Η εμμηνόπαυση δεν επηρεάζει μόνο το σώμα, αλλά και τον εγκέφαλο. Πολλές γυναίκες αναφέρουν δυσκολίες στη μνήμη, τη συγκέντρωση ή τη σκέψη μετά τη μείωση των οιστρογόνων, όμως μέχρι σήμερα οι επιστήμονες δεν είχαν κατανοήσει πλήρως τους βιολογικούς μηχανισμούς πίσω από αυτές τις αλλαγές. Νέα προκλινική μελέτη από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Northwestern στις ΗΠΑ φέρνει στο προσκήνιο έναν μέχρι πρότινος υποτιμημένο παράγοντα στην εξίσωση: την εξωκυττάρια θεμέλια ουσία (extracellular matrix – ECM), δηλαδή το δίκτυο που βρίσκεται ανάμεσα στα εγκεφαλικά κύτταρα και τα στηρίζει. Τα ευρήματα που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Aging Cell ενδέχεται να βοηθήσουν τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα γιατί οι γυναίκες εμφανίζουν συχνότερα νόσο Αλτσχάιμερ σε σχέση με τους άνδρες.
Γιατί οι γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο από Αλτσχάιμερ;
Σχεδόν τα δύο τρίτα των ανθρώπων με νόσο Αλτσχάιμερ είναι γυναίκες. Οι ειδικοί εδώ και χρόνια υποψιάζονται ότι η απότομη πτώση των οιστρογόνων μετά την εμμηνόπαυση μπορεί να στερεί από τον εγκέφαλο μια σημαντική μορφή προστασίας.
Τα οιστρογόνα δεν σχετίζονται μόνο με την αναπαραγωγική λειτουργία. Επηρεάζουν επίσης τη μνήμη, τη διάθεση, τη μάθηση και την επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων. Όταν τα επίπεδά τους μειώνονται, φαίνεται ότι ο εγκέφαλος γίνεται πιο ευάλωτος στη γήρανση και τον νευροεκφυλισμό.
Τι εξέτασαν οι επιστήμονες
Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν νεαρά και ηλικιωμένα αρσενικά και θηλυκά ποντίκια, με φυσιολογικά ή μειωμένα επίπεδα οιστρογόνων. Για να το πετύχουν αυτό, χρησιμοποίησαν γενετικά τροποποιημένα ποντίκια που δεν παρήγαν επαρκώς αρωματάση, ένα βασικό ένζυμο απαραίτητο για τη σύνθεση οιστρογόνων.
Οι επιστήμονες μελέτησαν:
- τη μνήμη και τη συμπεριφορά των ζώων,
- τις αλλαγές στα γονίδια του εγκεφάλου,
- τον ιππόκαμπο, δηλαδή την περιοχή που σχετίζεται με τη μνήμη και τη μάθηση.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η απώλεια οιστρογόνων επηρεάζει ιδιαίτερα τα ηλικιωμένα θηλυκά, προκαλώντας αλλαγές σε μια βασική δομή του εγκεφάλου: την εξωκυττάρια θεμέλια ουσία.
Τι είναι η εξωκυττάρια θεμέλια ουσία;
Η εξωκυττάρια θεμέλια ουσία (ECM) μπορεί να φανταστεί κανείς ότι λειτουργεί σαν το «κονίαμα» ανάμεσα στα τούβλα ενός τοίχου. Δεν αποτελείται από νευρώνες, αλλά από ένα δίκτυο μορίων που γεμίζει τον χώρο ανάμεσα στα κύτταρα και τα βοηθά να επικοινωνούν και να λειτουργούν σωστά.
Η ECM:
- στηρίζει τα εγκεφαλικά κύτταρα,
- συμμετέχει στη δημιουργία αναμνήσεων,
- επηρεάζει τη μάθηση,
- συμβάλλει στη συνολική υγεία του εγκεφάλου.
Παρότι αποτελεί περίπου το 20% του όγκου του εγκεφάλου, μέχρι σήμερα οι περισσότερες έρευνες επικεντρώνονταν κυρίως στους νευρώνες και όχι στον χώρο ανάμεσά τους.
Η νέα μελέτη είναι από τις πρώτες που συνδέουν άμεσα την απώλεια οιστρογόνων με αλλαγές σε αυτή τη «δομή στήριξης» του εγκεφάλου.
Πώς μπορεί να σχετίζεται με τη μνήμη;
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι όταν μειώνονται τα οιστρογόνα, η ECM ενδέχεται να χάνει μέρος της υποστηρικτικής της λειτουργίας. Αυτό μπορεί να επηρεάζει την επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων και τελικά να δυσκολεύει τις διαδικασίες που σχετίζονται με τη μνήμη και τη μάθηση.
Η διαταραχή αυτής της ισορροπίας ίσως αποτελεί έναν από τους λόγους που ο γυναικείος εγκέφαλος γίνεται πιο ευάλωτος στη νόσο Αλτσχάιμερ μετά την εμμηνόπαυση.
Μπορεί να οδηγήσει σε νέες θεραπείες;
Σήμερα, οι περισσότερες θεραπείες για το Αλτσχάιμερ στοχεύουν κυρίως στις αμυλοειδείς πρωτεΐνες που συσσωρεύονται στον εγκέφαλο. Ωστόσο, τα αποτελέσματα αυτών των θεραπειών στην επιβράδυνση της απώλειας μνήμης παραμένουν περιορισμένα.
Η νέα έρευνα ανοίγει το ενδεχόμενο μιας διαφορετικής θεραπευτικής προσέγγισης: αντί να στοχεύουν μόνο στις πρωτεΐνες, οι επιστήμονες ίσως επιχειρήσουν στο μέλλον να προστατεύσουν ή να αποκαταστήσουν το «υποστηρικτικό περιβάλλον» του εγκεφάλου, δηλαδή την ECM.
Αν αυτή η θεωρία επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες στρατηγικές πρόληψης και θεραπείας της νόσου.
