Υπάρχουν σκέψεις που περνούν φευγαλέα από το μυαλό μας και άλλες που εγκαθίστανται σιωπηλά, επηρεάζοντας τον τρόπο που ζούμε. Μία από τις πιο κοινές —και συχνά υποτιμημένες— είναι η σκέψη: «Κι αν πάει στραβά;»
Με την πρώτη ματιά μοιάζει αθώα. Στην πραγματικότητα, όμως, όταν γίνεται το «φίλτρο» μέσα από το οποίο βλέπουμε τις επιλογές μας, μπορεί να περιορίσει σημαντικά τη δράση, την εξέλιξη και την ψυχική μας ευεξία.
Πώς μια σκέψη γίνεται μοτίβο
Η τάση να προβλέπουμε το αρνητικό δεν είναι τυχαία. Συνδέεται με μηχανισμούς επιβίωσης του εγκεφάλου, που έχουν ως στόχο να μας προστατεύουν από κινδύνους. Ωστόσο, στη σύγχρονη καθημερινότητα, αυτός ο μηχανισμός συχνά «υπερλειτουργεί».
Στην ψυχολογία, αυτή η διαδικασία περιγράφεται ως αρνητική προκατάληψη: η τάση να δίνουμε μεγαλύτερη έμφαση στα πιθανά αρνητικά σενάρια.
Όταν η σκέψη «κι αν πάει στραβά;» γίνεται αυτόματη, αρχίζει να επηρεάζει:
- την ανάληψη πρωτοβουλιών
- τη λήψη αποφάσεων
- τη διάθεση για δοκιμή νέων εμπειριών
Από την ανησυχία στην αποφυγή
Σε πιο έντονη μορφή, αυτή η σκέψη συνδέεται με το άγχος και την υπερανάλυση. Το άτομο διστάζει, καθυστερεί ή αποφεύγει καταστάσεις — από το να εκφράσει ένα συναίσθημα μέχρι το να δοκιμάσει κάτι καινούργιο.
Η διαδικασία αυτή σχετίζεται με την αγχώδη διαταραχή, όπου η υπερβολική εστίαση σε πιθανούς κινδύνους οδηγεί σε αποφυγή.
Το αποτέλεσμα; Χαμένες ευκαιρίες, ενίσχυση της ανασφάλειας και, συχνά, ένα αίσθημα στασιμότητας.
Η ψευδαίσθηση του ελέγχου
Στον πυρήνα αυτής της σκέψης βρίσκεται η ανάγκη για βεβαιότητα. Θέλουμε να γνωρίζουμε εκ των προτέρων ότι όλα θα πάνε καλά.
Όμως, όπως δείχνει η ανοχή στην αβεβαιότητα, η ικανότητα να αντέχουμε το «δεν ξέρω τι θα συμβεί» είναι βασικός παράγοντας ψυχικής ανθεκτικότητας.
Όσο περισσότερο προσπαθούμε να εξαλείψουμε την αβεβαιότητα, τόσο περισσότερο εγκλωβιζόμαστε σε σκέψεις και λιγότερο περνάμε στη δράση.
Η εναλλακτική
Απέναντι σε αυτή τη νοητική παγίδα, μια απλή αλλαγή στη σκέψη μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά:
«Μπορώ να διαχειριστώ ό,τι συμβεί.»
Η διαφορά είναι ουσιαστική.
- Το «κι αν πάει στραβά;» εστιάζει στον έλεγχο του μέλλοντος.
- Το «μπορώ να το διαχειριστώ» εστιάζει στην εμπιστοσύνη στον εαυτό.
Αυτή η μετατόπιση σχετίζεται με την έννοια της ψυχική ανθεκτικότητα — την ικανότητα να προσαρμοζόμαστε και να ανακάμπτουμε, ακόμη και όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως περιμέναμε.
Από την αδράνεια στη συμμετοχή
Η ουσία δεν είναι να εξαφανίσουμε τον φόβο ή την αβεβαιότητα. Αυτό δεν είναι ρεαλιστικό.
Η ουσία είναι να συνεχίσουμε να συμμετέχουμε στη ζωή παρά την αβεβαιότητα. Να δοκιμάζουμε, να κάνουμε λάθη, να μαθαίνουμε.
Γιατί τελικά, η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται όταν όλα πάνε καλά. Χτίζεται όταν συνειδητοποιούμε ότι μπορούμε να σταθούμε όρθιοι ακόμη και όταν δεν πάνε.
