωποι, αλλά δείχνει πώς λειτουργεί ο ψυχισμός μας μέσα σε κοινωνικά και ανταγωνιστικά πλαίσια/ Και βέβαια ταυτόχρονα, μας υπενθυμίζει κάτι σημαντικό. Το ότι ο τρόπος που βλέπουμε τους άλλους -ως φίλους ή αντιπάλους- επηρεάζει βαθιά το τι νιώθουμε για αυτούς.
