Ο καρκίνος του παγκρέατος παραμένει μία από τις πιο θανατηφόρες μορφές καρκίνου, κυρίως επειδή στα πρώτα του στάδια δεν δίνει σχεδόν κανένα σύμπτωμα. Πάνω από 85% των ασθενών διαγιγνώσκονται όταν η νόσος έχει ήδη εξαπλωθεί, ενώ τα ποσοστά πενταετούς επιβίωσης παραμένουν κάτω από 15%. Σε αυτό το δύσκολο τοπίο, μια νέα μελέτη από τη Mayo Clinic έρχεται να αλλάξει τα δεδομένα, δείχνοντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη (AI) μπορεί να εντοπίσει τη νόσο έως και τρία χρόνια πριν από την κλινική διάγνωση.
Τι ακριβώς πέτυχε η AI
Οι ερευνητές ανέπτυξαν ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, το Radiomics-based Early Detection Model (REDMOD), το οποίο «διαβάζει» λεπτομέρειες σε απλές αξονικές τομογραφίες κοιλίας, λεπτομέρειες τόσο ανεπαίσθητες που μπορεί να μην είναι ορατές ούτε στους πιο έμπειρους ειδικούς.
Στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Gut, το μοντέλο ανέλυσε σχεδόν 2.000 αξονικές τομογραφίες, συμπεριλαμβανομένων εξετάσεων που είχαν αρχικά χαρακτηριστεί ως απολύτως φυσιολογικές. Παρ’ όλα αυτά, το μοντέλο κατάφερε να εντοπίσει το 73% των καρκίνων σε μέσο χρόνο περίπου 16 μήνες πριν από τη διάγνωση, σχεδόν διπλάσιο ποσοστό από αυτό που πέτυχαν οι ειδικοί όταν εξέτασαν τις ίδιες απεικονίσεις χωρίς βοήθεια.
Παράλληλα σε τομογραφίες που είχαν γίνει πάνω από δύο χρόνια πριν από τη διάγνωση, η AI εντόπισε σχεδόν τρεις φορές περισσότερους πρώιμους καρκίνους σε σχέση με την ανθρώπινη αξιολόγηση.
Πώς λειτουργεί το REDMOD
Το σύστημα δεν αναζητά ορατούς όγκους. Αντίθετα, μετρά εκατοντάδες ποσοτικά χαρακτηριστικά που περιγράφουν την υφή και τη δομή του παγκρεατικού ιστού, εντοπίζοντας μικροσκοπικές βιολογικές αλλαγές που εμφανίζονται πολύ πριν σχηματιστεί κάποια μάζα.
Όπως αναφέρουν οι ερευνητές λειτουργεί αυτόματα, χωρίς χρονοβόρα προετοιμασία, μπορεί να αξιολογήσει αξονικές που έγιναν για άλλους λόγους και μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε άτομα υψηλού κινδύνου, όπως όσοι εμφανίζουν πρόσφατη έναρξη διαβήτη (χωρίς τους κλασικούς παράγοντες κινδύνου, η εμφάνιση «αιφνίδιου» διαβήτη σε άτομα άνω των 50 αποτελεί μία πρώιμη ένδειξη κινδύνου λανθάνοντος καρκίνου του παγκρέατος).
Σε ασθενείς που είχαν περισσότερες από μία αξονικές, το AI έδωσε συνεπή αποτελέσματα σε εξετάσεις που έγιναν με διαφορά μηνών. Αυτό ενισχύει τη δυνατότητα χρήσης του για μακροχρόνια παρακολούθηση, κάτι που μέχρι σήμερα δεν ήταν εφικτό με συμβατικές μεθόδους, αναφέρουν οι ερευνητές.
Από την έρευνα στην πράξη
Η Mayo Clinic προχωρά τώρα σε μια προοπτική μελέτη, η οποία εξετάζει πώς μπορεί να ενσωματωθεί η τεχνητή νοημοσύνη στην καθημερινή φροντίδα ασθενών με αυξημένο κίνδυνο. Η μελέτη θα αξιολογήσει όχι μόνο την ικανότητα έγκαιρης ανίχνευσης, αλλά και τα ποσοστά ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων και τον αντίκτυπο στην κλινική πορεία των ασθενών.
Όπως σημειώνει ο επικεφαλής της μελέτης, Ajit Goenka, M.D., «το μεγαλύτερο εμπόδιο στη διάσωση ζωών από τον καρκίνο του παγκρέατος ήταν πάντα η αδυναμία μας να δούμε τη νόσο όταν είναι ακόμη ιάσιμη». Η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται πως μπορεί να βοηθήσει τους ερευνητές, αναγνωρίζοντας την «υπογραφή» του καρκίνου σε έναν φαινομενικά φυσιολογικό παγκρεατικό ιστό.
